Dinler tarihçisi Zakir Çoban’a komplo teorilerini sorduk

KUKULETALI KATOLİK AYİNLERİ

 Bazı Katolik ayinlerinde ‘kukuletalı’ ritüeller görülüyor, Klu Klux Klan bağlantısı da kuruluyor bunlarla?

Dünyanın birçok yerinde Hıristiyanlaşan yerli kabileler var. Bunlar eski geleneklerini de bırakmamışlar. Böyle karma bir dini gelenek ortaya çıkmış. Kilise de bunlara çok karışmamış, eski adetlerine biraz göz yummuş. Terminolojide buna ‘inkültürasyon’ derler. Yani misyonerlerin yerel kültür üzerinden Hıristiyanlığı anlatmasıdır. Tesirli bir stratejidir bu. Asya’da kullanılmıştır. Ayinlerdeki bazı farklı unsurlar bu yerellikten kalma.

 Türkiye’de başka yerler de İznik gibi dini önemiyle öne çıkabilir mi?

İznik bir hac noktası değil. Ama konsil önemli. Çünkü tüm Hıristiyanların mutabık olduğu bir konsil bu. Böyle başka bir konsil yok. İnanç esaslarının belirlendiği bir konsil. İncillerin orada belirlendiği de doğru değil. İznik konsilinden önce de Hz. İsa ‘Tanrı’ kabul ediliyordu. Ama bazı ekoller, bazı mezhep kolları bunu kabul etmiyordu. İznik’te bu çözüme bağlandı ve Hz. İsa’nın ‘Tanrı’ olarak kabul edilmesi üzerinde mutabakata varıldı. Türkiye’de Hıristiyanlık tarihi açısından önemli başka noktalar da var. Zamanla buralar da popüler olabilir. 

PATRİĞİ TÖRENLERE NİYE DAVET ETTİ

 Papa, Fener Rum Patriği’ni törenlerine davet etti… Bu, Rus Patrikhanesi’ne bir mesaj mı?

Moskova Patrikliği kendine İstanbul’un fethinden beri bütün Ortodoksların lideri rolünü biçiyor. Hatta ‘3. Roma biziz’ anlayışı var. Ama bunu kimin ne kadar ciddiye aldığını bilmiyoruz tabii. Soğuk Savaş döneminde Rusya-ABD arasında belirgin dini saflaşma da oldu. Moskova Kilisesi Vatikan ile de düşman oldu, ayrıştılar. Ayrıca zaten İstanbul’da Rus kilisesinin bir şubesi, merkezi yok. Kimi çağıracak Papa? Ben özel mesaj olduğunu düşünmüyorum ama muhakkak bu çıkarımı yapanlar da olur.

 Fener Rum Patrikhanesi ve Ortodokslar için Papa ne ifade eder?

Papa’yı sadece ‘Katoliklerin Dini Lideri’ olarak görüp saygı gösterirler, o kadar… Kendilerini bağlayan ve kendilerinin üstünde bir makam diye görmezler. Papa da nezaketen Ortodoks temsilcilerini ziyaret eder. Protestanlar ise bunların ikisini de dini bakımdan üstün kabul etmez, dikkate almaz.

BU ZİYARET LOZAN’I TARTIŞMAYA AÇAR MI

 Papa’yı Türkiye’ye kim davet etti? Patrik mi?

O konuda bir netlik yok. Bunu iyice bilmiyoruz. Ama şahsi fikrim olarak Türkiye davet etmezse nasıl gelecek? Çünkü aynı zamanda bir devlet başkanı…

 Papa ‘ruhani lider’ mi?

Papa gayet ‘cismani’ bir lider. Devleti var. Bu yönüyle ‘ruhani lider’ kavramı çok klişe ve soyut kalıyor. Ama Vatikan ‘teokratik’ bir devlet. Papa da Hz. İsa’nın vekili… Yani ‘Tanrı’nın vekili’ oluyor.  ‘Dini lider’ demek daha doğru. Çünkü hem dini hem de siyasi işlerin başında. Katolik öğretisinde bu bir dogmadır. Yetkiler Hz. İsa’dan Aziz Petrus’a Petrus’tan da papalara geçmiştir. Katolik öğretisinde Papa sıradan bir insan değildir. Sıradan bir idareci, piskopos değildir.  Katolik olmanın temel şartı da Papa’nın hem dünyevi hem dini üstünlüğünü kabul etmektir.

 Papa’nın ziyareti ve Lozan arasında bir bağlantı kurulabilir mi?

Öyle bir şey yok, düşünmek ve konuşmak bile gereksiz.

‘ATATÜRK GELMESİNE İZİN VERMEDİ’ İDDİASI DOĞRU MU

 Türkiye’ye evvelce de gelmek istemişler ama izin çıkmamış?

1870’ten 1960’lara kadar Vatikan’dan hiç çıkmadılar. Değil Türkiye’ye Avusturya’ya bile gitmediler. Geleneksel olarak oradan çıkmıyorlardı. İlk kez 1967’de Vatikan’dan çıktılar. Önce Ortadoğu’ya sonra Türkiye’ye geldiler. ‘Gelecekti de Atatürk izin vermedi’ iddiası tamamen uydurma…

 Papalar nasıl ‘medya starı’ haline geldi?

Papalık eskiden beri kendi medyası olan bir yapı. Kendi radyoları, televizyonları oldu. Soğuk Savaş döneminden itibaren güç ve etkileri daha da arttı. Papa Jean Paul ile bu starlaşmanın başladığını söyleyebiliriz. Amerikan propagandası da bunda etkili oldu.