Denizdeki kör nokta: Gölge filolar Hürmüz Boğazı nı nasıl geçiyor? Enerji Haberleri

ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a düzenlediği saldırı ve İran'ın Ortadoğu genelinde füze ve insansız hava aracı saldırılarıyla karşılık vermesinin ardından Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi sayısı önemli ölçüde azaldı; limanlar ve gemiler de bu saldırıların hedefinde yer alıyor.

Dünyadaki günlük petrol tüketiminin yüzde 20'sinin ve sıvılaştırılmış doğalgaz ihracatının da yüzde 20'si stratejik bir geçit olan Hürmüz Boğazı'ndan taşınıyor. Ancak gemilerin boğazdan geçişine yönelik riskler nedeniyle S&P Global Energy verilerine göre, Basra Körfezi'nde çok sayıda tankerin boş halde boğazın dışında demirlemiş halde olduğu tahmin ediliyor.Bu durum, Körfez'de denizde bekleyen yaklaşık 126 milyon varil ham petrolün "fiilen mahsur kalmasına" yol açtı.

Bununla beraber İran, 28 Şubat'taki ABD-İsrail saldırılarından bu yana belirli gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişine izin veriyor, bu da küresel enerji fiyatlarını kontrol altında tutmaya yardımcı olan petrol ve doğalgazın az da olsa serbest kalmasına olanak sağlıyor.

MarineTraffic'ten edinilen bilgiye göre geçtiğimiz günlerde Pakistan bayrağı altında seyreden ham petrol tankeri, boğazdan geçerken konumunu yayınlayarak bunu yapan ilk İran dışı gemi oldu. Abu Dabi ham petrolü taşıyan orta büyüklükteki tanker de, Birleşik Arap Emirlikleri anakarasının 100 mil kuzeybatısında, Basra Körfezi'ndeki açık deniz petrol ve doğalgaz işleme ve ihracatının önemli bir merkezi olan Das Adası'ndan hareket etti. Hindistan basını da Liberya bayraklı Shenlong Suezmax adlı petrol tankerinin Hürmüz Boğazı'nı geçerek Mumbai limanına ulaştığını bildirdi. Hindistan medyasının aktardığı bilgiye göre tanker, Hürmüz Boğazından geçerek Suudi Arabistanın Ras Tanura limanından yüklenen ham petrolü Mumbai’ye getirdi.

6 Mart itibarıyla Basra Körfezi'nde 400'den fazla petrol tankeri, hareket izni alamadığı için bekliyor ancak bazı gemilerin geçişine izin veriliyor. Ancak Wall Street Journal'daki habere göre bu geçebilen gemilerin çok büyük bölümü 'gölge filo'lara ait.

Lloyd's List'in analizine göre, 1 Mart'tan bu yana Hürmüz Boğazı'ndan yalnızca 90 tanker geçti. 1-8 Mart tarihleri ​​arasında Hürmüz Boğazı'ndan geçen 10 bin Ölü Ağırlık Tonajı üzerindeki tanker ve gaz taşıyıcılarının yaklaşık yarısı, şüpheli gizli geçişleri de içeren ve 'gölge filo' olarak adlandırılan filonun parçasıydı.

Peki bu 'gölge filo'lar tam olarak ne anlama geliyor ve geçmeyi nasıl başarıyor?

Gölge filo, genellikle mülkiyet yapısı belirsiz, yaşlı gemilerden oluşuyor. Bu gemiler sık sık bayrak değiştirir; çoğu zaman da yaptırımları uygulayamayacak ya da uygulamak istemeyecek ülkelerin bayraklarını kullanırlar. İşletmeciler kayıt bilgilerini tahrif eder. Çünkü bunlar çoğunlukla düzenlemeleri ihlal eden, izinsiz mal kaçakçılığı yapan veya kargolarının veya faaliyetlerinin çok yakından izlenmesini istemeyen gemilerdir.

Gemiler sahte konum sinyalleri yayınlar ya da takip sistemlerini tamamen kapatırlar ve çoğu zaman karanlığın örtüsü altında riskli gemiden gemiye transferler gerçekleştirir. Çünkü bütün bunlar tespit edilmemek için gerçekleştirilir. Bir gemi takip sistemini kapatıp görünmez olduğunda ise gemi haritadan tamamen kaybolur.

Elektronik takip sistemleriyle dolu bir dünyada bile varlıklarını sürdürüyorlar çünkü okyanuslar karadan farklı bir şekilde yönetiliyor. Karada, silahlı personel dikkatlice belirlenmiş sınırları yakından izleyerek herkesin açık kurallara uymasını sağlamaya çalışsa da denizde, düzenleme neredeyse bunun tam tersi.

Bu durum yeni değil ancak Rusya'nın Ukrayna'ya saldırısından bu yana filo hızla büyüdü. 2025 yılına gelindiğinde, dünya genelinde sahte bayrak taşıyan gemilerin sayısı iki katından fazla artarak 450'nin üzerine çıktı. On yıllarca da bu sistem sistemden çıkmanın sisteme dahil olmaktan daha maliyetli olduğu için işledi.

Gölge filoların çalışma biçimi, denetimden kaçmaya dayalı çok katmanlı bir sisteme dayanıyor.

Önce, normal koşullarda hurdaya ayrılabilecek yaştaki bir tanker satın alınıyor. Gemi, paravan şirketler üzerinden yeniden tescil ediliyor; çoğu zaman “kolaylık bayrağı” olarak bilinen ülkelerin bayrakları tercih ediliyor ve şeffaf olmayan sigorta düzenlemeleriyle faaliyet gösteriyor. Hassas sulara yaklaşırken geminin transponderi, yani takip cihazı kapatılıyor ya da yanıltıcı sinyaller veriliyor. Ardından açık denizde gemiden gemiye transfer yöntemiyle yaptırım altındaki petrol yükleniyor ve kargo, denetimin zayıf olduğu ya da sorgulamanın sınırlı kaldığı alıcılara ulaştırılıyor. Gemi dikkat çektiğinde ise adı, bayrağı ve kayıt bilgileri değiştirilerek aynı yöntem yeniden devreye sokuluyor.

Denizcilik istihbarat firması Windward’a göre, dünya genelinde yaklaşık 1100 “gölge filo” gemisi bulunuyor. Bu sayı, ağırlıklı olarak petrol başta olmak üzere sıvı yük taşıyan tanker filosunun yaklaşık yüzde 17 ila yüzde 18’ine karşılık geliyor.

İran açıklamasında yalnızca düşman gemilerin Hürmüz'den geçemeyeceğini vurguladı.

Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerin çoğunun İran, Çin veya Rusya ile bağlantısı olduğu tespit edildi. Ayrıca Yunanistan, Hindistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Singapur'dan da gemiler bulunuyor.

Kpler'in denizcilik takip verilerine göre, Yunan firması Dynacom tarafından yönetilen beş gemi savaşın başlamasından bu yana boğazdan geçti.

Sonuç olarak Hürmüz Boğazı'ndaki trafik sadece güvenlik krizini değil, yaptırımların gölgesinde büyüyen görünmez deniz ticaretini de ortaya koyuyor. Savaş sürdükçe Hürmüz'de yaşananların devam edeceği ise aşikar...