Dev şirketlerden büyük karartma

İstanbul Sanayi Odası'nın geçen hafta açıkladığı Türkiye'nin en büyük 500 şirketi araştırmasında gündemi devlerin dönem karlarının yüzde 84'ünü faiz ve diğer finansman giderine ayırmaları oldu. Ancak araştırma kitapçığında bundan çok daha önemli bir husus dikkat çekiciydi. 500 dev şirketin üretimden satışlarına göre sıralandığı çalışmada bu rakamın yanı sıra katma değer, özkaynak, ihracat, aktif toplamı, dönem karı ve zararı ve çalışan sayısı da tabloda yer alıyor. Ancak bu yıl tablonun sütunlarının önemli bir bölümünün boş olduğu görülüyor. Bu şirketlerin verileri paylaşmaktan kaçındıklarını ortaya koyuyor. Üstelik verilerini gizleyen şirket sayısı o kadar çok ki bu duruma 'devlerin karartması' bile diyebiliriz.

Araştırmada tam 360 şirket dönem karının paylaşılmasını istememiş. Bu rakam geçen yıl 350, önceki yıllarda çok daha azmış. 306 şirket özkaynağının 222 şirket ihracatının daha da ilginci 500 devin yarısı çalışan sayısının tabloda yer almasından rahatsız olmuş. Bu durumun ana nedenlerinden birisi rakiplere ticari sır vermemek olsa da koca şirketlerin yarısından fazlasının bunu tercih etmesi durumu açıklamakta yetersiz kalıyor.

Çalışmada dikkat çeken bir unsur da 500 büyük şirket içinde yabancı sermaye paylı şirketlerin giderek erimesi. 2009'da 153 olan yabancı sermayeli şirket sayısı 2025'ta da düşüşe devam etti ve 118'e indi. 2024'te bu rakam 124'tü.

Teknoloji transferi, küresel tedarik zincirlerine entegrasyon ve yüksek ihracat potansiyelleri açısından önem taşıyan yabancı sermaye paylı kuruluş sayısının 2023 ve 2024’teki artış eğilimin ardından 2025’te 6 adet azalışla 118’e gerilemesi Türkiye sanayisi için olumlu bir gelişme olarak karşılanmadı.

Devlerin net satışları yüzde 27 artış ile 10 trilyon liradan 13 trilyona çıkarken satışların maliyeti, kur artışlarının sınırlı kalması, hammadde fiyatlarındaki ılımlı seyir ve asgari ücretin bir kez artması nedenleriyle yüzde 24.5'te sınırlı kaldı. 500 Büyük'te çalışan sayısı da 20 bin 568 düştü. Çalışanlar açısından iyi gelişme ise çalışan başına ücretin yıllık 984 bin liradan 1 milyon 409 bin liraya çıkması oldu. Bu rakam yüzde 43'lük bir artışa işaret ediyor. Devlerde çalışanların ortalama aylık 117 bin lira ücret aldığı da böylece anlaşılıyor.

İSO 500 şirketlerinin faaliyet karı yüzde 57 artışla 1 trilyon lirayı aşarken finansman giderleri ise yüzde 38 yükselerek 854 milyar lira oldu. Finansman giderinin 560 milyar lirası faiz kaynaklı oldu. Değer yandan borçların aktif içindeki payının yüzde 50'yi geçmesi ve mali borçların payının da yüzde 47.9'dan yüzde 51.8'e çıkması borçluluk açısından işlerin iyi gitmediğini gösterdi. 500 Büyük'ün 2024'te 5.8 trilyon lira olan borçları yüzde 31 artarak 7,6 trilyon liraya çıkarken mali yani banka borçlarının yüzde 41.6 artması bundan sonraki süreçte sanayinin daha fazla faiz ödeyeceği anlamına geliyor.