Barajlar doldu, taşkın riski kapıda... Son 66 yılın en yüksek seviyesi

BU yıl gökten adeta bereket yağdı. Hem kış hem de bahar aylarındaki yoğun yağışlar memnuniyet verici. Ancak aşırı yağmurlar hem Türkiye’de hem de bölgede taşkın ve sel endişesine de neden oldu. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, “Son 7 aydaki yağışlar, 66 yılın en yüksek seviyesini gördü. Barajlarımızdaki doluluk oranımız yüzde 75’ler civarında. Hatta bazı barajlarımızda yüzde 100’e ulaşmış durumda” açıklamasını yaptı ve ekledi: “Bu rakamlar elbette memnuniyet verici. Ancak su, doğru yönetilmediğinde ve bilimsel kurallara uygun şekilde kontrol altına alınmadığında, dünyanın en yıkıcı afetlerinden birine dönüşebiliyor.”

ÖNLEMLER ALINIYOR

Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Su Kaynakları Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ceyhun Özçelik de “Uzunca bir süredir süregelen kuraklık sonrasında böyle bol yağışlar almak oldukça sevindirici. Ancak dolu olan barajlarımızın mansabında yer alan havzalarda; illerde, ilçelerde ve yerleşim yerlerinde ciddi taşkın riskini de beraberinde getiriyor. Kurumlar tarafından gerekli önlemler alınıyor” dedi.

Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yusuf Demir ise yağışların kuraklık riskini ortadan kaldırmadığına dikkati çekti: “El Nino ile La Lina adlı iklim hareketleri arasında geçiş sürecini yaşıyoruz. Bu geçiş süreci bu yüksek yağışların oluşmasında, düzensiz yağışların, ani yağışların oluşmasında önemli bir süreç olarak karşımıza çıkıyor. Temmuz, ağustos ve eylül aylarında aşırı sıcaklar, bunaltıcı günler ve kuraklık riski kapıda. Şimdiden bunlara da hazır olmak lazım. Hazıra dağlar dayanmaz.”

KAPAKLAR 7 YIL SONRA AÇILDI

Gövde dolgu hacmi bakımından Türkiye’nin en büyük, dünyanın ise sayılı barajları arasında yer alan Fırat Nehri üzerinde kurulu Atatürk Barajı’nda, tahliye kapakları 7 yıl sonra açıldı. Ülkemizin en büyük üçüncü barajı ve ikinci en büyük hidroelektrik santralı olan Diyarbakır’ın Çüngüş ilçesinde Fırat Nehri üzerindeki Karakaya Barajı’nda da kapakların açılmasıyla dakikada binlerce metreküp su çıkışı sağlandı. Gövde yüksekliği 173 metre olan baraj setinden süzülen basınçlı suyun tahliyesi görsel şölene dönüştü.

METEOROLOJİ MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANI: ŞEHİR SELİNE DİKKAT

METEOROLOJİ Mühendisleri Odası Başkanı Barış Özgün, sel riklerine karşı uyardı: “Haziran ayı ile birlikte sistem yağışları yerini yüksek frekanslı kararsızlık yağışlarına bırakacak. ‘Bir aylık, bir yıllık yağış birkaç saatte yağdı’ dediğimiz türden yağışlar. Yağdığı alan küçük ama etkisi büyük, şehir sellerine neden olan yağışlar. Türkiye olası meteorolojik afetlere karşı acilen kısa ve orta vadedeli önlemler almalı. Belediyeler ve yerel yönetimlerde ‘meteorolojik karar destek birimleri’ kurularak buralarda yetkin ve işinde uzman meteoroloji mühendislerinin çalışması gerekiyor. Afete dönüşebilen meteorolojik hadiseler öncesi meteorolojik risk haritalarının belirlenmesi ve buna göre tedbirlerin alınması önemli. İl Risk Azaltma Planları (İRAP) gibi planlar ve çalışmalar ile bunlar belirlenmiş durumda. İl risk azaltma planı varsa, bunu takip de edecek bir birimin kurulması gerekiyor.” Aysel ALP/ANKARA

YAĞIŞLARA MÜDAHALE VAR MI?

Son dönemde sanal medyada yağışların arkasında bölgesel savaşların veya farklı ülkelerin müdahalelerinin olduğuna yönelik iddiaların hiçbir bilimsel temelinin bulunmadığını ifade eden Prof. Dr. Yusuf Demir, “Bunlar komplo teorisi ve sosyal medyada bir okuyucu kitle oluşturma gayretinden başka bir şey değil. Bizim tabii ki ülkemizde veya dünyada yağış rejimini düzenlemek için bulut tohumlama dediğimiz farklı uygulamalar var. Ama bu çalışmalar ancak havada belli bir nem varsa, bulut varsa o bölgede yağışları yüzde 5 ile 20 arasında artırabilir” dedi.

