Çiftçinin zor seçimi

ORTADOĞU’DA ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla tırmanan savaşın Hürmüz Boğazı üzerinde yarattığı riskler, gübre fiyatlarını yukarı çekerek faturayı çiftçiye çıkardı. Artan maliyetler karşısında üreticinin önünde zor bir karar var: Ya yüksek fiyatlar nedeniyle gübre kullanımını azaltacak ya da daha fazla maliyete katlanacak. Her iki durumda da bunun etkilerinin zamanla pazara yansıması ve tüketicinin sofrasında ürünlerin fiyatları üzerinde yukarı yönlü bir baskı oluşturması bekleniyor.

GÜBRE ARZI DÜŞTÜ FİYATLAR FIRLADI

Hürmüz’deki sevkiyat kısıtlamalarının etkilerine bakıldığında, küresel gübre tedarik zincirinde yaklaşık yüzde 33’lük bir daralmaya yol açtığı tahmin ediliyor. Gübre fiyatlarının, üretim maliyetlerinin yüzde 80-90’ını oluşturan doğalgaza bağımlı olması da artışı hızlandırdı. Nitekim 27 Şubat’ta ton başına 482 dolar olan Ortadoğu çıkışlı üre gübresi fiyatları, mart sonu itibarıyla yaklaşık yüzde 56 artarak 750 dolara yükseldi. Küresel ölçekteki bu yükseliş, Türkiye’de de gübre fiyatlarını yukarı çekti. Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Yönetim Kurulu Üyesi Arslan Soydan, özellikle Karadeniz’de fındık üreticisinin bu artıştan doğrudan etkilendiğini belirtti.

İLK OLARAK FINDIK BAHÇELERİNİ VURDU

Küresel ölçekte yaşanan gübre fiyatlarındaki artışın Türkiye’deki tarımsal maliyetleri nasıl etkilediğini konunun uzmanlarına sorduk. TZOB Yönetim Kurulu Üyesi Arslan Soydan, savaşın ardından gübre fiyatlarında çeşidine göre yüzde 8 ila 55 arasında fiyat artışı yaşandığını aktardı. Amonyum nitratlı gübrenin savaşın ardından yüzde 40 artarak 23 bin TL’ye, Amonyum Sülfat gübresinin ise yüzde 50 artarak 22 bin TL seviyelerine ulaştığını aktaran Soydan, özellikle Amonyum Nitrat gübresindeki artışın bu aylarda gübreyi kullanacak olan fındık üreticilerini olumsuz etkilediğini vurguladı. Soydan, bu durumun fındık bahçelerindeki gübre kullanımının azalmasına da neden olduğunu söyledi. Gübre kullanımının azalmasının ise üründeki verimin düşmesine ve buna bağlı olarak da rekolte kaybına neden olma ihtimali yüksek.

‘SEBZE VE MEYVE FİYATLARINA YANSIR’

Gübredeki fiyat artışının en az gübredeki zam oranı kadar meyve ve sebze fiyatlarına yansıyacağını vurgulayan Soydan, “Gübredeki fiyat artışlarında öncelikle tarla bitkilerinde artış riski görüyoruz. Bundan sonraki süreçte de hem tarla hem meyve fiyatlarında yükselme riski muhakkak görebiliriz. Gübre fiyatları bütün ürünlere fiyat farkı olarak yansıyacaktır” diye konuştu. Hatırlanacağı üzere, geçen günlerde Resmi Gazete’de yayımlanan kararla bazı gübre türlerindeki gümrük vergisi oranları sıfırlanmıştı. Soydan, kararı şöyle değerlendirdi: “Bu kararı savaştan dolayı gübredeki fiyat dalgalanmalarının etkisini azaltılması, tarla bahçelerdeki ürünlerin maliyetinin azaltılması ve çiftçilerimiz desteklenmesine katkı sağlayacağını düşünüyorum.”

‘GÜBRE KULLANIMI DÜŞER’ BEKLENTİSİ

TZOB Trabzon Ortahisar Ziraat Odası Başkanı Mustafa Bekar ise, artan gübre maliyetlerinin çiftçinin malzemeyi kısmaya yönelttiğini söyledi. Azalan gübre tüketiminin verimi de etkileyeceğini vurgulayan Bekar, “Çiftçinin kullandığı gübre oranı geçen seneye oranla mutlaka düşecek. Azalan gübre nedeniyle rekolte kaybı yaşamamak adına geleneksel yöntemlerle tedbirler almaya başladı. Çiftçi üretimi sürdürmeye çalışıyor ancak zor durumda” değerlendirmesinde bulundu.

2023’TE 5.2 MİLYON TON İTHAL ETTİK

TÜRKİYE’NİN gübre ithalatına bakıldığında, sektörün büyük ölçüde dışa bağımlı olduğu görülüyor. Mardin Mazıdağı’ndaki fosfat yatakları dışında önemli bir hammadde kaynağı bulunmazken, kimyasal gübre üretiminde dışa bağımlılık yüzde 90’ın üzerinde seyrediyor. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın son verilerine göre Türkiye, 2023 yılında 5.2 milyon ton gübre ithal etti. Azotlu gübreler Umman, Çin, Rusya, Mısır, Türkmenistan ve İran’dan; fosforlu gübreler Kuzey Afrika’dan; potasyumlu gübreler ise Avrupa Birliği ülkelerinden temin edildi.

BAKAN YUMAKLI: GÜBRE KRİZİ YOK

TARIM ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, geçen günlerde yaptığı açıklamada Türkiye’de bir gübre krizi yaşanmadığını belirterek, “Gübre tedarikleri zaten vardı, stokları yakından takip ediyorduk. Dolayısıyla stoklarımızda bir sorun yoktu, şu anda da yok” açıklamalarında bulunmuştu.