Bu köy gizlice Rusça öğrenen casuslarla dolu Sözcü Gazetesi

Taş evleri ve turistleri cezbeden bu köy, 1950'li yıllarda Britanya'nın Soğuk Savaş hazırlıkları için kritik bir yol üstlenmişti. Fife bölgesinde yer alan bu sakin balıkçı köyü Crail, dönemin artan nükleer savaş endişeleriyle beraber yüzlerce 'zeki gençler' için köy adeta gizli bir casusluk ve dil eğitimi merkezine dönüştürüldü. 

Soğuk Savaş'ın en gergin dönemlerinde Crail'in sokakları, yerel halkın "dilbilimciler" diye adlandırdığı görev dışı askerlerle doluydu. Bu gençler, Crail yakınlarındaki eski bir askeri üste kurulan Ortak Hizmetler Dilbilim Okulu’nda (JSSL) gizlice Rusça öğreniyordu. Amaç, Sovyetler Birliği’nden gelen askeri ve istihbari iletişimi anlayabilecek tercüman ve ajanlar yetiştirmekti.

OKULDAN 6 BİN KİŞİ MEZUN OLDU

Okul 1956 yılında faaliyete geçti ve daha önce Bodmin, Caterham ve Cambridge'de dağınık halde yürütülen askeri dil eğitimlerini tek bir çatı altında topladı. Okulun bu bölgede kurulmasının nedeni eski deniz hava üssü RNAS Crail'in yeniden kullanıma uygun olmasından kaynaklanıyor. Sovyetler Birliği'nin 1949'daki ilk nükleer denemesi ve 1957'de Sputnik uydusunu uzaya göndermesi, Batı'da nükleer savaş korkusunu artırmış; bu durum JSSL'nin kuruluşunu hızlandırmıştı.

Ve bu küçük köye kurulan okuldan yaklaşık 6 bin kişi mezun oldu. Aralarında ise edebiyat dünyasında ün kazanacak Alan Bennett, Dennis Potter ve Michael Frayn da bulunuyordu. Bu üç isim, askerlik hizmetleri sırasında Crail'e gönderilen ve Rus dili ile kültürüne yoğun şekilde maruz kalan yüzlerce gençten yalnızca birkaçıydı.

2 YILLIK EĞİTİMDE RUSÇA TERİMLER EZBELİYORLARDI

JSSL öğrencileri, iki yıla varan bir eğitim sürecinde Rusça teknik terimleri ezberliyor, haftalık sınavlara giriyor ve başarısız olmaları halinde daha az cazip görevlere atanma riskiyle karşı karşıya kalıyordu. Eğitim, çoğu Beyaz Rus göçmeni veya Sovyetler'den kaçmış ilticacılar olan, renkli ve eksantrik öğretmenler tarafından veriliyordu. Aralarında tahta protez bacağı olan ve kendini "süvari albayı" olarak tanıtan eski bir asker ile her zaman siyahlar giyen gizemli bir kontes de vardı.

Zorlu eğitim koşullarına rağmen öğrenciler, boş zamanlarında kendi eğlencelerini yaratıyordu. Kullanılmayan binalarda konaklayan askerler, spor salonunda Rusça tiyatro oyunları sahneliyor, caz grupları kuruyor ve yarı İngilizce yarı Rusça yayımlanan Samovar adlı bir okul dergisi çıkarıyordu. Crail’deki sosyal hayat sınırlıydı; eğlence çoğunlukla yerel sinema ve müzik kutusuyla ünlü Music Box Cafe ile sınırlı kalıyordu.

ZORUNLU ASKERLİKLE BERABER OKUL KAPANDI

Casusluk okulunun Sovyetler tarafından yakından izlendiği bilinse de okula sızıldığına dair bir kanıt bulunmadı. Ancak daha sonra RAF’ta görev yaparken Sovyetler’e bilgi sızdırdığı ortaya çıkan Geoffrey Prime’ın da JSSL mezunu olması dikkat çekti.

Zorunlu askerliğin sona ermesiyle birlikte okul 1960’ta kapatıldı. Bugün geriye, terk edilmiş kışlalar ve JSSL’nin hikâyesini anlatan küçük bir müze kaldı. Buna rağmen okulun mirası uzun yıllar etkisini sürdürdü. Mezunların bir kısmı Oxford ve Cambridge gibi üniversitelerde Rus dili ve edebiyatı profesörü oldu; birçoğu ise savaş sonrası İngiliz kültürüne yön verdi.

Yazar ve çevirmen DM Thomas’a göre JSSL, yalnızca askeri amaçlara hizmet etmedi; aynı zamanda Tolstoy, Puşkin ve Pasternak’ın temsil ettiği Rus kültürüne derin bir saygı duyan etkili bir İngiliz kuşağı yetiştirdi.

CASUSLUK OKULU ROMANLARA DA İLHAM VERDİ

Crail’deki bu gizli okul, yazar Maggie Ritchie’nin White Raven (Beyaz Kuzgun) adlı casusluk romanına da ilham verdi. Roman, Crail’de eğitim görmüş bir istihbarat subayıyla ilişki yaşayan bir kadın sanatçının, Soğuk Savaş’ın karanlık dünyasında ihanet ve manipülasyonla dolu ölümcül bir oyuna sürüklenmesini konu alıyor.

Soğuk Savaş yıllarında İskoçya, Atlantik’e açılan konumu ve NATO savunmasındaki rolü nedeniyle büyük stratejik öneme sahipti. Silah üsleri, gizli sığınaklar ve istihbarat merkezleri, ülkenin Batı’yı "Rus Ayısı"na karşı koruma görevini simgeliyordu. Crail’deki casusluk okulu da bu büyük jeopolitik mücadelenin küçük ama dikkat çekici bir parçası olarak tarihte yerini aldı.