SAĞANAK, DOLU, YILDIRIM

DÜN yurdun dört bir yanında sağanak ve dolu yağışı vardı. İstanbul Silivri’de dolu bahçe ve araçlarda hasara yol açtı. Tekirdağ’da sağanak sonrası İnecik Mahallesi ile çevre köyleri birbirine bağlayan yol sular altında kaldı, ulaşımda aksamalar yaşandı. Oğuzlu Mahallesi’nde ise fındık tanesi büyüklüğünde dolu yağdı. Edirne’de cadde ve sokaklar ile bazı binaların bodrum ve giriş katlarını su bastı. Kırklareli’nde dolu, meyve bahçeleri ile ayçiçeği ve buğday ekili alanlara zarar verdi. Kütahya-Tavşanlı çevreyolunda sel suları nedeniyle ulaşım güçlükle sağlandı. Manisa’nın Demirci ilçesinde sel sularına kapılan bir otomobil metrelerce sürüklendi. Oluk Deresi taştı, çevredeki bağ ve bahçeler sular altında kaldı. Karaman’ın Başyayla ve Ermenek ilçeleri arasında ceviz büyüklüğünde dolu yağdı. Yollarda yaklaşık 10 santimetre dolu birikintileri oluştu. Bodrum Gümbet’te derenin su seviyesi yükseldi. Dere yatağına park eden bazı araçların içine su girdi. Bursa’nın İnegöl ilçesi Yeniceköy Mahallesi’nde uzaktan hortumu andıran görüntüler mahalle sakinlerinde şaşkınlığa neden oldu. Kırsal Akıncılar mahallesinde ise dolu yağışı etkili oldu. Samsun’un Kavak ilçesinde sağanak ve dolu nedeniyle yollar göle döndü, taş duvarlar yıkıldı, yollar yarıldı, evler ve bahçeler su altında kaldı. Bilecik’in Bozüyük ilçesinde sağanak nedeniyle çok sayıda ev, işyeri ve kapalı otoparkı su bastı.
Bolu’nun Aladağlar bölgesinde piknik yapanların bulunduğu alana yıldırım düştü. Büşra Elçin (23), Ümit Elçin (32) ve Mustafa Atçılı (42) yaralandı. Büşra Elçin’in sağlık durumunun ciddiyetini koruduğu öğrenildi. Adıyaman’da Fırat Köprüsü altında piknik yapan 8 kişi, nehir sularının yükselmesiyle mahsur kaldı. Vatandaşlar, ekiplerin çalışmasıyla kurtarıldı. Kars’ta şiddetli rüzgâr nedeniyle bir apartmanın çatısı uçtu. 

KEFAL GÖÇÜNE ‘DEBİ’ ENGELİ

VAN Gölü’nde yaşayan ve üremek için akıntının tersine yüzerek tatlı sulara göç eden inci kefallerini görmek isteyen yüzlerce kişi, Erciş ilçesindeki Deliçay’a akın etti. Ancak bu yıl etkili olan yağışlarla birlikte suyun debisinin yükselmesi nedeniyle ziyaretçiler, inci kefallerinin akıntının tersine olan yüzmesini izleyemedi. 

KOMŞULAR DA ENDİŞELİ SURİYE VE IRAK’TA TAŞKIN ALARMI

Suriye ve Irak’ta Fırat Nehri boyunca taşkın alarmı verildi. Yetkililer, son günlerde etkili olan yoğun yağışlar ve Türkiye’den bırakılan su nedeniyle nehir seviyesinin hızla yükseldiğini açıklarken, özellikle Rakka, Deyrizor ve Irak’ın Enbar vilayetinde tahliye uyarıları yayımlandı. Rakka kırsalında bazı evler, bir okul, cami ve tarım arazileri sular altında kaldı, Fırat üzerindeki bazı köprülerde çatlak ve çökmeler oluştu. Deyrizor’da ise yükselen su seviyesinin toprak köprünün bazı bölümlerini sürüklediği, kent içinde ulaşımın küçük teknelerle sağlanmaya başlandığı açıklandı. Yerel yetkililer ayrıca Herabeş Mahallesi ile Havicat Sakr bölgesindeki çok sayıda evin sular altında kaldığını duyurdu.

TABKA’DA KAPAKLAR AÇILDI

Krizin merkezindeki Tabka Barajı’nda ise tahliye kapakları açıldı. Suriye Enerji Bakanlığı, Rakka’nın yaklaşık 40 kilometre yukarısındaki barajda baskının kritik seviyeye yükseldiğini duyurdu. Fırat Baraj Kurumu Genel Müdürü Heysem Bakur, son 30 yılın en yoğun yağış sezonlarından birinin yaşandığını ve rezervuar doluluk oranının yüzde 97’yi aştığını söyledi. Bakur ayrıca Türkiye’nin yukarı havzadaki barajlardan saniyede yaklaşık 2 bin metreküp su bıraktığını ve tüm tahliye kapaklarını açtığını belirterek bunun ‘benzeri görülmemiş’ bir durum olduğunu ifade etti.

‘YIKICI SEL DALGASI’

Irak tarafında da alarm seviyesi yükseltildi. Fırat’ın Irak’a giriş yaptığı Enbar vilayetinde Vali Ömer Mişan Dabbus 72 saatlik tam alarm ilan etti. Yerel yönetim, Suriye sınırındaki El-Kaim hattından ‘yıkıcı sel dalgası’ gelebileceği uyarısında bulundu. Güvenlik ve kamu hizmet ekiplerinin alçak bölgelere sevk edildiği, risk altındaki yerleşimlerde tahliye hazırlıklarının başlatıldığı açıklandı. Yetkililer ayrıca taşkın suyunun El Warrar kanal sistemine yönlendirilmesi için çalışma yürütüldüğünü duyurdu.