Çin in tekeli kırılacak! Dünyanın peşindeki maden için Türkiye ye yeni teklif

EKONOMİ HABERLERİ EKONOMİ

Çin'in tekeli kırılacak! Dünyanın peşindeki maden için Türkiye'ye yeni teklif Nadir toprak elementlerinde küresel denge değişiyor. Elektronik atıklardan geri kazanım, hem çevresel hem stratejik bir çıkış yolu olarak öne çıkarken, Türkiye için Malezya ile ortak pilot tesisler yeni bir fırsat kapısı aralayabilir. Çin'in tekeli kırılacak! Dünyanın peşindeki maden için Türkiye'ye yeni teklif

GİRİŞ 15.12.2025 13:20 GÜNCELLEME 15.12.2025 13:20

İlk Yorum Yapan Sen Ol

Facebook'ta Paylaş X'te Paylaş

NTE'nin halen ağırlıklı olarak madencilik yoluyla elde edildiğini ancak elektronik atıklardan geri kazanımın giderek önem kazandığını ve Türkiye'nin de bu alanda önemli potansiyele sahip olduğunu vurgulayan Kuala Lumpur Üniversitesi Yeşil Kimya ve Sürdürülebilirlik Araştırma Kümesi Öğretim Üyesi Prof. Yahaya, Malezya ile Türkiye arasında olası bir işbirliğine işaret ederek, 'Teknoloji henüz ölçeklenmiş değil ancak pilot ölçekte umut verici sonuçlar var. Türkiye bu alana ilgi gösterirse, birlikte pilot tesisler geliştirebiliriz' dedi.

Yeşil dönüşüm, elektrikli araç üretimi, dijitalleşme ve savunma teknolojilerine yönelik harcamalardaki artış kritik ham maddelere olan talebi hızla artırırken, yeni sermaye yatırımlarının sürdürülebilir madencilik ekseninde yönlendirilmesinin küresel güç dengeleri açısından belirleyici olacağı değerlendiriliyor.

Nadir toprak elementleri başta olmak üzere birçok kritik ham maddenin rafinasyonu ve ihracatında Çin baskın konumunu korurken küresel ölçekte çıkarılan kritik ham maddelerin yaklaşık yüzde 66'sı, rafine edilen arzın ise yüzde 88'i Çin tarafından sağlanıyor. Dünya rezervlerinin ise yaklaşık yarısı bu ülkede bulunuyor.

Rezervler açısından Brezilya, Hindistan, Avustralya ve Vietnam birlikte yaklaşık yüzde 40'lık paya sahipken, ABD'nin payı yalnızca yüzde 2 seviyesinde kalıyor. Çin dışındaki işleme kapasitesi ise ağırlıklı olarak Malezya, Japonya ve Avrupa Birliği (AB) ülkelerinde yoğunlaşıyor.

Bu tablo karşısında Çin'e olan ithalat bağımlılığını azaltmayı ve enerji güvenliği ile ekonomik rekabet gücünü artırmayı hedefleyen ülkeler için elektronik atıklardan nadir toprak elementlerinin (NTE) geri kazanımı stratejik önem kazanırken, Avrupa Birliği (AB) 2024'te Kritik Hammaddeler Yasası'nı (Critical Raw Materials Act-CRMA) yürürlüğe aldı. Düzenleme, yerli madencilik ve rafinasyon projelerinin geliştirilmesinin yanı sıra geri dönüşüm kapasitesinin artırılmasını öngörüyor.

Yasa kapsamda AB, 2030'a kadar yıllık kritik ham madde tüketiminin en az yüzde 10'unu kendi kaynaklarından çıkarmayı, yüzde 40'ını AB içinde işlemeyi ve yüzde 25'ini geri dönüşüm yoluyla karşılamayı hedefliyor. Ayrıca herhangi bir kritik ham maddede AB'nin yıllık tüketiminin yüzde 65'inden fazlasının tek bir üçüncü ülkeden tedarik edilmesi sınırlandırılıyor.

AB bu yönde adımlar atarken, dünyanın farklı bölgelerinde de Çin'e bağımlılığı azaltmanın yolu olarak sürdürülebilir madencilik yöntemleri öne çıkıyor. Özellikle elektronik atıklardan NTE'nin geri kazanılması konusu, çevresel etkileri sınırlayan, arzı çeşitlendiren ve dışa bağımlılığı azaltan yaklaşımıyla yeni denge unsuru olarak değerlendiriliyor.

 NTE'NİN GERİ KAZANIMI STRATEJİK BİR GEREKLİLİK

Uluslararası Stratejik Araştırmalar Merkezi (USAR) tarafından düzenlenen Uluslararası Anadolu Akademik Çalışmalar Sempozyumu'nda AA muhabirine konuya ilişkin değerlendirmede bulunan Kuala Lumpur Üniversitesi Yeşil Kimya ve Sürdürülebilirlik Araştırma Kümesi Öğretim Üyesi Prof. Ahmad Naim Ahmad Yahaya, NTE geri dönüşüm teknolojisinde liderliğin küresel güç dengeleri açısından belirleyici olacağını söyledi.

