Bir kasaba kavgasından küresel şölene: Domates festivalinin bilinmeyen tarihi

Bugün dünyanın en ünlü festivallerinden biri olan La Tomatina, aslında 1945 yılında İspanya’nın Buñol kasabasında çıkan spontane bir domates kavgasıyla başladı. Yoksulluk, baskı ve gençlerin öfkesi, zamanla milyonları cezbeden bir geleneğe dönüştü.

Uzun ömürlü konserve yapmanın püf noktaları

Dünyanın en ilginç evlilik gelenekleri

LA TOMATINA: BUÑOL’U KIRMIZIYA BOYAN GELENEK

Her yıl Ağustos ayının son Çarşamba günü, İspanya’nın sakin kasabası Buñol, dünyanın en büyük domates savaşına sahne olur. La Tomatina adıyla bilinen bu festival, kasabayı bir saatliğine kırmızıya boyayan eşsiz bir coşkuya dönüşür. Günümüzde 20.000’den fazla insan, 150.000 kiloya yaklaşan domatesi eğlence, kahkaha ve topluluk ruhu eşliğinde birbirine fırlatmak için dünyanın dört bir yanından Buñol’a gelir.

DOĞAÇLAMA BİR KAVGADAN KÜRESEL FESTİVALE

La Tomatina’nın kökenleri kesin belgelerle doğrulanmış değildir. Ancak yaygın kabul gören anlatımlar, bu sıra dışı geleneğin Ağustos 1945’te, bir karnaval geçidi sırasında patlak veren kendiliğinden bir domates kavgasıyla başladığını söyler. O gün yaşananlar plansız, düzensiz ve tamamen doğaçlamaydı; kimse bunun yıllar sonra uluslararası bir festivale dönüşeceğini tahmin etmemişti.

Bu nedenle tarihçiler, La Tomatina’nın hikâyesini büyük ölçüde sözlü tarih yoluyla bir araya getirmiştir. Enric Cuenca Yxeres ve Vicent Giménez Chornet’in 2018’de yayımlanan çalışmalarında da bu durum özellikle vurgulanır.

FRANCO DÖNEMİNDE BUÑOL’DA YAŞAM

1940’lı yıllarda Buñol’daki yaşam, İspanya İç Savaşı’nın ardından ülkenin genelinde hissedilen baskı, yoksulluk ve siyasi durgunlukla şekillenmişti. Franco diktatörlüğü döneminde, işçi haklarından kadınların oy hakkına, bölgesel özerkliklerden sosyal reformlara kadar pek çok kazanım geri alınmıştı.

Oberlin College’dan Prof. Sebastiaan Faber, bu dönemi “siyasi baskının, sürgünlerin ve ekonomik kıtlığın hâkim olduğu yıllar” olarak tanımlar. Birçok İspanyol ya cezalandırılmış ya da sessizliğe zorlanmıştı.

1945’TEKİ KIYILCIM: DOMATESLER HAVADA

1945 yılının Ağustos ayının son Çarşamba günü, Buñol meydanında kasabanın koruyucu azizi için düzenlenen “devler ve büyük kafalar” geçit töreni yapılmaktaydı. Ancak belediyenin bazı çocukları törene dâhil edip diğerlerini dışlaması gerginliğe yol açtı.

Sözlü anlatımlara göre, protesto eden bir genç geçitteki figürlerden birini itti. Ardından bir başkası, yakındaki bir pazar tezgâhından aldığı domatesi fırlattı. Kısa sürede olay kontrolden çıktı ve polis müdahalesine kadar süren bir yiyecek kavgasına dönüştü.

BİR İSYAN VE EĞLENCE SEMBOLÜ OLARAK LA TOMATINA

O gün kavgaya karışan çocuklardan biri olan Goltrán Zanón’un kızı Maria Jose Zanón, olayın masum bir şaka olarak başladığını söyler. Ancak dönemin baskıcı atmosferi düşünüldüğünde, bu davranış aynı zamanda otoriteye karşı sessiz bir başkaldırıydı.

Yetkililer sonraki yıl benzer olayları önlemek için geçit törenini iptal etse de, gençler domateslerle geri döndü. Yıllar içinde belediyenin de destek vermesiyle, etkinlik düzenli bir kutlamaya dönüştü.

YASAKLAR, DİRENİŞ VE KABULLENİŞ

La Tomatina, dini bir anlam taşımaması ve asi ruhu nedeniyle 1957’de yasaklandı. Ancak kasaba halkı tutuklanma riskine rağmen festivali sürdürdü. Bu direnç, La Tomatina’nın kimliğinin önemli bir parçası haline geldi ve zamanla yetkililer tarafından da kabul gördü.

GÜNÜMÜZDE LA TOMATINA NASIL BAŞLIYOR?

Festival günü Buñol meydanı erken saatlerden itibaren dolup taşar. Etkinliğin sembolik başlangıcı, tepesinde genellikle İspanyol jambonu bulunan yağlanmış bir direk olan palo jabóndur. Katılımcılar bu kaygan direğe tırmanmaya çalışır; ödül alındığında coşku zirveye ulaşır.

Asıl heyecan, olgun domateslerle dolu kamyonların meydana girmesiyle başlar. Başlangıç topunun patlamasıyla birlikte, kasaba kırmızı bir denize dönüşür.

BİR SAATLİK KIRMIZI KAOS

Yaklaşık bir saat boyunca, sokaklar domates püresiyle kaplanır. Gençler, yerliler ve ziyaretçiler domatesleri fırlatır, güler ve bu eşsiz kaosu birlikte yaşar. Hava domates kokusuyla dolarken, kahkahalar tarihi binalar arasında yankılanır.

GÜVENLİK VE FESTİVAL KURALLARI

La Tomatina eğlenceli olduğu kadar kontrollü bir etkinliktir. Belirlenen temel kurallar şunlardır:

Sadece domates atılabilir: Sert veya tehlikeli hiçbir nesneye izin yoktur.

Domatesler ezilerek atılmalıdır: Bu, yaralanmaları önlemek içindir.

Kıyafet yırtmak yasaktır: Katılımcıların giysilerine zarar verilmemelidir.

Kamyonlardan uzak durulmalıdır: Domates taşıyan araçlara yol verilmelidir.

Bitiş işaretiyle durulmalıdır: İkinci işaretle birlikte domates atmak tamamen sona erer.

Görsel Kaynak: shutterstock