Bedri Baykam’ın gözünden Picasso Sözcü Gazetesi

‘Pablo Picasso’nun Les Demoiselles d’Avignon’ (Avignonlu Kızlar) adlı eseri, modern sanat tarihinin en tartışmalı yapıtlarından biri… 

1907 tarihli eser, Baykam’ın gözünden yeniden şekillendi.  Sanatçı, bu başyapıtla kurduğu uzun soluklu ilişkiyi “Baykam on Picasso: Les Demoiselles Revisited” sergisinde izleyiciyle buluşturdu.
Serginin ilk gösterimi Mayıs 2025’te Paris’te Galerie S/Beaubourg’da yapıldı. İkincisi ise geçtiğimiz günlerde Taksim’in sanat  duraklarından Piramid Sanat’ta açıldı… 

‘Uzun soluklu düşünsel bir ilişkiyi görünür hâle getirdim’

Geçtiğimiz hafta sergiyi Bedri Bey ile birlikte gezdim…

Doğrusu çok etkileyiciydi...

Kendisine “Baykam on Picasso’’ fikrinin nasıl ortaya çıktığını sordum önce… 1989 yılından bu yana en sevdiği sanatçıların resimlerini ele aldığı seriler ürettiğini belirten sanatçı, bunlar arasında hep Les Demoiselles’in öne çıktığını vurguladı ve sözlerine şöyle devam etti: ‘’Bu fikir birden ortaya çıkmadı. Les Demoiselles d’Avignon ile kurduğum ilişki çocukluğuma uzanıyor. Picasso 8 yaşındayken dikkatimi çekti. 12 yaşındayken ilk sunumumu yaptım. O resmi, benim için yalnızca bir sanat tarihi dönüm noktası değil; modernizmin, bedenin, temsiliyetin ve Batı merkezli sanat anlatısının kırıldığı bir eşik… Uzun yıllar bu resimle tekrar tekrar karşılaştım, okudum, düşündüm, tartışmaları takip ettim. Özetle bu uzun yıllara yayılan bir düşünsel ilişkiyi görünür hâle getirdim. Les Demoiselles d’Avignon, her zaman en güçlü yaratıcı favori konularımdan biri oldu.’’

Bisikleti de sergide

Yeni sergide Paris’te gösterilmeyen, yeni işlerin yanı sıra mekana yayılan yerleştirmeler, enstalasyonlar ve çok katmanlı deneyim alanları da yer alıyor. Sanatçı, böylelikle izleyiciyi aktif bir karşılaşmanın içine çekiyor.

Komodin, valiz, sandık ve atölye gereçleri gibi kurgular sergiyi daha da renklendiriyor… Bu kurgular arasında Baykam’ın 8-11 yaşları arasında kullandığı bisikleti de yer alıyor.

‘’Ben Picasso’yu o yaştan beri biliyorum ve takip ediyorum. İlk soruda da bahsettiğim gibi 12 yaşında, ortaokuldayken onun hakkında sunum yapmıştım’’ diyen sanatçı, bisikletin ilginç hikayesini ise şöyle anlattı:

‘’Ailemle 1968’de İstanbul’a taşındıktan ve aradan 48 yıl geçtikten sonra bu bisikletim bana ilginç bir şekilde geri döndü. Bisikletimi, bir müzayedede bulduğu bir fotoğraftan tanıyan değerli koleksiyonerim Ahmet Şahin, ona Ankara’da bir antikacıda rastlıyor ve bana hediye olarak alıyor.’’

İlgi çekici bir yerleştirme daha…

Gelelim sergideki  iki antika koltuğun  sırt sırta verilerek açılan tünele…

Biri Batı’yı temsil ediyormuş, diğeri ise üçüncü dünyayı. Baykam  bu yerleştirmeyi de şöyle anlattı: “Afrika, Avrupa, üçüncü dünya, normalde hiç ortak noktaları olmayan o dönemlerde apayrı dünyalar. Picasso iki ayrı kutup arasından kendine bir tünel, bir yol yaratmış. Oradan başka bir senteze ve modernizme ulaşmış.’’

Baykam, sergide ziyaretçilerin o dönemin Paris’ine, 60’ların 70’lerin İstanbul ve Paris’ine dönmelerini istedim” dedi ve sözlerini şöyle sürdürdü: “Burada Picasso gibi bir büyük ismin Barcelona, Paris, İstanbul arasındaki bir yolculuğunda bu tanıklığı müzikle, duyularla, sesle, bilgilerle, dekorlarla yaşatmak istedim. Zaman içinde seyahat ettiren bir sergi

olmasını istedim.“

BiRÇOK YENiLiK VAR

Son üç yılda yalnız bu konu etrafında bir sergi yapma fikrine odaklandığını belirten Baykam, bu düşüncesini hayata geçirme kararını ise şöyle özetledi: ‘’Zaten bu konuda resimler yapıyordum fakat onları topluca sergileyemeden koleksiyonlara giriyorlardı. O nedenle bu fikri takip ettim ve geçen yıl Mayıs-Haziran aylarında Paris’te iki ay süren bir sergi açtım... Bu yıl da serginin ikinci ayağını İstanbul’da     hayata geçirdim.”

Baykam, serginin Paris’tekinden farklı, yeni bir sergi olduğunu özellikle vurguladı… Serginin hem genişlediğini hem de derinleştiğini belirtti.

Yeni sergi, ziyaretçilerin klasik sergi izleme alışkanlıklarının dışına çıkarak, Baykam’ın Picasso ile kurduğu tarihsel ve düşünsel diyaloğun bir parçası hâline gelmesini sağlıyor.

Sergide Picasso’ya dair her şey var… Sanatçı, bunu bir işe başlamadan önce onun arkasındaki düşünsel hattı bilmek istemesine bağladı ve sözlerine şöyle devam etti:

‘’Önce her şeyi derinlemesine araştırırım. Picasso’nun yalnızca resmine değil; yazdığı mektuplara, dostluklarına, düşmanlıklarına, yaşadığı politik iklime de baktım. Onu her yönüyle ele aldım. Aynı şey Kennedy serisi için de geçerliydi…’’

Sanatçıdan çarpıcı bir kitap

Sergiyle birlikte bir de kitap yayınlandı. Prof. Dr. Hasan Bülent Kahraman’ın katmanlı sunuş yazısı ile başlayan kitapta Avignonlu Kızlar’ın Bateau-Lavoir’dan MoMA’ya uzanan yolculuğunu anekdotlarla aktaran Bedri Baykam’ın kapsamlı araştırma yazısı yer alıyor.

Türkçe, İngilizve ve Fransızca hazırlanan “Baykam on Picasso: Les Demoiselles Revisited”ın editörlüğünü Piramid ekibinin desteğiyle Piramid Sanat’ın direktörü Öykü Eras’ın yaptığını belirten Baykam, bu süreçle ilgili şunları söyledi:

‘’Genç Picasso’nun, hangi sanatçılardan etkilendiği, o dönemde hayatındaki kız arkadaşları, yazar arkadaşları, ressam arkadaşlarıyla birlikte neler yaşadığı gibi konuları ele aldım. Sonuçta serginin düşünsel çerçevesini genişleten harika bir kitap oldu. İtiraf etmeliyim ki üç dilde yayınladığımız kitap en az sergi kadar çarpıcı. Çok uğraştık   ama değdi.’’