Dijital devrim doğurganlığı vurdu: Akıllı telefonların gölgesinde çocuk sahibi olmak

195 ülkenin üçte ikisinde kadın başına düşen ortalama çocuk sayısı, nüfusun istikrarlı kalması için gereken 2,1 seviyesinin altına indi. 66 ülkede bu oran bire daha yakın, bazı ülkelerde ise doğurganlık oranı 0'a yaklaştı. Financial Times'ın analizine göre düşüşün hem hızı hem de yaygınlığı tüm tahminleri aşıyor.

Güney Kore örneği bu durumun çarpıcı bir göstergesi. Birleşmiş Milletler (BM), 5 yıl önce ülkede 2023 yılında 350 bin doğum yapılacağını öngörmüştü. İngiltere'de 2023'te 230 bin bebek dünyaya geldi; bu oran, tahminlerin yüzde 50'ye yakın oranda yanıldığı anlamına geliyor. Yüksek ve orta gelirli ülkeler yarım yüzyılı aşkın süredir nüfus düşüşüyle mücadele ederken, son 10 yılda bu olgu belirgin şekilde hız kazandı.

DÜŞÜŞÜN BOYUTU TAHMİNLERİ AŞTI

Bugün dünyanın neredeyse tamamı bu durumdan etkileniyor. Yakın zamana kadar ultra düşük ve hızla düşen doğurganlık oranları öncelikle zengin ülkelerin sorunu olarak görülürken, artık birçok gelişmekte olan ülke çok daha zengin ülkelerden daha düşük doğurganlık seviyelerine sahip. 2023’te Meksika’nın doğum oranı ilk kez ABD’nin altına indi. Bunu Brezilya, Tunus, İran ve Sri Lanka izledi. Alt ve orta gelirli ülkeler artık zenginleşmeden yaşlanıyor.

Nüfusun yaşlanması iş gücünü daraltıyor, verimlilik ve yaşam standartlarındaki büyümeyi yavaşlatıyor. Japonya’nın 1990’lardan bu yana süren durgunluğu neredeyse tamamen düşük doğum oranlarının çalışma çağındaki nüfusu küçültmesiyle açıklanıyor. Emeklilik ve bakım harcamalarından kaynaklanan mali baskı, altyapı yatırımlarını da engelliyor.

Pennsylvania Üniversitesi’nden Profesör Jesús Fernández-Villaverde, “Doğurganlıktaki düşüş çağımızın en büyük sorunu. Diğer her şey bunun bir sonucu” değerlendirmesinde bulundu.

HEDEFLERLE SONUÇLAR ARASINDAKİ UÇURUM BÜYÜYOR

Doğum oranları çoğu zaman insanların arzularına rağmen çöküyor. Genç erkekler ve kadınlar hala ortalama 2 çocuk istediklerini söylüyor. Ancak modern yaşam tarzlarıyla ilgili sürtüşmeler ve hayal kırıklıkları nedeniyle hedeflerle sonuçlar arasında bir “doğurganlık farkı” oluşuyor. Önceki on yıllarda dünya doğurganlık oranı çiftlerin daha az çocuk yapması nedeniyle düşerken, şimdi ana neden daha az çiftin olması.

Demograf Stephen Shaw’ın öncü çalışması, ABD ve çoğu yüksek gelirli ülkede annelerin doğurduğu çocuk sayısının istikrarlı olduğunu hatta arttığını gösteriyor. Ancak hiç çocuk sahibi olmayan kadınların oranı son 15 yılda sert bir düşüş kaydetti. Bu eğilimle ilgili kalıplar genellikle kariyerini çocuklarının önüne koyan kadınları veya bol harcanabilir gelire rağmen çocuk sahibi olmayı tercih etmeyen çiftleri akla getiriyor. Oysa düşüş, en az eğitime ve en düşük gelire sahip olanlar arasında çok daha dik.

KONUT SORUNU VE EKONOMİK BELİRSİZLİKLER YETERSİZ KALIYOR

Birçok zengin ülkede aile kurmanın önündeki büyük engellerden biri konut sorunu. Financial Times’ın analizine göre, 1990’lardan bu yana doğurganlık oranlarındaki düşüşün yarıya yakını, düşen ev sahipliği ve ebeveynleriyle yaşayan genç yetişkinlerin artmasıyla açıklanabiliyor. Ancak bu durum, son dönemdeki keskin düşüşü veya küresel yaygınlığını tam olarak açıklamıyor.

İskandinav ülkelerinde ekonomik istikrara ve gençlerin tek başına yaşama oranlarındaki artışa rağmen doğurganlık düştü. Üstelik çiftler kendi evlerine taşınabilecek durumda olsalar bile ayrılma ihtimalleri giderek artıyor. Birçok ülkede birlikte yaşamaya başlayan insanların çocuk sahibi olmaktan çok ayrılma olasılığı daha yüksek. Diğer ekonomik faktörler de kesin bir sonuç sunmaktan uzak. Son dönemdeki demografik düşüş, küresel mali krizden ağır etkilenen ülkelerde olduğu kadar neredeyse hiç etkilenmeyenlerde de, yavaş büyüyen Batı Avrupa’da olduğu kadar hızla büyüyen Ortadoğu ve Güneydoğu Asya’da da yaşandı.

