Dev fay hattındaki gerilim 1000 yılın zirvesine çıktı Sözcü Gazetesi

Yeni bulgular, geçmişteki büyük depremler ile faylarda yüzyıllar boyunca biriken gerilimi birlikte inceleyen bilgisayar modellerine dayanıyor. Araştırmacılar, bazı fay parçalarında mevcut gerilimin son bin yılda hesaplanan en yüksek değerleri yakaladığını, bazı noktalarda ise bu seviyeleri geçtiğini belirledi.

Araştırmanın merkezinde Los Angeles'ın kuzeydoğusundaki Cajon Pass bulunuyor. Burası San Andreas ve San Jacinto fay sistemlerinin birbirine çok yaklaştığı kritik bir bölge. Bilim insanları burayı, büyük bir kırılmanın bir faydan diğerine geçip geçemeyeceğini etkileyebilecek bir tür 'deprem kapısı' olarak değerlendiriyor.

Normal şartlarda bir fayda başlayan kırılma belirli bir noktada durabiliyor. Ancak araştırmacıların modeline göre iki faydaki gerilimin aynı anda yeterince yüksek olması halinde kırılmanın bu kritik bölgeyi aşarak diğer fay segmentlerine ilerleme ihtimali bulunuyor. Böyle bir senaryo, tek bir fay parçasının kırılmasına kıyasla çok daha geniş bir alanı etkileyebilecek büyük bir deprem anlamına gelebilir.

Araştırmayı yöneten jeofizikçi Liliane Burkhard ve ekibinin oluşturduğu model, 1000 yıllık paleosismik deprem geçmişini kullanarak faylardaki gerilimin zaman içinde nasıl değiştiğini hesapladı. Sonuçlarda özellikle San Jacinto'nun San Bernardino bölümü ile San Andreas'ın güney Mojave bölümünün tarihsel olarak çok yüksek gerilim seviyelerinde olduğu görüldü.

Araştırmanın en önemli noktalarından biri, sonuçların "yakında kesinlikle büyük bir deprem olacak" anlamına gelmemesi. Fay üzerindeki yüksek gerilim deprem tehlikesini değerlendirmek açısından önemli olsa da bilim insanları bu verilerden yola çıkarak depremin gününü, ayını veya yılını belirleyemiyor.

Bununla birlikte araştırmacılar mevcut koşulların geçmiş bin yıl içindeki en yüksek gerilim dönemlerinden birine işaret ettiğini ve San Andreas ile San Jacinto'nun birlikte kırılabileceği senaryoların deprem risk hesaplarında dikkate alınması gerektiğini belirtiyor. Özellikle yoğun nüfusun ve kritik altyapının bulunduğu Güney Kaliforniya için bu ihtimal önem taşıyor.

San Andreas'ın başka bölümleri de bilim insanlarının yakın takibinde. Parkfield kesiminde geçmişte yaklaşık 22 yıllık ortalamayla 6 büyüklüğü civarında depremler meydana gelirken son büyük deprem 2004'te gerçekleşti. Buradaki çalışmalar da fayın deprem döngüsünün ileri bir aşamasında olabileceğine işaret ediyor ancak yine kesin bir deprem zamanı vermiyor.