Çin de Nükleer Program Soruşturması

Çin'de ülkenin en kıdemli generali, orduyu yöneten Merkezi Askeri Komisyonun (MAK) Başkan Yardımcısı Orgeneral Cang Youşia'nın hakkında başlatılan soruşturmada, ülkenin nükleer programına ilişkin gizli bilgileri ABD'ye sızdırmakla suçlandığı ileri sürüldü.

Wall Street Journal gazetesinin, "suçlamalarla ilgili, üst rütbeli komutanlara yönelik bilgilendirme toplantısına katılan kişilere" dayandırdığı habere göre, Cang'ın, Çin'in nükleer programıyla ilgili teknik bilgileri ABD'ye aktardığı ve bu suretle ulusal güvenlik açığına yol açtığı iddia edildi.

Söz konusu iddiaya ilişkin bulguların, Çin'in askeri ve sivil nükleer programlarının yürütülmesinden sorumlu Çin Ulusal Nükleer Şirketinin (CNNC) eski Genel Müdürü Gu Cün hakkında başlatılan soruşturmadan elde edildiği aktarıldı.

Çin Komünist Partisi (ÇKP) Merkezi Disiplin İnceleme Komisyonu ve Çin Ulusal Denetleme Komisyonu, 19 Ocak'ta sivil bir yönetici olan Gu hakkında soruşturma başlatıldığını bildirmişti.

Öte yandan Çinli generalin, uzun yıllar başında bulunduğu MAK'ın askeri donatım ve modernizasyondan sorumlu Donanım Geliştirme Dairesi'ndeki terfi ve görevlendirmeler için rüşvet aldığı ve bu arada eski Savunma Bakanı Li Şangfu'nun göreve atanmasını da büyük miktarda rüşvet karşılığında sağladığı ileri sürüldü.

Eski Savunma Bakanı Li, 2023 yılında bir süre gözlerden kaybolduktan sonra görevden alınmış ve ertesi yıl hakkında yolsuz soruşturması başlatılmıştı. Cang'ın ordu donatım ve savunma sanayi alanındaki sahip olduğu yetkiyi kötüye kullanarak ordu içinde nüfuz ağları kurmak ve siyasi hizipler oluşturmakla suçlandığı belirtildi. Cang ile birlikte soruşturulan Genelkurmay Başkanı Liu Cınli'nin benzer suçlamalarla karşı karşıya olduğu, soruşturma kapsamında her iki generale yakın olan bazı subayların da telefonlarına el konulduğu ileri sürüldü.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile geçmişe dayalı aile dostluğu bulunan Cang, Çin ordusu içinde ona en yakın isimlerden birisi olarak biliniyordu. Şi ve Cang'ın, her ikisi de Şaanşi eyaleti yerlisi olan babaları, iç savaşta Mao Zıdong önderliğindeki Komünist milislerin önde gelen siyasi ve askeri figürleri arasındaydı.

Cang'ın babası Cang Congşün, Çin Halk Kurtuluş Ordusunun (ÇHKO) Kuzeybatı Saha Ordusu komutanı iken Şi'nin babası Şi Congşün, bu ordunun siyasi komiseriydi. 2011 yılında orgeneralliğe terfi eden 75 yaşındaki Cang, 2012'de, Şi'nin Çin Komünist Partisi (ÇKP) Genel Sekreteri seçilmesinin ardından o zamanki adıyla Genel Silahlanma Dairesi olan ordu donatım biriminin başına getirilmişti. Cang, Devlet Başkanı Şi'nin iktidarında ordunun reformu ve modernizasyonu için başlattığı hamlelerin yürütülmesinde kilit rol oynamıştı.

ÇHKO'nun en üst yönetim organı olan 7 kişilik Merkezi Askeri Komisyonun 2 başkan yardımcısından birisi olan Orgeneral Cang, ordunun en kıdemli askeri konumundaydı. Cang, aynı zamanda ÇKP'nin en üst yönetim organı olan 24 kişilik Siyasi Büro'nun da üyesiydi.

Çin'de son yıllarda silahlı kuvvetleri hedef alan yolsuzluk soruşturmaları kapsamında çok sayıda üst düzey asker görevden alınmış, partiden ihraç edilmiş veya meclis üyeliklerinden çıkarılmıştı. 2023'te stratejik caydırıcılık bakımından kritik nükleer silahlar ve uzun menzilli füzelerden sorumlu Roket Kuvvetlerini ve ardından 2024'te askeri donatım ve modernizasyondan sorumlu Donanım Geliştirme Dairesini hedef alan soruşturmalar başlatılmıştı.

Soruşturmaların ardından daha önce bu birimlerin komutanlıklarını yapan halef ve selef iki Savunma Bakanı Orgeneral Vey Fınghı ve Orgeneral Li Şangfu, ordudan ve partilerinden ihraç edilirken, rüşvet ve görevi kötüye kullanma suçlamalarıyla yargılanmıştı. Öte yandan Merkezi Askeri Komisyonu Başkan Yardımcısı, Çin'in en kıdemli ikinci askeri konumundaki Orgeneral Hı Veydong ile Siyasi Çalışma Dairesi Direktörü Oramiral Miao Hua da haklarında yürütülen soruşturmalar nedeniyle ordudan ve partiden ihraç edilmişti.