BM kürsüsünden çözüm çıkmadı… Liderler gitti krizler kaldı

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

BİRLEŞMİŞ Milletler’deki (BM) liderler haftası, büyük oranda liderlerin Genel Kurul hitaplarındaki çıkışları ile geride kaldı. İran-ABD savaşı ve Ukrayna-Rusya savaşında diplomasi arayışında hareketlilik yaşansa da New York’taki zirve küresel krizlere çözümde somut gelişme sinyali vermeden sona erdi. Haftanın en dikkat çekici gündem değişimi ise yapay zekâda yaşandı. Yapay zekâ güvenliği, son yıllarda BM’nin ana başlıklarından iklim krizinin önüne geçti. Liderler New York’tan ayrılırken geride yalnızca çözümsüz savaşlar değil, Genel Sekreter Antonio Guterres sonrası için belirsizliğin sürdüğü, bütçe sıkıntısı ve siyasi ağırlığı tartışılan BM bıraktı.

İRAN SAVAŞI:

Savaş dosyalarındaki en somut gelişme İran ile ABD arasında yeniden temas kurulması oldu. Temmuzda ateşkesin çökmesinden bu yana ilk kez ABD’li ve İranlı yetkililer, New York’taki diplomasi trafiği sırasında arabulucular üzerinden temas kurdu. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile ABD’nin özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner arasındaki görüşmeler, BM’nin bu hafta doğrudan sonuç alınamasa da diplomatik kanalların yeniden açılması için kullanılabildiğini gösterdi. Ancak temaslara rağmen iki ülkenin liderleri Genel Kurul kürsüsünden birbirlerine sert mesajlar verdi.

UKRAYNA SAVAŞI:

 New York’taki diplomasi trafiğinin ikinci önemli ayağı Ukrayna savaşı oldu. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ile görüşmesinin ardından Washington, Moskova ve Kiev’in tahıl ve enerjiyle bağlantılı hedefleri kapsayabilecek sınırlı bir ateşkes konusuna ilgi gösterdiğini açıkladı.

Ancak bu temas da savaşın genelinde bir yumuşama anlamına gelmedi. Rubio’nun açıklamasından saatler sonra BM Güvenlik Konseyi’nde konuşan Lavrov, Avrupa’nın yalnızca bir ara vermek istediğini ve bu süreyi Ukrayna’ya silah sağlamak için kullanacağını savundu.

GAZZE SAVAŞI:

 Gazze de BM haftasının en sert diplomatik başlıklarından biri oldu. İngiltere Başbakanı Andy Burnham ve Fransa lideri Emmanuel Macron kürsüden İsrail’e Batı Şeria ve Gazze’deki eylemlerine ilişkin sert eleştirilerde bulundu, Macron Gazze’deki tabloyu “utanç verici” olarak nitelendirdi. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, ABD’nin vize engeli nedeniyle Genel Kurul’a video mesajıyla katılırken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun konuşmasını onlarca ülkeden delegasyon üyeleri salondan çıkarak protestto etti. Hafta içinde Gazze’nin savaş sonrası yeniden inşası ve iki devletli çözüm için ayrı toplantılar  da yapıldı.

FLAŞ KONU YAPAY ZEKÂ

Liderler haftasının en belirgin gündem değişimi ise yapay zekâ alanında yaşandı. Son yıllarda BM toplantılarının önemli başlıklarından biri olan iklim değişikliği, bu yıl yapay zekânın yarattığı güvenlik tartışmasının gölgesinde kaldı. Yapay zekâ alanındaki güvenlik ihlalleri ve önde gelen araştırmacıların teknolojinin yaratabileceği varoluşsal risklere ilişkin uyarıları, New York’taki diplomasi trafiğinin önemli bölümünü oluşturdu.

BM Güvenlik Konseyi’nde düzenlenen toplantıda OpenAI CEO’su Sam Altman ile Anthropic CEO’su Dario Amodei konuştu. Sektörün iki önemli ismi, yapay zekânın yönetilmesi için hükümetlerin birlikte hareket etmesi gerektiği mesajını verdi. Ancak yapay zekâ konusunda da ortak bir uluslararası yaklaşım ortaya çıkmadı. ABD Başkanı Donald Trump, Genel Kurul konuşmasında yapay zekâyı küresel ölçekte kontrol etmeye yönelik girişimlere karşı olduğunu söyledi.

BM’NİN KENDİSİ TARTIŞILDI

BM’nin kendi geleceği de liderler haftasının önemli başlıklarından biri oldu. Son yıllarda Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, Gazze’deki soykırım savaşı ve ABD ile İsrail’in İran’a müdahalesi başta olmak üzere uluslararası krizlere yanıt üretmekte yetersiz kalmakla eleştirilen BM; küçülen bütçeler, azalan siyasi ağırlık ve artan jeopolitik çatışmalarla karşı karşıya. Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın uzun süredir “dünya beşten büyüktür” sözüyle formüle ettiği BMGK yapısındaki reform çağrısı da Genel Kurul haftasında gündeme geldi. Bu konudaki en somut çıkış ise Afrika ülkelerinden geldi. Afrika Birliği, kıta için en az iki daimi sandalye ve veto hakkı isterken, Nijerya Devlet Başkanı Bola Tinubu da Afrika’nın veto yetkisine sahip olmasını talep etti. Kurum bir yandan da Guteres sonrası döneme hazırlanıyor. Görev süresi yıl sonunda bitecek Genel Sekreter Guterres, Genel Kurul’a son defa hitap ederken, olası halefleri arasında net bir favori yok.

 Küresel krizlerin merkezindeki liderler kürsüden bir yandan diplomasi çağrısı yaparken bir yandan da muhataplarına sert mesajlar gönderdi.