Daha önce hiç beyaz gökkuşağı görmüş müydünüz?

Bir gökkuşağı denilince akla, gökyüzünde renkli bir yay çizen ROYGBIV (kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, çivit, mor) gökkuşakları gelir. Ancak daha az bilinen beyaz bir gökkuşağı türü, yaygın olarak 'sis gökkuşağı' olarak adlandırılan, bazen sisli havalarda ortaya çıkar.

Sis gökkuşaklarının modern dünyadaki ilk kaydedilen gözlemi, 1737 ile 1739 yılları arasında günümüz Ekvador’unda İspanyol bilim insanı ve kaşif Antonio de Ulloa tarafından gerçekleştirilmiştir. Ulloa, gördüğü üç 'halo'yu veya optik halkayı 'sınırsız hayret' içinde tarif etmiş ve bunları gökkuşakları olarak nitelendirmiş, ayrıca 'dördüncü, beyazımsı bir yay'dan söz etmiştir—bugün bildiğimiz sis gökkuşağı işte budur. İşte beyaz gökkuşakları hakkında bilmeniz gerekenler ve onları doğada nasıl görebileceğiniz:

Sis gökkuşakları ve normal gökkuşakları, güneş ışığı su damlacıklarına çarptığında oluşur. Başmeteorolog Kenny Miller: "Aynı prensip, sadece damlacık boyutu farklı ve bu da gördüğünüz renkleri etkiliyor” ifadesini kullandı.

Tipik bir gökkuşağı, güneş ışığının büyük yağmur damlacıklarından kırılmasıyla oluşur—yani ışık hem damlacığın içinden geçerken bükülür hem de arka kısmından yansır. Bu geleneksel renkler—kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, çivit ve mor—ışığın farklı açılarda kırılmasından kaynaklanır.

Sis gökkuşağı ise güneş ışığının bulut damlacıklarından kırılması ve difraksiyona uğramasıyla oluşur. Miller, bu difraksiyonun beyaz rengi sağladığını söylüyor. Ama önce sisin olması gerekir.

Sis, yıl boyunca oluşabilir, ancak sıcaklık değişimlerinin yoğun olduğu zamanlarda daha yaygındır; örneğin; karlar erimeye başladığında ve bahar sıcaklıkları artarken. Miller, sis gökkuşağını soğuk bir günde nefesinizi görmek gibi tarif ediyor: “Aslında bir bulut ya da sis yaratıyorsunuz çünkü sıcak havadan çıkan nefesiniz, soğuk hava ve çevre ile etkileşime giriyor.”

Normal bir gökkuşağı görebilmek için, su damlacıklarının yaklaşık 2 milimetre boyutunda olması gerekir; bu boyuttaki damlacık küresel yapıya sahip olduğu için renkler daha düzgün dağılıyor. Oysa bir sis gökkuşağı, yalnızca 0,05 milimetre büyüklüğündeki bulut damlacıklarıyla oluşur. Küçük bulut damlacıklarında da kırılma olur, ama difraksiyon, renkleri birden fazla yöne yayar. Difraksiyon, ışığın su damlacığının etrafından bükülmesidir; kırılma ise ışığın havadan damlacığa geçerken bükülmesidir. Bu ikisinin birleşimi renkleri birbirine karıştırıyor ve bu yüzden beyaz görüyoruz, ayrı renkler değil.

Sis gökkuşakları her zaman tamamen beyaz olmayabilir. Bazen az da olsa kırmızı veya mor görülebilir. Bu durumda, kırılma difraksiyona göre biraz daha baskın oluyor. Araştırmacılar, sis gökkuşaklarını atmosferik optiği ve ışığın hava içindeki su damlacıklarıyla etkileşimini anlamak için inceliyor. Bilgisayar simülasyonlarında damlacıkların boyutu ve şekli ayarlandığında, sis gökkuşakları, çift gökkuşaklar ve ikiye ayrılan gökkuşaklar gibi birçok optik fenomen yeniden yaratılabiliyor.

Sis gökkuşakları kolaylıkla gözlemlenmez ve bölgede olsa bile doğru pozisyonda olmanız gerekir. Sis olmadan sis gökkuşağını görme şansı yoktur, ancak sis görüşü azaltır—yani doğrudan sisin içinde iseniz göremezsiniz. Güneşin ya da ayın arkanızda olması ve sisi aydınlatması gerekiyor.

Kuzeydoğu Amerika’daki en yüksek zirvelerden biri olan Mount Washington Gözlemevi, 1.917 metre yüksekliktedir ve ekibin zamanının %60’ını sis içinde geçirir. Tamamen bir bulutun içindeysek, yani çoğu zaman bizim başımıza gelen durum buysa, sis gökkuşağını göremezsiniz.

Gözlemci olan Bailey Nordin’e göre sis gökkuşakları, sisin sık görüldüğü yerler (dağ zirveleri veya Arktik gibi) dışında dünya çapında nadirdir.

Kaynak: Matt Gibson. "White rainbows are real—but very rare". Şuradan alındı: https://www.nationalgeographic.com/environment/article/white-rainbow-fogbow.