Bakan Bolat: 163 gümrük müdürlüğümüzü yapay zekanın gücüyle ile yeniledik

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Ankara’da Yapay Zeka Politikaları Derneği tarafından düzenlenen 'AI Tomorrow Summit 2026' etkinliğine katıldı. Programda, iş dünyası temsilcileri, akademisyenler, teknoloji girişimcileri ve kamu kurumları mensupları da yer aldı. Bakan Bolat, yapay zekanın sadece teknoloji alanı olmaktan çıkıp stratejik bir güç unsuru haline geldiğini belirterek, Türkiye'nin bu devrimi geriden takip etmediğini, veriyi ve yapay zekayı iş yapış biçimlerinin merkezine yerleştirdiğini ifade etti.

YAPAY ZEKANIN MALİYETİ

Bolat, verinin en stratejik ham madde olarak kabul edildiğini ve veri işleme ihtiyacının yüzde 90'ından fazlasının henüz karşılanmadığını söyledi. Yapay zekanın maliyetlerine değinen Bolat, "Yapay zekanın maliyetlerinden birisi, veri merkezlerinde ısınan işlemcilerin soğutulması için harcanan su kaynaklarıdır. Güncel araştırmalara göre 100 kelimelik tek bir yapay zeka komutu, sunucuların soğutulması için yaklaşık 519 mililitre tatlı su tüketmektedir. Küresel yapay zeka talebinin 2027 yılına kadar 4,2 ila 6,6 milyar metreküp su ihtiyacına sahip olacağı bilinmektedir. Tek bir büyük dil modelinin eğitimi için yaklaşık 5,4 milyon litre su ihtiyacı söz konusudur. Ve bir teknoloji şirketinin yurt dışındaki veri merkezi kampüsünün bir ayda 43 milyon litre su ihtiyacı olduğunu da vurgulamak durumundayım" diye konuştu.

Bakan Bolat ayrıca, "Yapay zeka donanımlarının üretimi lityum, kobalt, galyum gibi nadir toprak elementlerine bağımlıdır. Bu alandaki en kritik stratejik risk, arzdan ziyade işleme kapasitesinin belirli ülkelerde yoğunlaşmasıdır. Mevcut verilere göre nadir toprak elementlerinin küresel ayrıştırma ve rafinaj kapasitesinin yaklaşık yüzde 91'i Çin'in kontrolündedir. Mıknatıs üretiminin yüzde 94'ü Çin'in kontrolündedir. İhracat kısıtlamaları uygulayan nadir toprak elementleri sahibi ülkelerin bu kısıtlamaları neticesinde galyum fiyatları yüzde 365, germanyum fiyatı yüzde 400'e kadar artmıştır. Uluslararası Enerji Ajansı sektör verilerine dayanarak veri merkezlerinin elektrik tüketiminin, dünyada 2024 yılında 415 teravatsaat düzeyinden 2030 sonuna kadar yaklaşık iki kat artışla 945 teravatsaate yükseleceği beklenmektedir" ifadelerini kullandı.

'YAPAY ZEKA GİRİŞİMCİ SAYISI BİN 100'Ü AŞTI

Türkiye'nin Oxford Insights Hükümet Yapay Zeka Hazırlık Endeksi'nde 193 ülke arasında 53’üncü sırada yer aldığını belirten Bakan Bolat, "Ülkemizde yapay zeka alanında çalışan akademisyen sayısı 3 bin 500'ün üzerine çıkmışken, aktif yapay zeka girişimci sayısı da bin 100'ü aşmış durumdadır. Bu girişimlerin yüzde 70'ten fazlası son 5 yıl içinde kurulmuşlardır. Yapay zekanın gayrisafi milli hasılamızın yüzde 5'ine kadar bir büyüklüğe yükselmesi, bu alandaki istihdamın 50 bin kişiye ulaşması hedeflerimizdir. Mevcut katkı şu anda yüzde 2,1 ila yüzde 2,8 arasındadır. İstihdam sayısı ise 32 bin ila 35 bin arasında hesaplanmaktadır. Cumhurbaşkanımızın 'Türkiye Yüzyılı' vizyonu doğrultusunda gelecek hafta 13 Haziran 2026 tarihinde açıklayacağı Yapay Zeka Eylem Planı'nın da bu dönüşüm sürecine güçlü katkılar yapacağına inanıyoruz" dedi.

'OLAĞAN DIŞILIKLARI ANINDA TESPİT EDEBİLİYORUZ'

İthalatta ürün güvenliği için 'Yeni TAREKS' uygulaması ile öğrenme kabiliyetli proaktif bir risk analizi modeline geçtiklerini duyuran Bakan Bolat, serbest bölgelerin mekansal yönetimini de 'SEB ATLAS' projesiyle tek çatı altında topladıklarını kaydetti. Gümrüklerdeki risk analizi süreçlerine de değinen Bolat, "163 gümrük müdürlüğümüzde risk analizi ve veri madenciliği tekniklerini yapay zekanın gücüyle yeniledik. Devreye aldığımız Dış Ticaret Anomali Tespit Sistemi sayesinde olağan dışı hareketleri anında tespit edebiliyoruz. Yürüttüğümüz makine öğrenmesi destekli mali risk analizi çalışmaları ile 2026 yılında ithalatımızın yüzde 10'luk kısmı riskli görülerek fiziksel kontrole sevk edilmişti. Böylece 7,6 milyar liralık ilave gümrük vergisi ve teminat tahsilatı kamu maliyesi için mümkün hale getirildi. Makine öğrenmesiyle çalışan 'Muhafız' programımız kara ve deniz taşıtları rotalarındaki anormallikleri anında tespit ediyor" açıklamasını yaptı.

'19,7 MİLYAR LİRALIK UYUŞTURUCU ELE GEÇİRİLDİ'

Teknolojik dönüşümün sahadaki somut sonuçlarını güçlü bir şekilde gördüklerini belirten Bakan Bolat, "27 Mayıs 2026 tarihi itibarıyla 341 operasyonda 19,7 milyar lira değerinde 12,3 ton uyuşturucu madde ele geçirilmiştir. Ayrıca 2 bin 418 operasyonda 21,3 milyar liralık da kaçak ticari eşya ele geçirilmiştir. Bunlar da yapay zekanın kaçak, haksız ve sağlıksız ürünlere karşı mücadelemizde bize sağladığı önemli katkılardır" dedi.

‘E-TİCARET EKOSİSTEMİMİZİN YAPAY ZEKA RÖNTGENİNİ ÇEKTİK’

Görsel arama özelliğiyle cep telefonu kamerasından saniyeler içinde doğru gümrük tarifesini bulan Tarife Arama Motoru (TARA) sistemini hayata geçirdiklerini ifade eden Bolat, 2026-2028 Orta Vadeli Program'da yer alan Ticaret Veri Analitiği Merkezi'ni (TİVAM) kuracaklarını açıkladı. Bürokrasiyi azaltmak adına MERSİS işlemlerini 2025 başında mobil uygulamaya taşıdıklarını hatırlatan Ticaret Bakanı Ömer Bolat, "e-Ticaret ekosistemimizin yapay zeka röntgenini çektik. Türkiye ekonomisi 4,6 trilyon liralık bir e-ticaret toplamı ve 2,3 trilyon liralık bir perakende e-ticaret büyüklüğüne ulaşmış durumdadır. Bütün bu yatırımlar Türkiye'mizi dünya değer zincirlerinde teknolojiyle değer katan, yönlendirici bir aktör haline getirmek tek bir amaca hizmet ediyor" diye konuştu.