Bir açıklama, üç tanker ve büyüyen kriz: Yeni fırtınanın işareti

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, İsrail askerleri için düzenlenen törende yaptığı konuşmada, İran’a yönelik hedeflerin henüz tamamlanmadığını söyledi. “İran’a gelince, misyon henüz tamamlanmadı” diyen Katz, Tahran’ın nükleer programına ilişkin suçlamalarını yineledi. İran ise ABD ve İsrail’in suçlamalarına rağmen nükleer silah geliştirdiği iddialarını bugüne kadar defalarca reddetti.

ABD’YE ÖRTÜLÜ BASKI: ATEŞKES MASASINDA İSRAİL’İN HESAPLARI NE?

Katz’ın açıklamasını değerlendiren İstanbul Aydın Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Dış Politika Uzmanı Yeliz Albayrak, söz konusu mesajın yalnızca İran’a yönelik bir tehdit olarak okunmaması gerektiğini, ABD’ye ve İsrail iç kamuoyuna dönük siyasi hedefler de taşıdığını söyledi.

İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sürdürmek istediğini belirten Albayrak, Washington’ın diplomatik görüşmelerin devam etmesi ihtimali nedeniyle daha temkinli bir tutum sergilediğini, Tel Aviv’in ise askerî operasyonların yeniden gündeme gelmesini istediğini kaydetti. Albayrak, şöyle devam etti:

“Katz’ın ‘İran’la işimiz bitmedi’ mesajı, İsrail’in saldırı seçeneğini hâlâ masada tuttuğunu gösteriyor. ABD bu noktada daha geri planda kalmak ve beklemek istiyor ancak İsrail’in planları bu yönde değil. Tel Aviv, operasyonların devam etmesini ve Washington’ın askerî desteğini sürdürmesini bekliyor. Bu açıklamayla hem İran’a yönelik yeni saldırı ihtimalinin gündemde olduğu gösteriliyor hem de ABD üzerinde savaşın devamına destek vermesi yönünde baskı kuruluyor.”

“BURADA YALNIZCA İRAN’IN NÜKLEER PROGRAMI ÜZERİNDEN YÜRÜTÜLEN BİR TARTIŞMA YOK”

İsrail’in İran’ın nükleer programına ilişkin tehdit söyleminin yeni olmadığını da vurgulayan Yeliz Albayrak, Tel Aviv yönetiminin uzun yıllardır benzer iddiaları askerî politikalarının gerekçesi olarak kullandığını ifade etti:

“Nükleer tehdide ilişkin açıklamalar yıllardır dile getiriliyor. Burada yalnızca İran’ın nükleer programı üzerinden yürütülen bir tartışma yok. İsrail, bölgedeki yayılmacı politikalarını ve ‘önleyici saldırı’ olarak tanımladığı güvenlik doktrinini de bu iddialar üzerinden gerekçelendirmeye çalışıyor. Dolayısıyla diplomatik görüşmelerden bir çözüm çıkması ya da savaşın sona ermesi, İsrail’in mevcut stratejisi açısından arzu edilen bir tablo değil.”

SAVAŞIN GÖLGESİNDE NETANYAHU’NUN İKTİDAR HESABI

Katz’ın açıklamasının İsrail’in iç siyaseti açısından da önem taşıdığını belirten Yeliz Albayrak, İran tehdidinin canlı tutulmasının Netanyahu hükümetine siyasi avantaj sağlayabileceğini söyledi:

“Bu açıklamanın bir diğer boyutu da İsrail iç siyaseti. Savaş ve güvenlik politikalarının Netanyahu hükümetine destek sağladığını biliyoruz. İran tehdidinin hâlâ devam ettiği, olağanüstü durumun sona ermediği mesajı verilerek iç kamuoyunda bu algı canlı tutulmaya çalışılıyor. Böylece hem hükümetin güvenlik politikalarına destek veren kesimler bir arada tutuluyor hem de Netanyahu’nun siyasi pozisyonu güçlendiriliyor.”

İsrail’deki siyasi dengelerin de bu söylemi beslediğini kaydeden Albayrak, tehdit algısının toplumda birlik oluşturma amacıyla kullanıldığına işaret etti. Albayrak, “Burada birlik söylemi üzerinden de bir siyaset yürütülüyor. Tehdidin sıcak olduğu vurgulanarak toplumun güvenlik ekseninde bir arada tutulması isteniyor. Netanyahu’nun istediği siyasi çizginin devam etmesi, hükümet politikalarında bir değişiklik yaşanmaması açısından bu söylem önemli. Dolayısıyla Katz’ın açıklaması yalnızca İran’a yönelik askerî hedeflerle değil, Netanyahu hükümetinin içerideki siyasi geleceğiyle de bağlantılı” ifadelerini kullandı. 