CEBİMİZDEKİ NÜFUS TEHDİDİ: AKILLI TELEFONLAR

Araştırmacılar artık yalnızca ekonomik açıklamalardan memnun değil ve parmağını yeni bir suçluya doğrultuyor: Dijital cihazlar ve platformlar. Cincinnati Üniversitesi’nden Nathan Hudson ve Hernan Moscoso-Boedo, geçen ay ABD ve İngiltere’deki 4G mobil ağlarının yaygınlaşması merceğinden doğum oranlarına bakan bir makale yayımladı. Yüksek hızlı mobil bağlantıya en erken kavuşan bölgelerde doğum sayıları ilk ve en hızlı şekilde düştü. Yazarlar, akıllı telefonların gençlerin birbirleriyle vakit geçirme biçimini dönüştürdüğünü, yüz yüze sosyalleşmeyi keskin şekilde azalttığını savunuyor.

FT'nin araştırması aynı eğilimin diğer ülkeleri de etkilediğini gösteriyor. ABD, İngiltere ve Avustralya’da gençlerin doğum oranları 2000’li yılların başında geniş ölçüde sabitken, 2007’den itibaren belirgin şekilde düşmeye başladı. Aynı düşüş Fransa ve Polonya’da 2009 civarında, Meksika, Fas ve Endonezya’da 2012 civarında başladı. Gana, Nijerya ve Senegal’de istikrarlı seyreden düşüşler, 2013 ile 2015 arasında ani birer düşüşe dönüştü. Tüm bu dönüm noktaları, akıllı telefonların yerel pazarlarda kitlesel olarak benimsenmesiyle çakıştı.

SOSYAL MEDYANIN İZİ: YALNIZLAŞAN BİR NESİL

Ülke ülke, önceki eğilim ne olursa olsun, akıllı telefonların piyasaya sürülmesinden sonra doğum oranı düştü. Yaş grubu ne kadar gençse, düşüş o kadar belirgin oldu. Notre Dame Üniversitesi’nden Profesör Melissa Kearney, “Modern dijital medya ortamının romantik eşleşmelerin azalmasına yol açan derin etkileri olması oldukça makul” ifadesini kullandı. Finlandiyalı demograf Anna Rotkirch, en yoğun sosyal medya kullanan genç yetişkinlerde cinsel işlev bozukluğunun daha yüksek olduğunu belirtiyor. Sosyal medyanın kapladığı zamanın ve bu platformların yansıttığı değerler ile yaşam tarzlarının, gençlerin bağlılık gerektiren ilişkiler kurmasını zorlaştırdığını savunuyor.

Stanford Üniversitesi’nden Alice Evans, toplumsal cinsiyet rolleri açısından bir kültür ne kadar gelenekselse, akıllı telefonların doğum oranları üzerindeki etkisinin o kadar büyük olduğunu ekliyor. Veriler bunu doğruluyor: Ortadoğu ve Latin Amerika, son on yılın en dik doğum oranı düşüşlerini gösteriyor. Evans, “Instagram ve TikTok, dünyanın dört bir yanındaki genç kadınların geleneksel otoriteleri atlamasına, ilişkilerden beklentilerini erkeklerin genellikle hazırlıklı olmadığı bir şekilde yükseltmesine olanak tanıyor” dedi.

ÇÖZÜM ZAMANI: DİJİTAL ALIŞKANLIKLARI DEĞİŞTİRMEK

Hükümetler gerçekçi olmayan çözümlerin cazibesine direnmeli; sonuçta akıllı telefonu icat etmemiş olmak mümkün değil. Demograf Lyman Stone’un belirttiği gibi: “Birinin gözleri bozuksa, genlerini düzeltmeyiz, ona gözlük veririz.” Genç çiftlere güvenli ve uygun konut sağlamanın aile kurma olasılıklarını artırdığına dair bol miktarda kanıt bulunuyor. Çocuk sahibi olmayı teşvik eden “bebek bonusları” da bir başka seçenek, ancak yeterince cömert olmaları koşuluyla. Ne var ki hükümet kaynakları sınırlı ve giderek daha fazla insanın partneri olmadığı bir ortamda, mutlu çiftlerin çocuk sahibi olmasını teşvik etmek hedefi tutmayabilir.

Daha büyük nokta şu: Düşen doğum oranları, genç yetişkinlerin bekarlığı, izolasyonu ve bozulan refahının daha geniş bir olgusunun parçası gibi görünüyor. Teknoloji ve sosyal medyayla olası bağlantı göz önüne alındığında, bu eğilimi tersine çevirmek için en büyük umut, kültürel değişimler veya hükümet düzenlemeleri yoluyla dijital alışkanlıklarımızı değiştirmek olabilir. Çocuk sahibi olma eğilimimizin azalması bir yana, parçalanmış ve hayal kırıklığına uğramış bir nesli bir araya getirme görevi çağımızın asıl zorluğu olarak önümüzde duruyor.