Bu proje tutarsa Hürmüz Boğazı tarih olacak Sözcü Gazetesi

Irak, Suriye ve Amerika Bilgişik Devletleri (ABD), Orta Doğu'daki enerji dengelerini etkileyecek tarihi bir adım atmaya hazırlanıyor.

Üst düzey Iraklı ve bölgesel yetkililerin Middle East Eye (MEE) sitesine verdiği bilgilere göre üç ülke, İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü azaltmak amacıyla Kerkük'ten Suriye'nin Banyas kıyı kentine uzanan 500 millik tarihi petrol boru hattını yeniden canlandırmayı planlıyor.

Anlaşmanın, önümüzdeki hafta Irak Başbakanı Ali el-Zaidi'nin Beyaz Saray'da ABD Başkanı Donald Trump ile yapacağı görüşmede resmen duyurulması bekleniyor.

ABD'nin Türkiye Büyükelçisi ve Suriye ile Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack, Başbakan Zaidi'nin ziyareti öncesinde anlaşmanın detayları üzerinde çalışıyor.

Zaidi'nin ABD programında, ülkenin enerji merkezi olan Teksas eyaletine yapılacak bir ziyaret de yer alıyor.

Anlaşmanın imza törenine Suriye Dışişleri Bakanı Esad el-Şaibani'nin de katılması bekleniyor.

Süreç, Suriye'de silahlı muhaliflerin lideri Ahmed eş-Şara'nın Beşar Esed'i devirmesi ve ardından ABD yörüngesine girmesiyle hız kazandı.

Türkiye, Katar ve Suudi Arabistan'ın desteklediki Şara için Başkan Trump, geçen hafta Ankara'daki NATO zirvesinde "harika" ve "büyük saygı duyulan" ifadelerini kullanmıştı.

ABD, Suriye'yi 1979'dan beri yer aldığı "Terörü Destekleyen Devletler" listesinden çıkaracağını da duyurdu. Bu durum, ABD'li şirketlerin projede yer almasını kolaylaştıracak.

Irak Petrol Şirketi tarafından 1952 yılında tamamlanan hat, günlük 300 bin varil kapasiteye sahipti.

Bağdat yönetimi, İran-Irak Savaşı sırasında Suriye'nin İran'ın yanında yer alması nedeniyle 1980'lerde hattı kapatmıştı.

2003 yılındaki ABD işgalinde de ağır hasar gören hat, tamamen atıl durumda kalmıştı. Bölgesel yetkililer, hattın elektrik sistemleri, depoları ve pompalarının tamamen yenilenmesi ya da hattın sıfırdan inşa edilmesi gerektiğini, bunun da 2 ila 3 yıllık bir süre gerektirdiğini belirtiyor.

Suriye ve Irak, 2024 sonlarında Esed'in devrilmesinin ardından hattı canlandırmak için ilk görüşmeleri yapmış ancak sonuç alamamıştı.

Bu doğrultuda Irak hükümeti, ABD'li Capital TI ve Chevron şirketlerinin yanı sıra bir Katarlı firma ile Kerkük ve Enbar eyaletindeki Hadise petrol merkezinden Banyas'a uzanacak hatlar için ön anlaşmayı onayladı.

ABD-İsrail savaşına tepki olarak İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki denetimini artırması, ABD ve Batı için petrol ihracatının yüzde 95'ini bu boğaz üzerinden yapan Irak için alternatif rotaları zorunlu kıldı.

Ülke bütçesinin yüzde 90'ını petrol gelirlerinden sağlayan Irak, boğazdaki kriz nedeniyle ihracat yapmakta zorlanıyor.

Enerji analiz firması Vortexa'nın verilerine göre, Irak'ın Mayıs ayındaki deniz yoluyla petrol ihracatı geçen yılın ortalamasının sadece yüzde 8'ine geriledi.

Bağdat'taki Şii partiler ve İran'a yakın milisler, geçmişte El Nusra ve HTS'nin kurucusu olan Sünni lider Şara ile çalışmaya mesafeli yaklaşsa da savaşın yarattığı ekonomik gerçekler Irak'ı Suriye ile iş birliğine yöneltti.

Bağımsız Iraklı analist Sarhang Hamasaeed, savaş öncesindeki şüphelerin yerini, Irak'ın Suriye'ye duyduğu ihtiyacın netleşmesine bıraktığını ifade etti.