Yahaya, elektronik atıklardan NTE geri kazanımına odaklanan "kentsel madencilik" yaklaşımının giderek daha fazla önem kazandığını belirterek, "Geleneksel madenciliğin çevresel etkileri artarken, orta ve uzun vadede birincil NTE rezervlerinin azalacağı öngörülüyor. Çin'in üretimdeki ağırlığı sürse de elektronik atıklardan NTE'nin geri kazanımı, arz güvenliği ve rekabet gücü açısından stratejik bir gereklilik haline geliyor." dedi.

NTE alanında Malezya'nın Çin'e olan bağımlılığını azaltmak amacıyla çeşitli çalışmalar yürütüldüğünü ifade eden Yahaya, şöyle devam etti:

"Geri dönüşümde en kritik unsur ham maddeye erişim. Malezya'nın yerli elektronik atık kaynaklarının sınırlı olması nedeniyle, diğer ülkelerden elektronik atık ithalatına imkan tanıyacak bir mekanizma üzerinde çalışıyoruz. Buna paralel olarak, elektronik atıklardan NTE işlemeye odaklanan ve klasik cevher işleme tesislerinden farklı bir ulusal pilot tesis kurmayı hedefliyoruz. Böylece Malezya'yı Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) bölgesinde kentsel madencilik alanında bir merkez ve lider ülke konumuna taşımayı amaçlıyoruz."

"TÜRKİYE İLE BİRLİKTE PİLOT TESİSLER GELİŞTİREBİLİRİZ"

Yahaya, NTE'nin halen ağırlıklı olarak madencilik yoluyla elde edildiğini ancak elektronik atıklardan geri kazanımın giderek önem kazandığını ve Türkiye'nin de bu alanda önemli potansiyele sahip olduğunu vurgulayarak, "Eğer Türkiye bu bölgede kilit oyunculardan biri olmak istiyorsa, özellikle işleme tesislerine odaklanması gerekiyor." değerlendirmesinde bulundu.

Elektronik atıklardan NTE işlemenin klasik madencilikten önemli ölçüde ayrıştığına değinen Yahaya, birincil madencilikte kaynakların genellikle oksit ya da karbonat formunda bulunduğunu, elektronik atıklarda ise NTE'nin devre kartları, çipler, mıknatıslar ve hurda uçaklar gibi çok farklı bileşenlerde yer aldığını anlattı.

Yahaya, birçok teknolojik üründe yüksek miktarda NTE bulunduğuna ve bu maddeleri geri kazanım yoluyla işleyebilen ülkelerin gelecekte avantajlı konuma geçeceğine dikkati çekerek, "Mıknatıs geri dönüşüm teknolojisinde kim lider olursa, dünyayı da o kontrol eder. Yenilenebilir enerji çağında bu çok kritik. Gelecekte kentsel madencilik teknolojisine sahip olanlar küresel lider olacak." diye konuştu.

Dünyanın 2030'a kadar Birleşmiş Milletler'in Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri'ne odaklandığını, bu tarihten sonra da tüm faaliyetlerin çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) kriterleriyle uyumlu hale gelmesiyle birincil madencilik faaliyetlerine bağımlılığın azalacağını anlatan Yahaya, "Bugün kentsel madencilikte açık bir lider yok, teknoloji hala deneme aşamasında. Ancak elektronik atık ihracatının önümüzdeki yıllarda daha da kısıtlanacağını düşünüyorum. Elektronik atığı ve işleme teknolojisini kontrol eden ülkeler Çin'e bağımlılığı azaltabilir." görüşünü paylaştı.

Yahaya, bu çerçevede Malezya ile Türkiye arasında olası bir işbirliğine de işaret ederek, "Teknoloji henüz ölçeklenmiş değil ancak pilot ölçekte umut verici sonuçlar var. Türkiye bu alana ilgi gösterirse, birlikte pilot tesisler geliştirebiliriz." diye konuştu.

KAYNAK: AA

Fuat Öner Haber7.com - Sorumlu Müdür/Yayın Koordinatörü

Editör Hakkında 1989 İstanbul doğumlu olan Fuat Öner, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi İnternet Gazeteciliği-Yayıncılığı ve Eskişehir Anadolu Üniversitesi İşletme bölümlerinden mezun oldu. Marmara Üniversitesi Sosyal Medya Yönetimi’nde yüksek lisans Eğitimini tamamladı. Medya sektörüne 2008 yılında adım atan Öner, Star TV ve Habertürk gazetelerinde çeşitli görevler üstlendi. 2012 yılında Kanal7 Medya Grubu'na haber editörü olarak katılan Öner, şu anda Haber7.com'da Yayın Koordinatörü olarak görev yapmaktadır. Evli ve bir çocuk babasıdır.

YORUMLAR İLK YORUM YAPAN SEN OL

GÖNDER