Çok cepheli savaş İsrail’i vurdu: Faturası ağır

İsrail Başbakan Binyamin Netanyahu hükümeti, Ekim 2023 sonrası savunma harcamalarını dizginlemekte zorlanırken ekonomiyi riskli bir borç batağına sürüklüyor.

Gelecek 10 yılı kapsayan ve ordunun yeniden yapılandırılmasını hedefleyen yaklaşık 95 milyar dolarlık savunma bütçesi planı ve devam eden çok cepheli saldırılar, artan borç yükü ile zayıflayan mali istikrar endişelerini tetikliyor.

İsrail'in Yedioth Ahronoth gazetesinin haberine göre, Netanyahu'nun İsrail'in güvenlik doktrinini kökten değiştiren, 2025 sonuna ait "2025–2026 Doktrin ve Politika Kılavuzları" başlıklı çok gizli belgesiyle durum daha da netleşti.

Başbakan bu belgede orduya, birden fazla cephe ve senaryo için silahlanma talimatı vererek adeta ucu açık bir "alışveriş listesi" sundu. Belgenin özü, Başbakan'ın askeri kanattan gelen her talebe istisnasız "evet" demesiydi.

Savunma yetkililerine göre, Netanyahu'nun hedeflediği bu politikanın en geniş kapsamlı maliyeti yaklaşık 800 milyar şekeli (yaklaşık 216 milyar dolar) bulacaktı. Süreç sonunda kendisine, biri 450 milyar şekel (yaklaşık 121,5 milyar dolar), diğeri ise 250 milyar şekel (yaklaşık 67,5 milyar dolar) maliyetinde iki farklı plan sunuldu.

Maliye ile Savunma bakanlıkları arasındaki müzakerelerin ardından, 10 yıllık süreç için 350 milyar şekellik (yaklaşık 94,5 milyar dolar) bir uzlaşmaya varıldı. Bu bütçenin, iki yeni hava filosu alımını da içeren bir kısmı, geçen hafta bakanlık tedarik komitesi tarafından onaylandı.

Söz konusu planın İsrail ekonomisi üzerindeki etkileri ise sarsıcı nitelikte.

İsrail Merkez Bankası Başkanı Amir Yaron'a göre ülke, halihazırda borç yükünün hızla arttığı bir patikada ilerliyor. Bu da borç verenlerin gözünde İsrail'in bir "borç batağına" sürüklendiği algısını güçlendiriyor.

Yaklaşık 95 milyar dolarlık bu yeni harcama planı ve ABD yardımına olan bağımlılığı azaltma zorunluluğu da eklendiğinde, İsrail'in borç-gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) oranının 2035 yılına kadar yüzde 83'e ulaşması öngörülüyor.

Üstelik söz konusu tahminler, saldırıların yakın zamanda sona ereceği iyimser varsayımına dayanıyor. Ancak 2024'ün başından beri süregelen bu iyimser varsayıma şüpheyle yaklaşılıyor.

Gazeteye göre saldırıların uzamasının, yalnızca can kayıpları ve derin bir psikolojik yıkımla sınırlı kalmayıp, yedek askerlik maliyetlerinden kamu maliyesindeki ağır tahribata kadar halkın yaşam kalitesi üzerinde yıkıcı sonuçlar doğurması bekleniyor.