Deprem felaketi deniz tabanını metrelerce yükseltti: Balıklarda büyük değişim Sözcü Gazetesi

27 Mart 1964'te Prince William Sound'un altında meydana gelen deprem yaklaşık 4,5 dakika sürdü. ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu'nun ülkede kaydedilen en güçlü deprem olarak değerlendirdiği sarsıntı, Montagu Adası çevresindeki kıyı ve deniz tabanının yapısını değiştirdi.

DENİZ TABANI KAÇ METRE YÜKSELDİ?

Jeologlar Montagu Adası çevresindeki deniz tabanının 3,7 ile 4,3 metre arasında yükseldiğini belirledi. Kıyı şeridinin bazı bölümlerindeki yükselmenin ise 11 metreye kadar ulaştığı kaydedildi. Bu değişim sonucunda birkaç saat önce okyanusun parçası olan bazı tuzlu su alanları yüksek gelgit çizgisinin üzerinde kaldı. Yağmur ve eriyen kar sularıyla beslenen bu alanlar zamanla tatlı su göletlerine dönüştü.

GÖLETLERDE KALAN BALIKLARA NE OLDU?

Yeni oluşan göletlerde üç dikenli dikenli balıklar yaşamaya devam etti. Ancak okyanustan ayrılan bu alanlarda tuzluluk azaldı, yırtıcıların sayısı düştü ve göletlerin yüzeyi kış aylarında uzun süre buzla kaplandı. Yaklaşık 50 yıl sonra araştırmacılar bu balıkların geçirdiği değişimi incelemek için bölgeye döndü. 1.000'den fazla balıktan örnek alınarak 130.000'den fazla DNA farklılığı analiz edildi.

BALIKLAR 50 YILDA NASIL DEĞİŞTİ?

Araştırmalar göletlerdeki balıkların, bölgedeki okyanus balıklarının soyundan geldiğini doğruladı. Buna karşın yeni popülasyonların kısa sürede tatlı su ortamında yaşayan balıklara benzer özellikler geliştirdiği tespit edildi.

Bilim insanları balıkların gözlerinde, vücut şekillerinde, renklerinde, kemik boyutlarında ve vücutlarını koruyan kemikli plakalarında önemli değişiklikler belirledi. Özellikle koruyucu plakaların sayısındaki değişim dikkat çekti.

DEĞİŞİMİN GENETİK NEDENİ NE?

Kemikli plakalardaki farklılığın büyük bölümünün Ektodisplazin adı verilen genle bağlantılı olduğu belirlendi. Araştırmacılar değişimin genin kendisinden çok, genin nerede ve nasıl aktif olacağını belirleyen DNA'daki düzenleyici bir mekanizmayla ilişkili olduğunu bildirdi.

Daha sonraki çalışmalar, deprem sonucunda oluşan göletlerde yaşayan balıkların genomlarında görülen değişimlerin, binlerce yıllık tatlı su popülasyonlarında bulunan büyük genom bölgeleriyle benzerlik gösterdiğini ortaya koydu.