Darüşşifa geleneği dijitale taşındı

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na bağlı Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü tarafından Türkiye'nin zengin tıbbi bitki kültürel mirası, dijital ortama taşındı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın himayesinde yürütülen çalışmalar kapsamında Darüşşifa Bilgi Sistemi ve Geleneksel Tıbbi Bitkiler Bilgi Sistemi kuruldu.

23 DARÜŞŞİFA, 162 TIBBİ BİTKİ
Türkiye genelinde 23 darüşşifa ve 81 ilden iki tür seçilerek 162 tıbbi bitki türüne ait veriler, iki bilgi sistemiyle sınıflandırılarak kullanıcıların bu verilere interaktif biçimde ulaşabilmesi sağlanacak. Çalışmada darüşşifaların tarihsel, coğrafi ve yapısal özellikleri ile bitkilerin floristik dağılımları, halk hekimliğindeki kullanım biçimleri, Latince adları ve tarihsel işlevleri modellendi.

SELÇUKLU VE OSMANLI GELENEĞİ
Analizlerde defne, ıhlamur, kekik ve adaçayının ekolojik ve kültürel kümelenmeler oluşturduğu görüldü. Türkiye'de Akdeniz aromatik bitki koridoru (defnekekik), Karadeniz fitoterapi ve orman şifa hattı (ıhlamur) ile İç Anadolu-Ege geçiş kuşağı tıbbi bitki rotası (adaçayı-kekik) şeklinde "bitki temelli sağlık turizmi ve etnobotanik kümelenme" ortaya çıktı. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Anadolu'da inşa edilen darüşşifalar, yalnızca tedavi merkezleri değil aynı zamanda tıbbi bilginin üretildiği, aktarıldığı ve uygulandığı kurumlardı.

Oluşturulan dijital kültürel miras platformları kapsamında her darüşşifa için bulunduğu il ve konum bilgisi, kuruluş yılı ve dönemi, kurucusu ve kurucunun niteliği, mevcut korunma durumu, yapı fotoğrafları ile tedavi amaçlı kullanılan bitkilere ilişkin veriler derlendi. Darüşşifaların özellikle İstanbul ve Sivas'ta yoğunlaştığı Türkiye genelindeki mekânsal dağılımı incelendiğinde kuruluş dönemlerinin siyasal hâkimiyet alanları, tarihsel ticaret yolları ve bölgesel sağlık politikaları ile doğrudan ilişkili olduğu ortaya çıktığı görüldü. Selçuklu dönemine ait darüşşifalar Kayseri, Sivas, Tokat, Konya ve Çankırı'da yoğunlaşırken Osmanlı döneminde ise İstanbul, Bursa, Edirne, Manisa'da kuruldu. İstanbul'da Süleymaniye, Haseki, Üsküdar Atik Valide, Darüssaade Ağası, Tophane, Balıklı Rum Hastanesi, Gureba, Gülhane darüşşifaları hizmet verdi. Amasya, Mardin, Kastamonu ve Sinop gibi sınır veya geçiş bölgesi niteliğindeki şehirlerdeki darüşşifalar ise bölgesel sağlık merkezleri olarak işlev görüyordu.