Batı nın İran ikilemi: Avrupa, savaşta sessiz ama kritik rol üstleniyor

ABD Başkanı Donald Trump, Avrupa’yı savaşta İran’ın yanında olmakla eleştiriyor fakat kıtada birçok ülke, ABD’ye sessiz ama hayati destek veriyor. Avrupa’da pek çok ülke ABD’nin İran’a başlattığı savaşı sert ifadelerle kınasa da perde arkasında askeri üsleri, ABD ordusunun son yıllarda düzenlediği en karmaşık lojistik operasyona destek veriyor.

Yetkililerin açıklamalarına göre, ABD’ye ait bombardıman uçakları, dronlar ve gemiler son haftalarda Birleşik Krallık, Almanya, Portekiz, İtalya, Fransa ve Yunanistan’daki üslerde yakıt ikmali yaptı, silahlandı ve havalandı.

Alman ve Amerikan yetkililerden edinilen bilgilere göre, saldırı dronları ABD’nin İran’a düzenlediği operasyonun merkezi konumundaki Almanya’daki büyük Ramstein Üssü’nden yönlendiriliyor. Heavy B-1 bombardıman uçakları, Birleşik Krallık’taki RAF Fairford Üssü’nde mühimmat ve yakıt ikmali yaparken görüntülendi. Dünyanın en büyük savaş gemisi USS Gerald R. Ford, Girit’teki deniz üssüne demirledi ve geçirdiği yangın sonrası burada onarılıyor.

‘AVRUPALI MÜTTEFİKLER SON DERECE DESTEKLEYİCİ’

Avrupa Müttefik Kuvvetler Yüksek Komutanı Orgeneral Alexus Grynkewich, Amerikan Senatosu’nda yaptığı konuşmada, Avrupalı müttefiklerinin “son derece destekleyici” olduğunu belirtti.

Yaklaşık 40 Amerikan askeri üssüne ve 80 bin Amerikan personeline ev sahipliği yapan Avrupa, ABD’nin Orta Doğu ve Afrika’daki operasyonlarında sıçrama tahtası görevi görüyor. Alexus Grynkewich Avrupa’daki üslere ilişkin değerlendirmesinde, “Mesafeler daha kısa, maliyet daha düşük ve müttefiklerimizle oluşan ağ sayesinde askeri gücümüzü sahaya yansıtmak çok daha kolay” dedi.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz. Fotoğraf: AP

Trump yıllardır, Avrupalı muhataplarının ordularına yeterince yatırım yapmadıklarından dert yanıyor ve ABD’nin NATO’ya verdiği desteği çekebileceğini ima ediyor. Buna son örnek ise, Avrupalıların Trump’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere eşlik etme çağrılarını geri çevirmesi. ABD Başkanı sosyal medya hesabından Cuma günü yaptığı ilgili paylaşımda “KORKAKLAR, biz de bunu UNUTMAYACAĞIZ” diye yazdı.

Destansı Öfke operasyonu aslında, ABD’nin askeri varlığını kıtadan tamamen çekmesi durumunda ödeyebileceği bedeli gösteriyor. Avrupalı ülkelerin orduları Soğuk Savaş’ın bitmesiyle küçülmüş olsa da bu ülkeler ABD için güvenilir müttefik olmayı sürdürüyor. Avrupalı hükümetlerle büyük ölçüde Sovyetler Birliği döneminde varılan ikili anlaşmalar ağı, ABD’ye Avrupa’daki üslere mühimmat, teknoloji ve personel konuşlandırma olanağı tanıyor.

‘AVRUPA’NIN KONUMU KITAYI ÇOK ÖZEL KILIYOR’

ABD Avrupa Komutanlığı’nın eski operasyonlar direktörü emekli Tümgeneral Gordon B. Davis, konuyla ilgili açıklamasında, “Afrika, Orta Doğu ve Orta Asya’nın kesişiminde yer alan Avrupa’nın bu konumu, kıtayı her yöne hızlıca konuşlanma açısından çok ideal kılıyor” ifadesine yer verdi.

Avrupa’daki üsler, ABD’nin istihbarat ve keşif kapasitesi açısından kritik öneme sahip. Uçaklar, ABD’ye tekrar uçarak saatlerce zaman harcamak yerine, Avrupa topraklarında yakıt ve silah ikmali yapabiliyor. Analistlere göre ise, söz konusu üsler, ABD’nin kendi topraklarına yönelik tehditleri hızla tespit edebilmesine, Rusya’ya gözdağı vermesine ve diğer ülkelere güç gösterisi yapabilmesine olanak sağlıyor.

