Brezilya da Lula 4 milyondan fazla oy farkıyla kazandı, Flavio Bolsonaro tanımadı

Brezilya’daki seçim, iki adayın İsrail’e yönelik zıt tutumları nedeniyle uluslararası kamuoyunda da yakından izlendi. İsrail basınının “İsrail karşıtı” olarak nitelendirdiği Lula, Netanyahu’nun “dostum” dediği rakibini geride bıraktı.

İLK TURDA GERİDEYDİ, İKİNCİ TURDA KAZANDI

25 Ekim’deki ikinci turda Lula, ilk turu önde tamamlayan Bolsonaro’yu 4 milyonun üzerinde oy farkıyla geride bıraktı. Lula, ülkenin 1980'lerde demokrasiye dönmesinden bu yana 4 kez devlet başkanlığına seçilen ilk siyasetçi oldu. Bolsonaro ise oy verme süresinin 2 saat uzatılmasını gerekçe göstererek sonuçları tanımadığını açıkladı.

GAZZE İÇİN “HİTLER” BENZETMESİ YAPMIŞTI

Lula, İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırılarını en sert eleştiren liderlerin başında geliyor. Lula, Şubat 2024'te Afrika Birliği zirvesinde Gazze’de yaşananları Hitler’in Yahudileri öldürme kararıyla karşılaştırmıştı. Netanyahu “kırmızı çizginin aşıldığını” söylemiş, İsrail de Lula’yı “istenmeyen kişi” ilan etmişti. Brezilya, Mayıs 2024'ten bu yana İsrail’de büyükelçi bulundurmuyor.

Lula hükümeti, İsrailli savunma şirketi Elbit Systems’tan obüs alımını askıya aldı. Brezilya, 2025'te Güney Afrika’nın İsrail aleyhine Uluslararası Adalet Divanı’nda (UAD) açtığı soykırım davasına da katıldı. Lula, 22 Eylül’de BM Genel Kurulu’nda Netanyahu hükümetini Gazze’de “kadınlara ve çocuklara karşı soykırım” işlemekle suçladı. Hamas’ın saldırılarını da kınayan Lula, iki devletli çözümü desteklediğini yineledi.

NETANYAHU’DAN BOLSONARO’YA AÇIK DESTEK

Netanyahu, Temmuz ayında Bolsonaro’nun aday tanıtım törenine gönderdiği video mesajla ona destek verdi. İlk turun ardından 5 Ekim’de Bolsonaro’yu “dostum” diyerek tebrik eden Netanyahu, ikinci turda onun “büyük bir zafer” kazanmasını beklediğini söyledi.

Bolsonaro ise seçilmesi halinde büyükelçiliği 2027'de Kudüs’e taşıyacağını, İsrail’e yeniden büyükelçi atayacağını ve İbrahim Anlaşmaları’nın devamı olarak sunulan girişime katılacağını vaat etti. Ocak ayında Batı Şeria’yı ziyaret eden Bolsonaro, Lula’yı “antisemit” olmakla suçladı.

İSRAİL MESELESİ KAMPANYAYI NASIL ETKİLEDİ?

İsrail meselesi, özellikle nüfusun yaklaşık dörtte birini oluşturan evanjelik seçmenler üzerinden kampanyaya yansıdı. Kendisini evanjelik olarak tanımlayan ve Kudüs’te vaftiz olan Bolsonaro, bir kilise konuşmasında siyasi ayrışmayı “ruhani bir savaş” olarak nitelendirdi. Middle East Eye’ın aktardığı anketlere göre evanjelik seçmenler arasında Bolsonaro’nun desteği yüzde 62'ye ulaşırken, Lula yüzde 32'de kaldı.

Pew Araştırma Merkezi’nin verilerine göre ise Brezilyalıların yaklaşık yarısı İsrail’e olumsuz bakıyor, yüzde 60'tan fazlası Netanyahu’ya güvenmiyor. Sao Paulo Üniversitesi’nden Prof. Dr. Feliciano de Sa Guimaraes, İsrail- Filistin meselesinin ülkedeki sağ-sol ayrışmasını pekiştirdiğini belirtti. Guimaraes, Brezilya’da seçimleri dış politikanın nadiren belirlediğini, seçmen için iş, hayat pahalılığı ve güvenliğin daha önemli olduğunu vurguladı.

İSRAİL’DE BOLSONARO, FİLİSTİN’DE LULA

Ayrışma, yurt dışındaki sandıklara da yansıdı. İlk turda İsrail’deki Brezilyalı seçmenlerin yüzde 74,4'ü Bolsonaro’ya, yüzde 13,1'i Lula’ya oy verdi. 2022 seçimlerinde Jair Bolsonaro’nun İsrail’deki oyu yaklaşık yüzde 46'ydı. Filistin’deki sandıkta ise Lula yüzde 93,1 oy aldı.

ZAFERİ SOSYAL POLİTİKALAR VE KATILIM GETİRDİ

Uzmanlar, Lula’nın zaferinde beklentilerin üzerindeki katılımın ve sosyal politikaların etkili olduğunu belirtti. Kampanyasında yoksullukla mücadele, sosyal yardımların artırılması ve çalışan haklarını öne çıkaran Lula, bağımsız bir dış politika izleyeceklerini de vurguladı. Lula’nın zaferi, ABD Başkanı Donald Trump’ın Latin Amerika’daki sağcı hükümetlerle ittifak politikası açısından da bir gerileme olarak değerlendirildi.