Bir “gluten”dir gidiyor! Yoksa boşuna mı aç kalıyoruz?

Son yılların moda kelimelerinden biri de”gluten”. Kime sorsak gluten hassasiyeti var. Peki “doktora gittiniz mi?” “Yooo yemekten sonra karnım şişiyor”… Günah keçisi gluten hemen devrede. Sonra gelsin dünyanın parası glutensiz ürünler. Peki kendi kendimize teşhis koyduğumuz bu gluten ne kadar suçlu? Yoka boşuna mı o kadar aç kalıyoruz? Bence kendi koyduğunuz gluten hassasiyeti teşhisinizden çok da emin olmayın çünkü yeni araştırmalar hiç öyle demiyor…

Son araştırmalar, gluten hassasiyetinin sanıldığı kadar yaygın olmadığını ve birçok kişinin aslında glutenden değil, başka bileşiklerden veya psikolojik etkilerden dolayı semptom yaşadığını gösteriyor. Özellikle FODMAP’ler (fermente edilebilir karbonhidratlar) ve nocebo etkisi öne çıkıyor.

Nocebo, plasebonun tam tersi. Zararsız bir madde ya da tedavinin, kişi tarafından zararlı olarak algılanması durumunda, gerçekten olumsuz etkiler yaşanması anlamına gelir. Latince “nocere” yani “zarar vermek” kökünden gelir. “Nocebo” ise “zarar vereceğim” demektir.

Yani kişi bir şeyin kendisine zarar vereceğine inanırsa, o etkiyi gerçekten yaşayabilir. Baş ağrısı, mide bulantısı, halsizlik gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Ancak bu etkilerin nedeni kullanılan madde değil, zihinsel beklentilerdir.

Glutensiz beslenen ama çölyak olmayan bireylerde gözlenen Non-Çölyak Gluten Hassasiyeti (NCGS), yıllardır tartışmalı bir konu. NCGS’li kişiler gluten tükettiklerinde sindirim sorunları yaşadıklarını bildiriyor. Ancak yeni bir çalışma, bu belirtilerin glutenin kendisinden çok, gluten hakkındaki düşüncelerle ilgili olabileceğini gösteriyor.

Çölyak hastalığında vücut, gluteni yanlışlıkla bir tehdit olarak algılar ve bağışıklık sistemini bağırsak duvarına saldırmaya ve zarar vermeye tetikler. Gluten, buğday, arpa ve çavdarda doğal olarak bulunan bir proteindir.

Çölyak hastalığı olan kişilerde gluten tüketimi şişkinlik, karın ağrısı ve yorgunluk gibi belirtilere yol açar. Zamanla vücut daha az besin emer, bu da büyümeyi etkileyebilir ve bazı kronik hastalıkların riskini artırabilir.

Çölyak hastalığı, kan testi ve bağırsak biyopsisi ile teşhis edilir. Çölyak hastalığı testi negatif çıkan ancak gluten yedikten sonra bağırsak rahatsızlığı ve diğer semptomlar yaşayan kişilerin gluten hassasiyeti olduğu düşünülmektedir. Gluten hassasiyeti için herhangi bir test bulunmamaktadır.

1. Nocebo Etkisi

Yeni çalışmalar, gluten hassasiyeti olduğunu düşünen kişilerin glutensiz yiyeceklerde bile benzer semptomlar yaşadığını ortaya koydu.

• Bu durum nocebo etkisi olarak adlandırılıyor: kişi bir şeyin zararlı olduğuna inanırsa, aslında zararsız olsa bile olumsuz etkiler hissedebiliyor.

2. FODMAP’ler ve Diğer Bileşikler

• Lancet’te yayımlanan inceleme, semptomların çoğu zaman glutenden değil, buğdayda bulunan FODMAP’lerden (fruktoz, oligosakkaritler vb.) kaynaklandığını gösteriyor.

• Bu bileşikler özellikle irritabl bağırsak sendromu (IBS) olanlarda gaz, şişkinlik ve karın ağrısına yol açabiliyor.

3. Ruhsal Sağlık ile İlişki

• Bazı araştırmalar, gluten tüketiminin depresyon, anksiyete ve psikotik bozukluklarla bağlantılı olabileceğini öne sürüyor.

• Bu bulgular henüz kesin değil ancak bağırsak–beyin ekseni üzerinden glutenin zihinsel sağlıkla ilişkisi araştırılıyor

Lancet'te yayınlanan bir çalışma, düzinelerce araştırmanın sonuçlarını bir araya getirdi. Araştırmacılar, gluten hassasiyeti olduğunu düşünen kişilerin, glutensiz yiyecekleri yedikten sonra da glutenli yiyecekleri yedikten sonra olduğu kadar güçlü tepki verdiklerini ve bu tepkilerin bile küçük olduğunu buldu.

Araştırmacılara göre, çalışma sonuçları, insanların glutenden ziyade fermente edilebilir oligosakkaritler, disakkaritler, monosakkaritler ve polioller (FODMAP'ler) veya diğer buğday proteinleri gibi gıdalardaki diğer bileşiklere karşı hassas olabileceğini düşündürmektedir. FODMAP'ler, özellikle irritabl bağırsak sendromu (IBS) olanlarda gaz oluşumuna ve ishale, şişkinliğe ve karın ağrısına neden olabilir.

Ekmek, makarna ve tahıllar özellikle bir tür oligosakkarit olan fruktoz açısından zengindir. Sindirim sorunlarından gluten yerine fruktozun sorumlu olması mümkündür. Araştırmacılar tarafından incelenen çalışmalarda, gluten varlığında bile, daha az FODMAP tüketildiğinde semptomların genellikle iyileştiği gözlemlenmiştir.

Ekşi mayalı ekmek yediğinizde vücudunuzda neler olur?

Lancet'te yayınlanan çalışma ayrıca, gluten hassasiyeti olduğunu düşünen kişilerin normal bağırsak sinyallerini rahatsız edici olarak yorumlayabileceğini de ortaya koydu. Glutenin kendilerini kötü hissettireceğini bekleyenler, glutensiz yiyecekler yediklerinde de aynı tepkiyi verdiler. Bu, kanıtlar aksini söylese bile insanların glutenin onları hasta ettiğine neden ikna olduklarını açıklamaya yardımcı oluyor.

“Asla bırakamam” diyenler! Sigarayı bırakmak artık parmaklarınızın ucunda

Gluten açısından zengin gıdalardan gereksiz yere kaçınmak, bağırsaklarınızdaki faydalı bakterilerin çeşitliliğini azaltabilir, bazı besin maddelerinin alımını düşürebilir ve gluten tüketimiyle ilgili kaygılarınızı artırabilir. Ayrıca, glutensiz ürünler normal muadillerine göre daha pahalı olduğundan, bu durum maliyetli de olabilir.

Test yaptırın. Çölyak hastalığı ve buğday alerjisini ekarte etmek için belirtileriniz varsa bir doktora görünün.

Tek başınıza mücadele etmeyin . Gluten veya gıdalardaki diğer bileşiklerin bağırsak sorunlarınıza neden olup olmadığını anlamak için kayıtlı bir diyetisyen-beslenme uzmanı (RDN) ile çalışın.

İnternet fenomenlerinden gelen tavsiyelerden kaçının. Herkesin sindirim sistemi farklıdır ve bir kişi için işe yarayan şey sizin için işe yaramayabilir. Ayrıca, birçok fenomen kişisel deneyimlerinden yola çıkarak konuşur ve gluten hassasiyeti veya çölyak hastalığı konusunda uzmanlaşmış lisanslı sağlık profesyonelleri değildir.