Bu küçük balık zeka testini geçti! Daha önce sadece maymunlarda görülmüştü Sözcü Gazetesi

Parmak boyutundaki küçük bir deniz balığı olan Labroides dimidiatus, ayna testlerinde sergilediği davranışlarla dikkat çekerek kendi yansımasını tanıyabildiğine dair yeni bulgular ortaya koydu.

Araştırmaya göre balık yalnızca aynadaki görüntüsüne tepki vermekle kalmadı, aynı zamanda aynanın nasıl çalıştığını anlamaya yönelik davranışlar da sergiledi.

Ayna işaret testleri, hayvanların kendini tanıyıp tanıyamadığını ölçmek için kullanılan standart bir bilimsel yöntem olarak biliniyor.

İnsanlarda aynada görülen bir lekeyi fark edip düzeltmeye çalışmak, kişinin yansımayı kendisiyle ilişkilendirdiğini gösteriyor.

Aynı mantık, diğer hayvan türlerinde de yansıma üzerindeki “yerinden farklı” bir işarete verilen tepkinin öz farkındalık göstergesi olabileceği varsayımına dayanıyor.

Daha önce şempanzeler, filler ve yunuslar bu testi geçen türler arasında sayılmıştı.

Labroides dimidiatus (Cleaner wrasse( adlı balık, diğer büyük balıkların üzerindeki parazitleri ve ölü dokuları yiyerek yaşamını sürdürüyor.

Bu nedenle araştırmacılar, kendi vücudunda parazite benzeyen bir işaret gördüğünde tepki verebileceğini düşündü.

Türün ayna testini geçtiği ilk kez 2018 yılında bildirilmiş olsa da bazı bilim insanları balıkların kendi üzerlerindeki işareti değil, başka bir balığın üzerindeki parazit sanarak tepki verdiğini öne sürmüştü.

Japonya’daki Osaka Metropolitan Üniversitesi ile İsviçre’deki Neuchâtel Üniversitesi’nden araştırmacılar, bu tartışmayı netleştirmek amacıyla deney tasarımını değiştirdi.

Önceki çalışmalarda balıklar aynaya alıştırıldıktan sonra işaret eklenirken, yeni deneyde süreç tersine çevrildi: Balıklar önce işaretlendi, ardından ilk kez aynayla karşılaştırıldı.

Araştırmacılara göre balıklar vücutlarında olağandışı bir durumun farkındaydı ancak bunu göremiyordu; ayna ortaya çıktığında görsel bilgiyle bu beklenti eşleşti ve balıklar işareti çok daha hızlı kazımaya çalıştı.

Bilim insanları balıkların ortalama yaklaşık 82 dakika içinde 'paraziti' sürterek çıkarmaya çalışmasına şaşırdı.

Bu hızlı tepkinin, aynayla karşılaşmadan önce bir tür öz farkındalık oluşmuş olabileceğine işaret ettiği değerlendirildi.

Deneyler ilerledikçe araştırmacılar daha da ilginç bir davranış gözlemledi: Bazı balıklar akvaryum tabanından küçük bir karides parçası alıp aynaya götürüyor ve bırakıyordu. Yansımanın gerçek nesneyle senkronize hareket etmesini dikkatle takip eden balıklar, aynanın yüzeyine ağızlarıyla dokunuyordu.

Araştırma ekibi bu davranışı, balıkların aynanın özelliklerini anlamaya çalıştığı bir “koşul test etme” yöntemi olarak yorumladı.

Kendisi dışında bir nesne kullanarak yansımayı inceleme davranışı, daha önce ayna işaret testini geçemeyen bazı türlerde de gözlemlenmişti.

Çalışmaya katılan bilim insanları, elde edilen sonuçların evrimsel teori, benlik kavramı, hayvan refahı, tıbbi araştırmalar ve yapay zeka çalışmaları açısından etkileri olabileceğini belirtti.

Araştırmacılara göre bulgular, öz farkındalığın yalnızca büyük maymunlara özgü olmadığına işaret ediyor. Çalışma, bu yeteneğin en azından kemikli balıklarla birlikte yaklaşık 450 milyon yıl önce evrimleşmiş olabileceğini ve omurgalılar arasında sanılandan çok daha yaygın olabileceğini öne sürüyor. Araştırmanın sonuçları Scientific Reports dergisinde yayımlandı.