Diktikleri 100 ağaç 26 yıl sonra felaketi beraberinde getirdi Sözcü Gazetesi

İskoçya’nın güneyindeki Moffat Tepeleri’nde bulunan Carrifran Vadisi’nde gönüllüler, 1 Ocak 2000’de ilk 100 fidanı toprakla buluşturdu. Yüzyıllarca süren koyun, keçi ve geyik otlatması nedeniyle büyük ölçüde ağaçsız kalan yaklaşık 660 hektarlık alanın yeniden ormanlaştırılması hedeflendi. Aradan geçen 26 yılda bölgedeki ağaç ve çalı sayısı yaklaşık 750 bine ulaştı.

100 AĞAÇLA BAŞLADILAR 750 BİNE ULAŞTILAR

Projenin öncülüğünü doğabilimciler Philip ve Myrtle Ashmole üstlendi. Yaklaşık 600 kişiden sağlanan finansmanla Borders Forest Trust aracılığıyla vadinin yaklaşık 660 hektarlık bölümü satın alındı. İlk 100 fidanın ardından dikimler yıllarca devam etti ve 2024 yılına gelindiğinde vadide yaklaşık 750 bin ağaç ve çalı bulunmaya başladı.

Çalışmalarda huş, üvez, söğüt ve fındık gibi yerli türler tercih edildi. Dikilecek türler belirlenirken bölgedeki toprak, mevcut bitki örtüsü ve turba bataklıklarında korunan eski polenler incelendi. Daha önce büyük ölçüde otlarla kaplı yamaçlar yıllar içerisinde ağaçlarla kaplandı.

26 YIL SONRA NE OLDU?

Ağaç ve çalı sayısının 750 bine ulaşmasıyla birlikte bölgedeki su kaynakları üzerindeki baskı da arttı. Genişleyen bitki örtüsünün topraktaki su tüketimini yükseltmesi ve yağışlarla gelen suyun önemli bölümünün büyüyen orman tarafından kullanılması, vadide su miktarının azalmasına neden oldu. Böylece 100 fidanla başlayan proje, 26 yıl sonra su kıtlığı sorunuyla karşı karşıya kaldı.

Ağaçların kökleri aracılığıyla topraktan aldığı suyun önemli bir bölümü terleme yoluyla atmosfere geri veriliyor. Carrifran Vadisi’nde yüz binlerce ağaca ulaşılmasıyla bu süreç geniş bir alana yayıldı ve bölgedeki su dengesi değişti.

HAYVANLAR BÖLGEDEN UZAKLAŞTIRILDI

Projenin başlangıcında koyun ve keçiler vadiden çıkarıldı, yeni sürgünlerin zarar görmesini engellemek amacıyla geyiklerin sayısı kontrol altına alındı. Bölgede tohum üretebilecek olgun ağaçların az olması nedeniyle doğal yenilenmenin yeterli olmayacağı belirlendi ve gönüllülerle yükleniciler uzun yıllar boyunca dikim çalışmalarını sürdürdü.

Ağaçlandırmanın ardından orman ortamına özgü bitkiler ve kuşlar da bölgeye geri döndü. Yüksek kesimlerde fundalıklar, turba bataklıkları ve dağ bitki örtüsünün yeniden oluşturulmasına yönelik çalışmalar gerçekleştirildi.

SU KITLIĞININ NEDENİ AĞAÇLAR MI?

Vadide 25 yılda gerçekleşen büyük değişimin ardından ağaçların bölgedeki su döngüsü üzerindeki etkisi öne çıktı. Yaklaşık 660 hektarlık alanda yüz binlerce ağaç ve çalının büyümesi, topraktan çekilen toplam su miktarını artırdı. Bunun sonucunda bölgede kullanılabilir su miktarı azaldı ve başlangıçta çevresel restorasyon amacıyla başlatılan çalışmanın beklenmeyen sonucu su kıtlığı oldu.