‘Bir fidan dikmek değil onu yaşatmak önemli’

Betonlaşma, iklim krizi ve doğadan her geçen gün biraz daha uzaklaşan insanlar... Tam bu tablonun ortasında, kurumsal bir şirkette çalışan 42 yaşındaki Deniz Seçer, hafta sonları kravatını çıkarıp kamyonetinde yüzlerce fidanla dağ yollarına sapıyor. “Doğaya borcum var” diyor; bu borcu fidan dikerek, ormandaki çöpleri toplayarak ödüyor.

Mehmet Ali Poyraz’ın çektiği 20 dakikalık kısa belgesel ‘Tree Man’ (Ağaç Adam), yalnızca Seçer’in doğayla kurduğu bağı değil, şehir hayatının bastırdığı insan ruhunun yeniden filizlenme çabasını anlatıyor. Gönüllü ağaç dikme savunucusu Seçer’in hikâyesi, sosyal medyada binlerce kişiye ulaştı, 16 festivale seçildi ve 4 ödül kazandı. ‘Tree Man’ Boğaziçi Film Festivali kapsamında,
11 Kasım’da Atatürk Kültür Merkezi’nde gösterilecek. 11 Kasım Milli Ağaçlandırma Günü vesilesiyle ‘ağaç adam’ Deniz Seçer’le bir araya geldik, hikâyesini dinledik.

◊ Fidan dikmeye ne zaman, nasıl başladınız?

Yaklaşık 10-15 yıl önce. 2005-2010 arasında Madra Dağları’nda siyanürlü maden kuyuları açılınca köylülerle eylemlere katıldım, çadır kurup bölgede kaldık, doğayla bağım o dönemde derinleşti. Aynı süreçte zeytin bahçeleri edindim, Madra ve Kaz Dağları’nda maden yollarında parçalanan ya da yangından kalan zeytinlerin filizlerini kurtarıp yeniden ektim. Bu zamanla sistemli fidan dikimine evrildi. Şimdi OGM (Orman Genel Müdürlüğü) gönüllüsüyüm. Her yıl ekim sonundan mart başına, toprak ısısı uygunken Türkiye’nin dağlarına gidip fidan dikiyorum.

◊ Ne iş yapıyorsunuz, fidan dikmeye nasıl vakit ayırıyorsunuz?

Bir kimya şirketinde iç denetim müdürüyüm, klasik bir beyaz yakalıyım. İş, aile ve doğa arasında denge kurmak başta zor oldu ama artık evde herkes rutini biliyor. Ekim geldi mi hafta sonları pek evde olmam. Mart başına kadar neredeyse her hafta sonu dağlardayım. 6 yaşında bir kızım var, aile düzenimizi buna göre kurduk. Cumartesi 3-4 gibi kamyonetimle yola çıkarım. En yakın dikim alanları artık Sakarya, Bursa, Yalova tarafı. İstanbul çevresindeki uygun bölgelerin çoğunu yıllar önce doldurdum. Her gidişimde ortalama 400-500 fidan dikerim. Bazen dönüyorum, bazen kalıyorum.

‘Evet, delilik gibi...’

◊ Çevrenizden nasıl tepkiler alıyorsunuz?

‘Manyak mısın’ diyorlar. Bir yandan baktığınızda çok sağlıklı bir iş ama yüzeyden bakınca gerçekten bir manyağın yapacağı şey gibi geliyor. Dünya kadar para harcıyorsunuz. İnsanlar sadece 3-5 liraya fidan aldığımı sanıyor ama fidanı almak bile başlı başına bir meşakkat. Yani dışarıdan bakınca evet, delilik gibi duruyor.

◊ Ormanda tek başınıza korkmuyor musunuz?

O kadar yoruluyorum ki, düşünmeye halim kalmıyor. İlk zamanlar eşim çok tedirgindi; “Gece olmadan dön” derdi. Şimdi alıştı. Gittiğim yerler genelde şehirden uzak, insan olmayan bölgeler. Çakal, kurt, domuz görmek çok normal. Ama dağın başında bir insanın “Kimsin sen” diye çıkması daha ürkütücü. Çünkü ne yaptığını anlamayan ve yaptığın şeyin onun için hiçbir anlam ifade etmediği bir insanlasın. Bu yüzden ormanda korkulacak tek şey varsa, o da insandır.

