Bir masada İran bir masada Ukrayna... Washington’dan Cenevre’de diplomasi trafiği

İSVİÇRE’nin Cenevre kenti yarından itibaren ABD’nin iki ayrı kriz dosyasını eş zamanlı yürüttüğü yoğun bir diplomasi trafiğine sahne olacak. Washington bir yandan İran’ın nükleer programı konusunda ikinci tur müzakerelere hazırlanırken, diğer yandan Rusya ile Ukrayna arasında dördüncü yılına giren savaşı sona erdirmeye dönük üçlü görüşmeleri yürütecek. ABD yönetimi her iki başlıkta da diplomasi ile askeri ve ekonomik baskı araçlarını birlikte devreye sokmuş durumda. Ancak İran dosyasında “sıfır zenginleştirme” talebi ile yaptırımların kaldırılması şartı arasındaki derin görüş ayrılığı; Ukrayna dosyasında ise toprak tavizi, güvenlik garantileri ve seçim takvimi konusundaki anlaşmazlıklar, kısa vadede kapsamlı bir uzlaşı ihtimalini zayıflatıyor.

ÖNCE İRAN GÖRÜŞMESİ

İlk tur temasları bu ay başında Umman’da gerçekleştirilen ABD-İran görüşmeleri yarın Cenevre’de devam edecek. Amerikan heyetine Başkan Donald Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ile damadı Jared Kushner başkanlık edecek. İran tarafında Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin yer alması bekleniyor. Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi arabuluculuk rolünü sürdürecek. Axios’un aktardığına göre Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran’a yönelik “maksimum baskının tam güçle sürdürülmesi” konusunda mutabakata vardı. Özellikle İran petrolünün yüzde 80’den fazlasını satın alan Çin’e yönelik baskı ve İran’la iş yapan ülkelere yüzde 25’e kadar gümrük vergisi uygulanması seçeneği geçen hafta Beyaz Saray’daki görüşmede gündeme geldi. ABD aynı anda Körfez’e ikinci uçak gemisini gönderen ve “Ya bir anlaşma yapacağız ya da çok sert bir şey yapmak zorunda kalacağız” diyen Trump, askeri baskı stratejisinden de geri adım atmıyor. Buna karşılık İran tarafı, yaptırımların kaldırılmasının müzakerelerin merkezinde olması gerektiğini vurguluyor. BBC’ye konuşan İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Mecid Revançi, zenginleştirilmiş uranyumun seyreltilmesinin konuşulabileceğini belirtirken, “sıfır zenginleştirme” talebinin masada olmadığını söyledi. ABD’li bazı yetkililer ise anlaşma ihtimalini “zor” hatta “sıfıra yakın” olarak değerlendiriyor.

ZELENSKİ 20 YIL GARANTİ İSTİYOR

Salı ve çarşamba günü yapılacak Rusya-Ukrayna-ABD üçlü görüşmeleri ise işgalin dördüncü yıldönümü arifesinde gerçekleşecek. Rus heyetine Kremlin danışmanı Vladimir Medinski başkanlık edecek. Heyette Dışişleri Bakan Yardımcısı Mikhail Galuzin ve Rusya Doğrudan Yatırım Fonu CEO’su Kirill Dmitriev’in de yer alması bekleniyor. Ukrayna’yı Ulusal Güvenlik ve Savunma Konseyi Sekreteri Rustem Umerov temsil edecek. Ocak ve şubat aylarında Abu Dabi’de yapılan iki turda, 314 savaş esirinin takası konusunda uzlaşı sağlanmıştı. Ancak bu kez gündemin merkezinde Donbas’ın statüsü, olası ateşkes mekanizması ve güvenlik garantileri var.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, görüşmeler öncesi Münih Güvenlik Konferansı’nda ABD’den en az 20 yıllık, hukuken bağlayıcı bir güvenlik garantisi talep ettiğini açıkladı. Washington’ın 15 yıllık bir çerçeve önerdiğini belirten Zelenski, Donbas’tan çekilmenin barışı hızlandıracağı yönündeki yaklaşımı da reddetti. ABD’nin 15 Mayıs’a kadar seçim yapılması yönündeki baskısına da değinen Zelenski, seçimlerin ancak bir ateşkesten iki ay sonra güvenli koşullarda gerçekleştirilebileceğini söyledi.