Canlı yapay zeka desteğiyle beyin ameliyatı edilen ilk hastanın tümörü alındı

University College London Hastanesinden cerrahlar, Bedfordshire'dan iki çocuk babası Rhys Hibbert'ın operasyon olmaması halinde görme yetisini kaybedebileceğini açıkladı.

Yapay zeka aracı, ameliyat sırasında canlı video akışını analiz etti ve cerrahlara beyindeki kritik ancak gizli damarlar ile sinirlerden nasıl kaçınacakları konusunda tavsiyelerde bulundu. Bu teknoloji, tümörün olabildiğince güvenli şekilde çıkarılmasına imkan sağladı.

Hibbert, hastanın güvenliği açısından bu teknolojinin büyük fayda sağladığını ifade etti.

Müşteri hizmetleri müdürü olarak çalışan 48 yaşındaki Hibbert, 18 ay öncesine kadar her öğle arasında iki kilometre yürüyen sağlıklı bir bireydi. Bu yürüyüşlerden birinde bilincini kaybederek yolda nöbet geçirmeye başladı.

Yapılan beyin taramasında, kafatasının tabanında bulunan bilye büyüklüğündeki hipofiz bezinde 11 milimetrelik iyi huylu bir tümör tespit edildi.

Hipofiz bezi; büyüme, metabolizma, kan basıncı ve vücut sıcaklığının düzenlenmesi gibi süreçlere yardımcı olan hayati hormonları salgılıyor.

Tümör, beyne kan sağlayan ana arterler ile görmeyi kontrol eden optik sinirlere çok yakın bir konumda yer alıyordu. Tümörün optik sinirlere baskı yapmasıyla Hibbert'ın çevre görüşü daraldı.

Hemen ameliyat olması gerekmese de Hibbert eşyalara takılmaya başladı, şiddetli yorgunluk ve baş dönmesi yaşadı. Cerrahlar kendisine özel olarak geliştirilen yapay zeka aracıyla operasyon geçiren ilk kişi olma seçeneğini sunduğunda teklifi tereddütsüz kabul etti.

Ameliyat, burun yoluyla kafatasının tabanına bir endoskop yerleştirilerek gerçekleştirildi. Bu noktada tümör yakınında, ancak kemik ve sert zar tabakalarının arkasında gizli kalıyordu.

Anatominin kişiden kişiye farklılık göstermesi sebebiyle tümörü çıkarmak için en güvenli yerin belirlenmesi kolay bir süreç oluşturmuyordu.

Tümörün tamamının çıkarılamama riski yüzde 25 ila 50 arasında değişirken, ana bir kan damarının yaralanma olasılığı ise yüzde 0,5 ila 2 arasında bulunuyordu. Yapay zeka aracı tam bu noktada devreye girdi.

Sistem, ikinci bir ekranda canlı video akışını analiz etti, cerrahi aletleri takip etti ve damarlar ile sinirlerin bulunma olasılığının en yüksek olduğu alanları işaretleyerek tümörün çıkarılması için en güvenli bölgeleri belirledi.

Bu teknoloji, telefonlardaki yüz tanıma sistemine benzer bir mantıkla çalışıyor ancak burada önemli ve genellikle gizli olan anatomik yapıları tanıyor.

Birleşik Krallık'taki bir cerrah yılda ortalama 10 ila 20 bu tür ameliyat yapıyor ve hastanın anatomisine aşina olmak için ameliyat öncesi yapılan taramalara güveniyor.

Araştırmacılar, yapay zeka sistemini hipofiz tümörü ameliyatlarına ait yüzlerce video üzerinde eğitti. Her videodaki damarları ve sinirleri dikkatlice çizerek sistemin veri toplamasını ve en önemli yapıları tanımasını sağladı.

Operasyonu gerçekleştiren Profesör Hani Marcus, sistemin bir cerrahın yaşamı boyunca görebileceği veya yapabileceği ameliyatlardan daha fazlasıyla eğitildiğini ve uzman bir ikinci göz gibi hareket edebileceğini söyledi. Marcus, diğer deneysel yapay zeka araçlarının aksine bu sistemin gerçek zamanlı çalıştığını belirtti.

Yapay zeka aracı sadece destek sağladı ve kontrol tamamen cerrahlarda kaldı. Ekip, gelecekte cerrahlar için bir tür danışmanlık mekanizması geliştirmeyi ve ameliyathanede gerektiğinde tavsiye alınabilecek bir uzman desteği oluşturmayı hedefliyor.

Sağlık ve Bakım Araştırmaları Ulusal Enstitüsü ile Google tarafından finanse edilen teknoloji, yıllarca laboratuvarda test edildi. Gerçek ameliyattaki ilk adımlardan memnun kalan ekip, daha büyük bir klinik çalışma üzerinde çalışıyor.

Hibbert, ameliyattan sonra gözlerini açtığında 360 derecelik bir görüşe kavuştuğunu ve bir yıldır bu kadar net görmediğini ifade etti. Operasyondan sonraki süreçte görme yetisinin her geçen gün iyileştiğini söyleyen Hibbert, eski enerjisine kavuştuğunu ve tüm yan etkilerin kaybolduğunu belirtti.

Sağlık İnovasyon Bakanı James Frith, Hibbert'ın devlet tarafından finanse edilen araştırma kapsamında hayatını değiştiren bir ameliyat geçirmesinden memnuniyet duyduğunu ifade etti. Frith, yapay zeka için uygun güvenlik önlemlerinin alınacağını ve bu teknolojinin sunduğu fırsatlardan yararlanılacağını dile getirdi.