Devlerin en az artan kalemi maliyetleri

İstanbul Sanayi Odası'nın açıkladığı Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu araştırması ülkenin altyapısını oluşturan dev şirketlerin çok da iyi görünmeyen bilançolarında kayda değer bir değişim olmadığını ortaya koyuyor. Devlerin net satışları yüzde 27 artış ile 10 trilyon liradan 13 trilyona çıkarken satışların maliyeti, kur artışlarının sınırlı kalması, hammadde fiyatlarındaki ılımlı seyir ve asgari ücretin bir kez artması nedenleriyle yüzde 24.5'te sınırlı kaldı. 500 Büyük'te çalışan sayısı da 20 bin 568 düştü. Çalışanlar açısından iyi gelişme ise çalışan başına ücretin yıllık 984 bin liradan 1 milyon 409 bin liraya çıkması oldu. Bu rakam yüzde 43'lük bir artışa işaret ediyor. Devlerde çalışanların ortalama aylık 117 bin lira ücret aldığı da böylece anlaşılıyor.

İSO 500 şirketlerinin faaliyet karı yüzde 57 artışla 1 trilyon lirayı aşarken finansman giderleri ise yüzde 38 yükselerek 854 milyar lira oldu. Finansman giderinin 560 milyar lirası faiz kaynaklı oldu. Dev şirketler faaliyet karının yüzde 84.9'unu finansman giderine harcadı. Bu oran 2024 yılı için yüzde 96'ydı. Yani burada finansman giderlerinin hala çok yüksek seyretmesi gerçeğinin yanı sıra önceki yıla göre görece bir iyileşmeden bahsedilebilir.

Ancak 2015-2024 dönemi ortalamasının yüzde 64,5 olduğunu dikkate alırsak son iki yıldır sanayi firmalarının faaliyetten elde ettikleri karı finansman giderlerine ayırmak zorunda kaldığını söyleyebiliriz.

Değer yandan borçların aktif içindeki payının yüzde 50'yi geçmesi ve mali borçların payının da yüzde 47.9'dan yüzde 51.8'e çıkması borçluluk açısından işlerin iyi gitmediğini gösterdi. 500 Büyük'ün 2024'te 5.8 trilyon lira olan borçları yüzde 31 artarak 7,6 trilyon liraya çıkarken mali yani banka borçlarının yüzde 41.6 artması bundan sonraki süreçte sanayinin daha fazla faiz ödeyeceği anlamına geliyor.

Dikkat çeken bir başka nokta ise kambiyo yani döviz işlemlerinden karın yüzde 90 zararın ise yüzde 108 artması oldu. Devler, 1 trilyon lira döviz işlemleri kaynaklı kambiyo karı elde ederken 1 trilyon 209 milyar lira da zarar etti. 2024’te 35 milyar lira civarında olan net kambiyo zararı, 2025’te yaklaşık 172 milyar liraya yükseldi. Böylece bir önceki yıl net satışlara oranla yüzde 0,3 seviyesinde olan kambiyo net zararı, 2025’te 1 puan artarak yüzde 1,3’e çıktı.

Kambiyo zararı dışındaki üretim faaliyeti dışı gelir ve giderlerden elde edilen net kar ise 2025’te geçen yıla göre yüzde 43 oranında artarak 484 milyar liraya yükseldi.

500 Büyük'e artı yazacak bir kalem de üretim faaliyeti dışı net gelirlerin net satışlara oranının yüzde 2.9'dan yüzde 2.4'e gerilemiş olması.

2025 yılında kar büyüklüklerinde nominal artışlar kaydedilmesine rağmen, zarar eden kuruluş sayısının değişmemesi dikkat çekti. Vergi öncesi dönem karı/zararı büyüklüğüne göre zarar eden firma sayısı, 2001 krizi sonrası rekor seviyeye ulaştığı 2024 düzeyini koruyarak 152’de kaldı. Faiz, amortisman ve vergi öncesi kar/zarar göstergesinde ise zarar eden firma sayısı yalnızca 1 adet azalarak 18’e geriledi ve görece düşük bir sayıda kaldı.