‘Diyabetle arkadaş olarak yola devam etmek en doğrusu’

Çocuğu diyabet tanısı alan aileler nelere dikkat etmeli? En önemli belirtiler neler? Diyabetli çocuklar okulda neler yaşıyor? 14 Kasım Dünya Diyabet Günü öncesinde uzman isimlere danıştık.

◊ Prof. Dr. Şükrü Hatun Koç Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Bilim Dalı Başkanı ve Diyabetli Çocuklar Vakfı Başkanı

◊ Prof. Dr. Teoman Akçay İstinye Üniversitesi Medical Park Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi ve Metabolizma Uzmanı

◊ Dr. Tahir Aydın Atlas Üniversitesi Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı

DİYABET NEDİR?

‘Çocuklardaki diyabet vakalarının yüzde 95’inden fazlasını tip 1 diyabet oluşturur’

Diyabet (halk arasında bilinen adıyla şeker hastalığı) kandaki şekerin (glikozun) yüksek olmasıyla karakterize bir hastalık. Genel olarak iki tür diyabet var: İnsülin eksikliğine bağlı tip 1 diyabet ve şişmanlık ve insülin direnciyle ilişkili tip 2 diyabet. Çocuklardaki diyabet vakalarının yüzde 95’inden fazlasını tip 1 diyabet oluşturur. Dünyada 20 yaş altında 1,5 milyon, ülkemizde 30 bin tip 1 diyabetli var. Her yıl dünyada 150 bin, ülkemizde 2 bin civarında çocuk tip 1 diyabet tanısı alıyor. Tip 1 diyabet çok faktörlü, otoimmün bir hastalıktır ve çok şeker yeme gibi beslenme alışkanlıkları ya da egzersiz eksikliğiyle ilgili değildir. Bu faktörler, özellikle ultra işlenmiş yiyeceklerin çok tüketilmesi, esas olarak şişmanlık ve tip 2 diyabetle ilgilidir.
(Prof. Dr. Şükrü Hatun)

BELİRTİLERİ NEDİR?

‘Karın ağrısı, bulantı, kusma olabilir’

Çok ve sık idrara çıkma, çok su içme ve gece su içmek için uyanma, iştah artışına rağmen kilo kaybı ve halsizlik... Kesin tanı, yapılacak testlerle konur. (Prof. Dr. Teoman Akçay)

Ağızda aseton kokusu, karın ağrısı, hızlı soluma, bulantı ve kusma gibi belirtiler de olabilir. (Dr. Tahir Aydın)

Gece altını ıslatmayan bir çocuk birden altına kaçırmaya başlarsa da diyabet düşünülmelidir. Tanıda gecikme olursa hızlı nefes alma, kusma, şiddetli halsizlik, bilinç bozukluklarıyla karakterize ‘diyabetik ketoasidoz’ görülür, bu tablo nadiren yaşam kaybına neden olabilir. (Prof. Dr. Şükrü Hatun)

Çocukları diyabet olan anneler ne diyor?

‘Okulda fenalaşmış’

Hande Ertem Ergün: 13 yaşındaki oğlumuza tip 1 diyabet teşhisi kondu. Okulda fenalaşmış. Hemşire aradı; karın ağrısı, mide bulantısı, baş ağrısı ve nefesinde aseton kokusu olduğunu söyledi. Kendimizi ‘diyabetik ketoasidoz’ durumunda bulduk. Kabullenme aşamasındayız ve sürekli inip çıkan şeker düzeyiyle mücadele ediyoruz.

‘İnsülinini tuvalette yapmış’

Meltem Ada Karakaya: Oğlum Rüzgâr 5,5 yaşındayken tip 1 diyabet tanısı aldı. Şimdi 13 yaşında. Geçen yıl sınıfından birkaç çocuk “İnsülinin kokuyor” demiş, tuvalette yapıyormuş okuldayken. Öğretmenler, veliler ve öğrencilerle konuştum. Şimdi sınıfında insülin yapıyor. Bu konudaki farkındalığın artması gerekiyor.

GENETİK YATKINLIK ETKİLİ Mİ?

‘Ailede olmadan da ortaya çıkabilir’

Ailede tip 1 diyabet öyküsü olması riski arttırsa da çoğu çocukta bu durum aile geçmişi olmadan da ortaya çıkabilir. Tip 2 diyabetteyse genetik yatkınlık çok daha belirgin. Ailede diyabet öyküsü, obezite ve hareketsizlik, riski ciddi şekilde arttırır.
(Dr. Tahir Aydın)

Baba tip 1 diyabetliyse çocukta olma riski yüzde 4,16; anne tip 1 diyabetse yüzde 1,49, her ikisi tip 1 diyabetliyse yüzde 11,3’tür. Bir çocuk diyabet olduğunda; rutinleri iyi bir şekilde yerine getirmek ve gerçekçi bir iyimserlikle, diyabetle arkadaş olarak yola devam etmek en doğrusudur. Bir çocukta tip 1 diyabet görülünce ailenin yeni bir çocuk sahibi olmaktan vazgeçmesine gerek yoktur. (Prof. Dr. Şükrü Hatun)

‘Öğretmenler acil durumda müdahale edebilmeli’

Okulda sağlıklı beslenmeye özen göstermeli, öğün atlamamalı ve öğretmenleriyle okul hemşiresi bilgilendirilmelidir. Hipoglisemi (ani şeker düşüklüğü) belirtileri (terleme, titreme, solukluk) konusunda hem çocuğun hem öğretmenlerin bilinçli olması ve acil durumda müdahale edebilmesi hayati önem taşır. (Prof. Dr. Teoman Akçay)

Diyabet yönetimini 24 saat olarak düşünmek ve okulda da hedeflere bağlı kalmak uzun dönemli komplikasyonların önlenmesi için önemlidir. Milli Eğitim Bakanlığı’nca çıkarılan ‘Okulda Diyabet Bakımı Yönergesi’yle diyabetli çocuklara okulda daha çok destek olunması için çaba gösterilmektedir (okuldadiyabet.meb.gov.tr).
(Prof. Dr. Şükrü Hatun)