Coğrafi işaret başvurusunda Antalya, tescilinde Hatay zirvede yer aldı

TÜRKPATENT'ten edindiği bilgiye göre Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında koruma altına alınan coğrafi işaretler, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından kökenin bulunduğu yöre, alan veya ülkeyle özdeşleşmiş ürünleri ifade ediyor. Coğrafi işaretler menşe adı veya mahreç işareti olarak tescilleniyor.

Türkiye'de 2025'te 125 yeni coğrafi işaret tescili yapıldı. TÜRKPATENT verilerine göre şubat itibarıyla Türkiye'de toplam tescilli coğrafi işaret sayısı 1819'a ulaşırken 841 başvurunun tescil işlemleri devam ediyor.

TÜRKPATENT'e 2025'te bir önceki yıla göre yüzde 21 artışla 521 coğrafi işaret başvurusu yapıldı. Başvurularda Antalya, tilkişen çorbası, babata keki, balkabağı dolması, ülübü piyazı ve kokoşka yemeğinin de aralarında olduğu 182 başvuruyla ilk sırada yer aldı.

Bu ili sırasıyla Afyon salatası, maydanoz musakkası, zürbiye yemeği, haşhaş helvası ve tatarlı ışıldak bebeğinin de aralarında olduğu 22 başvuruyla Afyonkarahisar, soğan kebabı, diş hediği, susamlı kahke, tüylü acuru ve koruk şurubunun da yer aldığı 19 başvuruyla Gaziantep izledi.

Bahtenis dolması ve halavet kebabı da tescil aldı

Söz konusu yılda birçok il coğrafi işaret başvurularını da tescilletti. Geçen yıl Hatay en çok coğrafi işaretini tescilleten il olarak başı çekti.

Hatay, bahtenis dolması, halavet kebabı, sakal kaldıran tatlısı, mahluta çorbası, barburi üzümünün de yer aldığı 17 coğrafi işaretli ürününe tescil aldı. Söz konusu ili Nuzumla kilimi, balık çokratması, kuru kayısı yahnisi, Nuzumla yatak halısı ve mıklasının bulunduğu 11 ürünüyle Konya, şekerlemesi, malak tatlısı, ayvalı yahnisi, kaypak yemeği, yaprak içi yemeği ve İskilip baklavasının yer aldığı 6 coğrafi işaretle Çorum takip etti.

2025 yılında tescillenen ürünler arasında Van'ın erişte aşı, Çerkeş'in çiçek balı, İstanbul simidi, Bartın ramazan simidi, Bodrum çökertme kebabı, Siirt bıttım sabunu, Konya mıkla, Niğde geven balı, Tokat aynalı çarık ve Tunceli Pülümür yer altı kaynak tuzu gibi farklı ürün gruplarından örnekler yer aldı. Gıda ürünlerinin yanı sıra dokuma, el sanatları ve doğal ürünler de tescil kapsamına alındı.

Türkiye, AB'de yıllık bazda en yüksek tescil yaptıran ülke

Türkiye'nin coğrafi işaretli ürünlerinin uluslararası alanda korunmasına yönelik çalışmalar da hız kazandı. Yerel Kalkınma Hamlesi doğrultusunda yürütülen çalışmalar kapsamında 2025'te Avrupa Birliği (AB) nezdinde 15 coğrafi işaret tescil edildi. Böylece Türkiye, AB'de yıllık bazda en yüksek tescil sayısına ulaştı.

TÜRKPATENT, AB'de tescil süreçlerine ilişkin başvuru sahiplerine teknik destek sağlıyor.

AB'de geçen yıl tescil edilen ürünler Silifke yoğurdu, Aydın memecik zeytini, Aydın çam fıstığı, Erzincan tulum peyniri, Afyon pastırması, Afyon sucuğu, Antep fıstık ezmesi, Mut zeytinyağı, Kırkağaç kavunu, Hatay kaytaz böreği, Gaziantep lahmacunu, İpsala pirinci, Bursa kestane şekeri, Yenice ıhlamur balı ve Maraş çöreği oldu.

Türkiye, 2013-2023 döneminde AB’de toplam 8 ürün tescil ettirirken 2023'te bu sayı 10'a, 2024'te 11'e yükseldi. 2025 yılında kaydedilen 15 tescille yıllık bazda rekor kırıldı.

AB nezdinde başvuru süreci devam eden ürünler arasında Adana şalgamı, Afyon kaymağı, Afyonkarahisar manda yoğurdu, Gaziantep muskası, Delice doğal kaynak tuzu, Isparta gülyağı, Kayseri pastırması, Manisa sultani çekirdeksiz üzümü, Milas çekişke zeytini ve Muğla çam balı bulunuyor.

Öte yandan, Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Amblem Yönetmeliği uyarınca, ürünlerin menşe adı ve mahreç işareti amblemlerinin ürün veya ambalaj üzerinde yer alması gerekiyor. Amblem kullanımı, ürünün tescilli olduğunu tüketiciye gösterirken denetim süreçlerinin etkinliğini de artırıyor. Haksız veya yanıltıcı kullanım durumlarında ilgili kanun çerçevesinde hukuki yaptırımlar uygulanabiliyor.