‘Sorumlusu biziz’

“Son yıllarda çok fazla yanıyoruz ve bunun sorumlusu biziz. Ormanlar kendiliğinden yanmaz! Biz çöplerle, dikkatsizlikle ve bilinçsizlikle yakıyoruz” diyen Deniz Seçer, en temel sebepleri şöyle sıralıyor:

◊ Ormanların kirletilmesi: Her gittiğim yerde mutlaka çöp, cam şişe, ava çıkanların fişek kovanını görüyorum. Bunların hepsi yanıcı, patlayıcı malzeme. Güneş altında cam bile yangın çıkarabiliyor.

◊ Anız yakmak: Tarım yapılan yerlerde anız yakılıyor ve rüzgârla birlikte yangın ormana sıçrıyor.
Son yıllardaki pek çok yangının kaynağı bu.

◊ Ateş, mangal ve izmarit: Her yer piknik alanı değil. Ama insanlar kuru çamların altında mangal yapmaya bayılıyor, izmarit atıyor, çöplerini bırakıyor.

◊ Az da olsa bilinçli olarak çıkarılan yangınlar da var ne yazık ki. Ormanlarımızı temiz tuttuğumuzda en başta bıraktığımız camlar ve atıklar temizlense o yangınların çok daha az sayılara ineceğini yıllardır ormanlarda olan birisi olarak ben çok iyi biliyorum.

‘Her yere her ağaç dikilemez...’

◊ Herkes fidan dikebilir mi, nereye, nasıl dikilmeli?

Herkes fidan dikebilir ama her yere her ağaç dikilemez. Çünkü OGM’nin çalışma sahaları, sit alanları, endemik tür bölgeleri, özel mülkler, parklar gibi yerlere izinsiz dikim yapılamaz. Orman Kanunu fidan dikmeyi yasaklamaz ama profesyonel ağaçlandırma yalnızca OGM tarafından yapılabilir. Gönüllü olarak birkaç fidan dikmek istiyorsanız en doğrusu OGM’nin
il/ilçe müdürlüklerine danışmaktır. Hangi bölgeye, hangi ağacın uygun olduğunu söylerler. Bir fidan dikmek değil, onu yaşatmak önemli. Genelde çam gibi dayanıklı türler tercih edilir çünkü kuraklığa dayanır, erozyonu önler. OGM’ye gidip eğitim alarak orman yangını gönüllüsü de olabilirsiniz.

‘Hepimizin doğduğumuz toprağa, yaşadığımız ülkeye bir borcu var’
Mehmet Ali Poyraz, belgesel film yönetmeni

“Bireysel ağaç dikme hikâzelerini daha önce özellikle Kanada gibi ülkelerde görmüştüm. Ama Türkiye’de bu kadar net ve samimi bir örneğini görmemiştim. Deniz’in videolarına denk geldiğimde bir videosunda ‘Ben doğaya olan borcumu böyle ödüyorum’ diyordu. İşte filmin çıkış cümlesi buydu. Ben de şuna inanıyorum, hepimizin doğduğumuz toprağa, yaşadığımız ülkeye bir borcu var. Konuşmaktan ziyade harekete geçmek önemli. Deniz bunu yapan bir beyaz yakaydı. Bu, anlatımsal olarak çok güçlü bir hikâyeydi. İletişime geçtim; buluştuk, planladık ve çekimlere başladık. Deniz’i çektikçe daha fazla tanıdım. O doğa romantizmi yapan bir adam değil. Hayatını buna göre kurmuş, hafta sonu ormana gidiyor, ağaç dikiyor, çöp topluyor, tohum topu atıyor. Bunu ‘yaptığını göstermek için’ değil, rutin bir görev gibi yapıyor.  Belgeselci olarak bunu görünce kendi hayatımda ben de ‘ertelemeden küçük adımlar’ prensibini daha fazla uygulamaya başladım. Bir insanın tek başına başlattığı şey, başka insanlara ilham veriyor. Film benim için bunun somut hali oldu.”