Çöle 900 kaya döktüler: İşte nedeni Sözcü Gazetesi

Batı Colorado'da yağmur ve kar sularının dar kanallardan hızla akıp gitmesi, zamanla dere yataklarının derinleşmesine ve çevredeki toprağın kurumasına yol açtı. Su seviyesinin düşmesiyle birlikte sulak çayırlar küçüldü, bitki örtüsü zayıfladı ve bölgedeki yaban hayatı olumsuz etkilendi.

ABD Orman Servisi'nde uzun yıllar yaban hayatı biyoloğu olarak çalışan Bill Zeedyk, sorunun yalnızca yağış azlığından kaynaklanmadığını fark etti. Ona göre asıl mesele, mevcut suyun toprakta tutulamamasıydı.

Zeedyk, 1990'da emekli olduktan sonra dere yataklarını iyileştirmek için çalışmaya başladı. Geleneksel mühendislik yöntemleriyle büyük yapılar inşa etmek yerine, suyun doğal akışına uyum sağlayan küçük taş düzenekleri kullanmayı tercih etti.

Küçük taş yapılar suyu toprakta tutuyor

Yöntemin temelinde suyun hızını azaltmak, daha geniş bir alana yayılmasını sağlamak ve toprağa sızması için zaman kazandırmak var. Dere yataklarına yerleştirilen taşlar, suyun aşındırıcı gücünü azaltırken taşınan tortuların birikmesine de yardımcı oluyor. Böylece zamanla dere yatağı yükseliyor ve çevredeki toprağın nemini koruması kolaylaşıyor.

Bu amaçla tek sıra taşlardan oluşan küçük setler, suyun enerjisini dağıtan basamaklı düzenekler ve akışı geniş bir alana yayan hilal biçimli taş yapılar kullanılıyor.

Yöntem, büyük makinelerle gerçekleştirilen restorasyon çalışmalarına kıyasla daha düşük maliyetli olmasıyla da öne çıkıyor. Geleneksel yöntemlerle kilometre başına 600 bin ila 1 milyon dolara ulaşabilen çalışmaların, el aletleri ve gönüllülerle 50 bin ila 100 bin dolara yapılabildiği belirtiliyor.

Bitki örtüsünde belirgin artış görüldü

Zeedyk ve gönüllüler, 2012'de Colorado'daki özel bir arazide restorasyon çalışmalarına başladı. 2020'ye gelindiğinde yedi drenaj hattı boyunca yaklaşık 900 taş yapı inşa edilmişti.

Çalışmaların etkisini ölçmek isteyen bilim insanları, uygulama yapılan alanlarla müdahale edilmeyen bölgeleri karşılaştırdı. Sekiz yılı aşkın süren araştırmada, restorasyon uygulanan sulak alanlardaki bitki örtüsünün ortalama oranı yüzde 62'den yüzde 86'ya yükseldi. Bu sonuç, karşılaştırma alanlarına göre yaklaşık yüzde 40'lık bir iyileşmeye işaret etti.

Uydu verileri de küçük ölçekli yapıların bitki örtüsünü desteklediğini ortaya koydu. Araştırmalara göre uygulamalar, bitkilerin kurak dönemlerde daha uzun süre yeşil kalmasına yardımcı olurken bitki verimliliğini de artırdı.

Yaban hayatı için de umut oldu

Sulak çayırların yeniden canlanması, bölgede yaşayan Gunnison adaçayı tavuğu gibi türler açısından da önem taşıyor. Federal düzeyde tehdit altındaki bu kuş, yavrularını beslemek için yaz aylarında ortaya çıkan böceklere ve sağlıklı sulak alanlara ihtiyaç duyuyor.

Bitki örtüsünün güçlenmesiyle böceklerin geri dönmesi, kuşların besin kaynaklarının yeniden oluşmasına katkı sağladı. Bölgedeki Gunnison adaçayı tavuğu popülasyonu 2019'da rekor düşük seviyeye geriledikten sonra 2022'de yaklaşık 3 bin 800'e ulaştı.

Yöntemin etkisi, yalnızca Colorado ile sınırlı kalmadı. Benzer çalışmalar farklı bölgelere yayıldı; bazı alanlarda ahşap ve bitki örtüsü kullanılarak kunduz barajlarını andıran yapılar oluşturuldu. Uygun yerlerde kunduzların yeniden bölgeye kazandırılması da gündeme geldi.

Amaç doğaya müdahale etmek değil, toparlanmasına fırsat vermek

Bill Zeedyk'in yaklaşımı, kuruyan arazileri büyük yapılarla baştan düzenlemek yerine, erozyonun ilerlemesini durdurup doğanın kendini yenilemesine fırsat vermeye dayanıyor.

Taşlarla oluşturulan küçük düzenekler kuraklığı tamamen ortadan kaldırmıyor, ancak yağmur ve kar sularının araziden hızla uzaklaşmasını önleyerek toprağın nemini korumasına, bitkilerin yeniden büyümesine ve ekosistemin güçlenmesine yardımcı oluyor.

Çalışmaların ortaya koyduğu temel sonuç ise basit: Bazen bir araziyi iyileştirmek için büyük projeler yerine, suyun doğal döngüsünü destekleyen küçük müdahaleler yeterli olabiliyor.