TRUMP’IN İRAN’A YÖNELİK MESAJLARI DİKKAT ÇEKTİ

ABD Başkanı Donald Trump, haziran ayında ABD ve İsrail tarafından gerçekleştirilen bombardımanın ardından İran’ın nükleer tesislerinin “tamamen ve bütünüyle yok edildiğini” ileri sürmüştü. Trump, İran’ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmasına izin vermeyeceklerini de birçok kez dile getirmişti.

Buna karşın İran’ın saldırılara hazırlandığı yönündeki haberlerin ardından Trump’ın, ülkenin nükleer tesislerine yönelik yeni bir saldırı ihtimalini gündeme getirdiği belirtiliyor. Netanyahu da son haftalarda İran’a yönelik yeni askerî operasyonlar düzenlenebileceği yönünde açıklamalarda bulunmuştu. Telegraph’ta yer alan haberdeki iddialara göre Netanyahu, İsrail’deki seçimler öncesinde İran’a yönelik hava saldırısı düzenlenmesi için Washington’a baskı yaptı. Ancak ABD yönetiminin söz konusu planı öğrenerek saldırıyı engellediği öne sürüldü.

Trump’ın İran’a yönelik askerî tehditleri diplomatik müzakerelerde baskı unsuru olarak kullanmaya devam ettiğini belirten Yeliz Albayrak, Washington’ın olası bir anlaşma öncesinde saldırı seçeneğinden vazgeçmediği mesajını vermek istediğini söyledi.

Yeliz Albayrak, “Trump, İran’a her an yeniden saldırabileceği tehdidini canlı tutmak istiyor. Çünkü müzakere masasına oturulduğunda iki tarafın da geri adım atmadığı, kendi kırmızı çizgilerini koruduğu bir tabloyla karşı karşıyayız. Böyle bir ortamda askerî operasyon ihtimalinin gündemde tutulması, karşı tarafın bazı taleplerinden vazgeçmesini sağlamak ya da müzakerelerde belirli tavizler elde etmek için bir baskı aracına dönüşüyor. ABD, istediği koşullarda bir anlaşmaya ulaşamazsa saldırı seçeneğini yeniden devreye sokabileceğini gösteriyor” dedi.

ABD’DEN İRAN’IN NÜKLEER PROGRAMINA İLİŞKİN BİLGİ SAĞLAYANLARA 20 MİLYON DOLARLIK ÖDÜL

Washington yönetimi, geçtiğimiz günlerde İran’ın nükleer programına ilişkin bilgi sağlayacak kişilere 20 milyon dolara kadar ödül verileceğini duyurdu. ABD Dışişleri Bakanlığı bünyesindeki “Adalet İçin Ödüller” programı kapsamında İran’ın nükleer tesisleri, ekipmanları ve ilgili personeli hakkında bilgi aranıyor. Bilgi sağlayan kişilere ödülün yanı sıra yer değiştirme imkânı da sunulabileceği belirtildi.

ABD’nin bu kararını İran karşısında stratejik ve istihbarata dayalı üstünlük sağlama arayışının bir parçası olarak değerlendiren Yeliz Albayrak, Washington’ın yalnızca askerî seçeneklere değil, İran’ın nükleer kapasitesi ve lojistik altyapısı hakkında bilgi toplamaya yönelik adımlara da ağırlık verdiğini söyledi.

Albayrak, “ABD bir taraftan İran hakkında daha fazla istihbarat elde etmek, diğer taraftan da bu bilgiler üzerinden müzakere sürecinde elini güçlendirmek istiyor. Nükleer tesisler, ekipmanlar ve ilgili personel hakkında bilgi toplanması da bu stratejinin bir parçası. Trump, İran konusunda elde edebileceği her türlü stratejik avantajı kullanmaya çalışıyor. Verilen ödül kararı da bu açıdan değerlendirilmeli. Washington, İran’ın hangi kapasitelere sahip olduğunu ve nükleer programına ilişkin hangi faaliyetlerin sürdüğünü daha yakından takip ederek baskı araçlarını genişletmek istiyor” değerlendirmesinde bulundu. 

ABD, İRAN’A YÖNELİK BASKIYI GENİŞLETİYOR

Washington’ın İran’a yönelik askerî ve ekonomik baskıyı artırabileceğine ilişkin değerlendirmeler gündemdeki yerini koruyor. ABD Başkanı Trump, seçimler öncesinde yaptığı açıklamada “Pickaxe Dağı'nın (Kazma Dağı) peşine düşmem gerekebilir” ifadesini kullanmış, ancak böyle bir adım atmak için acele etmediğini söylemişti.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) da İran’ın gelişmiş silah ve çeşitli malzemeleri kara yolları üzerinden taşımasını engellemeye yönelik yeni bir görev gücü oluşturdu. “Demir Kapı Görev Gücü” adı verilen yapılanmanın, İran’ın kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden gelişmiş silah sistemleri, çift kullanımlı teknolojiler, yaptırım kapsamındaki malzemeler ve yasa dışı gelir kaynaklarını taşımasını engellemeyi hedeflediği açıklandı.

CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper, görev gücünün bu faaliyetleri önlemeye yönelik çalışmaları güçlendireceğini bildirdi. İran ise hâlihazırda deniz ablukasıyla karşı karşıya bulunuyor. CENTCOM’un tahminlerine göre abluka nedeniyle Tahran’ın 25 milyar dolardan fazla ham petrol ihracatı engellendi. İran’ın yarı resmî Fars Haber Ajansı ise yeni görev gücünü “kelime oyunu” olarak nitelendirerek açıklamaları küçümsedi.

ABD’nin yeni görev gücüyle İran üzerindeki baskıyı yalnızca deniz ablukasıyla sınırlı tutmadığını belirten Yeliz Albayrak, kara yolları ve stratejik lojistik hatların da kontrol altına alınmasının hedeflendiğini söyledi.

Albayrak, “ABD bir taraftan deniz ablukasını sürdürüyor, diğer taraftan Demir Kapı Görev Gücü üzerinden İran’ın kara sınırlarını ve stratejik geçiş noktalarını kontrol etmeye çalışıyor. Böylece yalnızca petrol ihracatı değil, İran’ın askerî ve nükleer kapasitesini geliştirmek için kullanabileceği lojistik hatlar da baskı altına alınmak isteniyor. Bir yandan yeni bir görev gücü oluşturulurken diğer yandan diplomatik temasların sürdüğüne ilişkin mesajlar veriliyor. Bu iki sürecin eş zamanlı yürütülmesi, Washington’ın hem müzakere zeminini açık tuttuğunu hem de askerî baskıyı azaltmaya niyetli olmadığını gösteriyor” dedi.

KAZMA DAĞI ÜZERİNDEN VERİLEN MESAJLARA DİKKAT!

Trump’ın Kazma Dağı’na yönelik açıklamalarının da bu politikanın bir parçası olduğuna işaret eden Yeliz Albayrak, ABD’nin kapsamlı bir operasyon yerine sınırlı bir askerî müdahale seçeneğini gündeme getirebileceğini belirtti.

Albayrak, “Trump’ın Kazma Dağı üzerinden verdiği mesajlar, İran’ın nükleer kapasitesine ilişkin bazı unsurların hâlâ ortadan kaldırılmadığı iddiasına dayanıyor. Burada yeni ve kapsamlı bir savaştan ziyade, belirli hedeflere yönelik sınırlı bir hava saldırısı ihtimali de gündeme gelebilir. ABD, istediği koşulların kabul edilmemesi halinde yeniden operasyon düzenleyebileceğini göstererek bu tehdidin müzakere sürecinde etkili olmasını istiyor. Ancak Trump’ın bugüne kadar kullandığı yöntemlerin tarafları ortak bir noktada buluşturduğunu söylemek mümkün değil” ifadelerini kullandı.

İRAN’DA İSRAİL VE ABD ADINA ÇALIŞMAKLA SUÇLANAN ÜÇ KİŞİ İDAM EDİLDİ

Bölgedeki askerî ve diplomatik gelişmeler sürerken İran’da üç kişinin idam edildiği bildirildi. İran devlet medyasına göre Hassan Dioband, Hamid Kazemi ve Reza Zanganeh, İsrail ve ABD adına operasyon yürütmekle suçlandıktan sonra pazar günü Karaj kentinde idam edildi.

Üç kişinin kamu tesislerini ateşe vermek, silah, el bombası ve molotofkokteyli kullanmak ve bir elektrik trafo merkezine zarar vermekle suçlandığı aktarıldı.

HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA ÜÇ TANKER ALEV ALDI

Bölgedeki gerilimin bir diğer adresi ise küresel enerji ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı oldu. İran Devrim Muhafızları tarafından yapılan açıklamada, boğazdaki yasa dışı geçiş güzergâhını kullandığı öne sürülen üç petrol tankerinin patlayarak alev aldığı iddia edildi.

İngiltere Denizcilik Ticaret Operasyonları (UKMTO) da bir gün önce Umman’ın Khasab kıyıları açıklarında bir tanker gemisinde yangın çıktığını bildirmişti. İran yönetimi daha sonra tankerlerden birinin mayına çarptığını açıkladı.

ABD ile İran arasında diplomatik çözüm arayışları devam ederken İsrail’in askerî hedeflerine ilişkin açıklamaları, Washington’ın Tahran üzerindeki baskıyı artıran adımları ve Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler, bölgede ateşkesin geleceğine ilişkin belirsizliği artırıyor. Albayrak’ın değerlendirmelerine göre hem İsrail hem de ABD, askerî müdahale ihtimalini diplomatik süreçte bir baskı aracı olarak gündemde tutarken tarafların temel taleplerindeki farklılıklar kısa vadede anlaşma sağlanmasını zorlaştırıyor.