Deprem bölgesinin imalat sanayisi, kapasite kullanımında Türkiye ortalamasını geçti

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan "Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu"ndan derlenen bilgiye göre depremlerden etkilenen 11 ilin imalat sanayisindeki toparlanma rakamlara yansıdı.

Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elazığ, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye ve Şanlıurfa'da bölgesel kalkınmanın hızlanabilmesi, üretim faaliyetlerinin ve istihdamın artırılması amacıyla devreye alınan çok sayıda proje kararlılıkla uygulanmaya devam ediliyor.

Bu kapsamda deprem bölgesindeki illerin imalat sanayisi kapasite kullanım oranı afetin hemen ardından Mart 2023'te en düşük seviyeye gerilerken Temmuz 2024'ten itibaren Türkiye ortalamasının üzerine çıktı. O tarihten bugüne de kapasite kullanımı sürekli ortalamanın üstünde yer aldı.

Söz konusu illerde sanayide toplam elektrik tüketimi Şubat 2024'te Şubat 2023'e göre yüzde 75,6, Aralık 2025'te Aralık 2023'e kıyasla yüzde 5,5 arttı.

Bu illerde sanayide doğal gaz tüketimi ise Şubat 2024'te Şubat 2023'e kıyasla yüzde 75,1, Aralık 2025'te Aralık 2023'e kıyasla yüzde 29,8 yükseldi.

KOBİ'lere özel projeler

Bölgede KOBİ'lere özel projelere de ağırlık verildi.

Organize sanayi bölgesi ve küçük sanayi sitesinde işletmelerin faaliyetlerinin aksamaması amacıyla KOSGEB tarafından çalışanların barınma ihtiyacının karşılanmasına yönelik "Afet Dönemi Yaşam Alanı Desteği" sağlandı.

İş yeri hasar görmüş KOBİ'lere faaliyet gösterdikleri yapıların bakım ve onarımlarına ilişkin hizmet alım giderleri, personel giderleri ve faaliyet konularıyla ilgili alacakları ham madde, teçhizat, donanım gibi giderlerinin karşılanması amacıyla Afet Dönemi İşletme Desteği verildi.

Model Fabrikalar Projesi kapsamında, Kuveyt Deprem Fonunun desteğiyle planlanan faaliyetler geçen yıl uygulanırken Adana, Malatya ve Gaziantep'te seçilen 16 firmaya bu alanda eğitim ve danışmanlık hizmetleri sunuldu.

TÜBİTAK destek programları kapsamında deprem bölgesindeki özel sektör firmalarına yönelik sektör çağrıları açılarak toplam 156 proje başvurusu alındı. Değerlendirmesi tamamlanan projelerden 95'inin 396 milyon lirayla desteklenmesine karar verilirken bu projelere bugüne kadar 293,3 milyon lira kaynak aktarıldı.

Depremlerden etkilenen bölgelerde KOBİ'lerin iyileşmesi ve iş sürekliliğinin sağlanmasına yönelik Türkiye Deprem Sonrası Mikro, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Canlanması Projesi kapsamında 69 bin 951 işletmeye toplam 47,9 milyar lira destek ödemesi yapıldı.

57 işletmenin KOSGEB'e borcu silindi

Geleneksel ve İleri Girişimcilik Destek Programları kapsamında bölgedeki girişimcilere ocak ayı itibarıyla 134,9 milyon lira ödeme yapıldı.

2023 Deprem Acil Destek Kredisi Programı kapsamında 21 Mart 2023-31 Mayıs 2024 döneminde 7 bin 437 işletmeye toplam 6,55 milyar lira kredi kullandırıldı.

Depremlerden etkilenen 11 ilde daha önce hakkında hukuki işlem başlatılan 57 işletmenin KOSGEB'e borcu silindi.

Afet bölgesi olarak kabul edilen yerlerdeki sanayi sitelerinin üstyapı inşaatlarına ait kredilendirme oranları yüzde 70'ten yüzde 100'e yükseltilerek henüz onaylanmamış hakkedişlere de uygulanmasına karar verildi.

Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı kapsamında 11 ildeki projeler için firma talebi olması ve ilgili destek mevzuatının izin vermesi halinde üretime yönelik yatırım süresi 6 aya kadar uzatıldı.

