Devlet sana 8 milyon TL verip ev aldırıyor! Tek şartı var... Sözcü Gazetesi

Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee Jae-myung'un Singapur'un gayrimenkul politikalarını işaret etmesiyle birlikte gözler, dünyanın en başarılı konut sistemine çevrildi. Kişi başına düşen milli geliri 100 bin dolara yaklaşan Singapur, Seul veya Londra gibi küresel metropollerin aksine, devasa bir barınma krizini önlemeyi başarmış nadir ülkelerden biri. Sırrı ise basit ama radikal: Arazilerin devletleştirilmesi, kusursuz bir finansal destek ağı ve acımasız anti-spekülasyon yasaları.

Profesör Lee Kwan-ok'un analizine göre; Singapur'un nüfusunun %90'ını kendi evine kavuşturan ve dünyaya ilham vermesi beklenen sistemin temel ayakları şöyle işliyor. 

Sistemin kalbinde, 1960'larda kurulan Konut ve Kalkınma Kurulu (HDB) yatıyor. 1966'daki Arazi Kamulaştırma Yasası sayesinde devlet, arazileri hızla kendi bünyesine kattı. 1949'da sadece %31 olan kamu arazisi oranı, 2000'lerde %90'a ulaştı. 

Devlet bu arazileri satmak yerine, buralara hastanesi, okulu ve parklarıyla tam donanımlı "yaşam toplulukları" inşa etti.  Singapur, vatandaşlarının ev alırken bankalara ezilmesine izin vermiyor. Zorunlu bir sosyal güvenlik ve emeklilik fonu olan Merkezi İhtiyat Fonu (CPF) bu işin belkemiği.

Bir ev alırken evin değerinin sadece %5'i nakit olarak ödeniyor. Kalan %20'lik peşinat ve kredi ödemeleri doğrudan vatandaşın CPF birikimlerinden karşılanıyor. Özellikle ilk evini alanlara ve yeni evlilere 230.000 Singapur Dolarına (yaklaşık 8 milyon) kadar devlet desteği veriliyor.

Bu sistemin başarısı uluslararası verilerle de kanıtlanmış durumda. Ortalama gelirli bir ailenin, ortalama bir ev alabilmesi için gereken süreyi gösteren Fiyat-Gelir Oranı (PIR); Singapur'da sadece 4,2 yıl!

Singapur devleti, vatandaşının bir ev sahibi olmasını sonuna kadar destekliyor (miras vergisi yok). İş "ikinci evi alıp rant sağlamaya" geldiğinde sistem acımasızlaşıyor:

İkinci evi alan Singapurlular %20, üçüncü evi alanlar %30 oranında Ek Edinim Vergisi (ABSD) ödüyor. Ev alıp piyasayı yükseltmeye çalışan yabancı yatırımcılara ise tam %60 vergi uygulanıyor.

Türkiye'de konut krizi her geçen gün derinleşirken Singapur'un deneyimi, sorunun çözümsüz olmadığını gösteriyor. Singapur modelinin Türkiye'ye uyarlanması, yalnızca teknik bir mesele değil; köklü bir zihniyet dönüşümü meselesi.

Türkiye'de arazi spekülasyonu onlarca yıldır servetin en kolay yolu olarak görüldü. İnşaat sektörü büyümenin lokomotifi sayıldı. Konut, bir "yaşam hakkı" olarak değil, bir "yatırım aracı" olarak konumlandırıldı. Singapur ise tam tersini yaptı: Araziyi metadan çıkardı, konutu bir kamu hizmeti olarak tanımladı ve spekülasyonu vergiyle ezdi.

Türkiye için çıkarılacak somut ders şu: Hazine ve belediye arazilerinin rant amaçlı satıştan çıkarılması, TOKİ'nin gerçek anlamda sosyal konut üreten bir kuruma dönüştürülmesi ve ikinci-üçüncü konut alımlarına caydırıcı vergi uygulanması, krizin seyrini değiştirebilecek adımların başında geliyor. Singapur mucizesi bir gecede olmadı; kararlı, uzun soluklu ve popülizme kapalı bir devlet politikasının ürünü.