Bu düzen, son çatışmalar sırasında da bir sınavdan geçiyor çünkü Avrupalı liderler, enerji fiyatlarını arttıran ve seçmenleri arasında hiç de kabul görmeyen bu savaşı doğrudan destekliyormuş gibi görünmekten çekiniyor. Ayrıca, ABD’yi de yabancılaştırmak istemiyorlar. Politik muhalefet ise henüz sahada operasyonel sınırlamalara dönüşmüş değil. Tabii İspanya hariç… İspanya, ABD ile ortak askeri üslerinin İran saldırılarında kullanılması talebini reddetti. İspanya’daki üslerde konuşlu bazı Amerikan uçakları Almanya ve Fransa’daki üslere nakledildi.

İngiltere Başbakanı Keir Starmer da Tahran’a saldırılar ilk başladığında ABD’ye ülkesindeki hava üslerini kullanma izni vermemişti fakat sonra tutumunu değiştirdi. İngiltere savaşın ilerleyen günlerinde, ABD’ye hem RAF Fairford hem de Hint Okyanusu'ndaki Diego Garcia üslerinden İran füze rampalarını hedef alan "müdafaa" amaçlı bombardıman uçuşları gerçekleştirebileceğini açıkladı.

Alman yetkililer de İran’a düzenlenen askeri harekata dahil olmadıklarını defalarca vurguladı. Başbakan Friedrich Merz ve Savunma Bakanı Boris Pistorius “Bu bizim savaşımız değil” diyerek, savaşa doğrudan dahil olmayı reddetti. Fakat Almanya operasyonu kolaylaştıracak altyapı desteği sunmayı sürdürüyor.

RAF Fairford Üssü'nde bir Amerikan uçağı. Fotoğraf: Alamy

Almanya’da bulunan Ramstein Hava Üssü, ABD’nin dünyadaki en büyük üslerinden biri ve bütün Orta Doğu operasyonunda kritik bir hub konumunda. Amerikan ordusundan yetkililer, özellikle dron harekatı ve uzun menzilli füze saldırısı koordinasyonu için üssün komuta, iletişim ve veri aktarımı açısından merkezi bir noktada olduğunu dile getiriyor.

Üs, C-17 ve C-130J gibi nakliye uçaklarıyla personel, mühimmat ve ekipmanı Körfez bölgesine taşıyarak ABD, Avrupa ve Körfez arasında bir hava köprüsü oluşturuyor. Üstelik, ABD’nin kendi toprakları dışındaki en büyük askeri hastanesi de üssün yakınlarında bulunuyor.

Ayrıca, Spangdahlem Hava Üssü ve Stuttgart’taki komuta karargahı olmak üzere ABD’nin Almanya’daki diğer tesisleri, kuvvet konuşlandırma ve stratejik planlama konularında destek rolü üstleniyor.

Başbakanlık’tan yapılan açıklamada, ABD’nin İran savaşında Ramstein ve diğer üsleri kullanabildiği ve yıllar önce yapılan anlaşmalar doğrultusunda Alman hükümetinin ABD’nin operasyonlarında hiç etkisi olmadığı kaydedildi.

Wall Street Journal’daki habere göre, İtalya'daki Aviano Hava Üssü, İran'a yönelik uzun menzilli bombardıman görevlerine olanak tanıyan ve yakıt ikmal uçaklarına ev sahipliği yapan önemli bir ABD Hava Kuvvetleri tesisi. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, İtalyan üslerindeki ABD operasyonlarının "bombardıman içermediğini" ifade etti.

Benzer şekilde Fransa da Istres-Le Tubé Hava Üssü’nde Amerikan uçaklarına yakıt ikmali izni verdi. Fransa Savunma Bakanı Catherine Vautrin konuyla ilgili değerlendirmesinde, “Yakıt ikmal uçağı bir benzin istasyonudur, savaş uçağı değil” dedi. Romanya da Amerikan lojistik ve istihbarat varlıklarına ev sahipliği yapmayı kabul etti.

Portekiz’deki Lajes Hava Üssü ise, ABD’nin operasyonlarında önemli bir merkez görevi görüyor ve son dönemde çok sayıda Amerikan yakıt ikmali uçağına ev sahipliği yapıyor.

Girit’teki Souda Körfezi de yalnızca hayati bir derin su limanı değil, aynı zamanda Akdeniz'de ABD’ye ait Rivet Joint casus uçaklarının havalanabildiği ve güvenli iletişim altyapısına sahip az sayıdaki ileri üsten biri. Açık kaynaklardan edinilen bilgilere göre, bu uçaklar sinyal istihbaratı toplamak amacıyla İran üzerinde uçuşlar gerçekleştiriyor.

King’s College London’dan savunma uzmanı Bence Nemeth, Avrupa’nın ABD’nin dünya genelindeki güç projeksiyonunun temel taşı olmaya devam ettiğini belirterek, Avrupa ile bu bağları koparacak herhangi bir hamlenin “ABD için devasa bir kayıp” olacağını ifade etti ve ekledi:

“Bu durum zaman, para ve kaynak maliyeti doğurur.”