Küçük sanayi sitesi ve müşavirlik yatırımları kapsamında 2025 sonu itibarıyla yaklaşık 13,6 milyar lira harcandı. KOSGEB tarafından KOBİ'lere 2,9 milyar lira, kalkınma ajanslarınca 1,08 milyar lira destek ödemesi gerçekleştirildi. Böylece geçen yıl sonu itibarıyla 11 ildeki küçük sanayi sitesiyle birlikte KOSGEB KOBİ destekleri, kalkınma ajansları destekleri ve müşavirlik hizmetlerine toplam 17 milyar 627,3 milyon lira harcandı.

Sosyal gelişmeye 198,6 milyon lira kaynak

Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı 2023 ve 2024 yılı uygulamaları kapsamında Elazığ, Hatay ve Malatya'da 2026 yılı fiyatlarıyla toplam destek tutarı 638 milyon lirayı buldu, toplam bütçesi 735,5 milyon lira olan 6 proje desteklendi.

Depremler sebebiyle işletmeleri yıkılan ve ağır hasar alan Kahramanmaraş'taki kuyumcu imalathaneleri için Üreten Şehirler Programı kapsamında Kahramanmaraş Kuyumculuk İhtisas Küçük Sanayi Sitesi Dönüşümü Projesi ile 186 iş yeri oluşturuldu.

Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programı kapsamında Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye, Diyarbakır, Şanlıurfa, Malatya ve Elazığ'da toplam 24 proje desteklendi ve bu projelere 2026 yılı fiyatlarıyla 198,6 milyon lira kaynak aktarıldı.

Bölgesel Kalkınma Odaklı Toparlanma Acil Eylem Programı ile depremden etkilenen bölgelerde altyapıyı ve yaşam kalitesini iyileştirmeye, sosyal ve kültürel canlanmayı sağlamaya ve bölgenin afetlere dayanıklılığını artırmaya yönelik projeler uygulamaya alındı.

Program kapsamında 2026 yılı fiyatlarıyla toplam bütçesi yaklaşık 2,3 milyar lira, destek tutarı 1,8 milyar lira olan 53 proje uygulandı.

Bu projelerle toplam 1409 işyeri, 158 üretim atölyesinin inşası, bakım ve onarımı yapılarak 5 bin 373 kişinin istihdamı sağlandı.

Doğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi (BKİ) sorumluluğundaki Elazığ ve Malatya'da 66 projeye toplam 413 milyon lira ödenek tahsis edildi.

GAP Bölge İdaresi sorumluluğundaki Adıyaman, Gaziantep, Kilis ve Şanlıurfa'da 114 projeye 1 milyar 634 milyon lira ödenek verildi.

Enerji verimli KOBİ'lere destek

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca Şubat-Aralık 2025 döneminde deprem bölgesinde imalat sanayisi yatırımlarına ilişkin 130 bin 616 istihdam ve 476,8 milyar lira sabit yatırım tutarı öngörülen toplam 4 bin 88 teşvik belgesi düzenlendi.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) teknik işbirliğinde yürütülen Türkiye'de KOBİ'lerde Enerji Verimli Motorların Teşvik Edilmesi Projesi kapsamındaki çalışmalar neticesinde 5 ildeki 29 tesiste toplam 121 verimsiz motor değiştirildi, gerçekleştirilen toplam yatırım tutarı yaklaşık 23 milyon lira oldu.

Gelir Kaybı Uygulaması Programı çerçevesinde kredi ve kefalet kooperatifleri aracılığıyla Halkbank kaynaklarından bölgedeki 27 bin 202 esnaf ve sanatkara kullandırılan faiz indirimli deprem destek kredilerinin toplam tutarı 2023'te 6,7 milyar lira olarak gerçekleşti.

İlgili dönemde yayımlanan Cumhurbaşkanı kararları doğrultusunda, esnaf ve sanatkarların Halkbank'a kredi taksitleri için 2 kez 6'şar aylık erteleme imkanı getirildi. Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri Birlikleri Merkez Birliği (TESKOMB) tarafından da gecikmiş borçlar için yapılandırma imkanının yanı sıra toplam 200 milyon liralık nakdi destek sağlandı.