AYM den cezaevleri için sigara kararı

Anayasa Mahkemesi (AYM), ceza infaz kurumunda sigara içilmeyen odaya geçme talebi reddedilen başvurucunun, Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğine hükmetti. Kararın gerekçesinde, ceza infaz kurumunda bulunmanın, insanın beden ve ruh sağlığından feragat edilmesini gerektirmeyeceğine işaret edilerek, diğer bireyler gibi mahpusların da beden ve ruh sağlıklarını koruma haklarına sahip oldukları vurgulandı.

Hukuki süreç, Tekirdağ 2 Nolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu bulunan bir kişinin 4 Ekim 2021’de yaptığı başvuruyla başladı. Altı kişilik odada sigara içildiği gerekçesiyle sigara kullanılmayan odaya geçmek isteyen tutuklunun talebi, kurum yönetimi tarafından reddedildi.

Yönetim, ret kararına gerekçe olarak Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü'nün "Kovid-19 pandemi sürecinde tedbirler" konulu yazısını gösterdi. Bu yazıda kurum içi hareketliliğin en aza indirilmesi gerektiğinin belirtildiği aktarılarak, başvurucunun oda değiştirmesini gerektirecek zorunluluk bulunmadığı ifade edildi.

Başvurucu, kurum yönetiminin kararına karşı Tekirdağ 2. İnfaz Hakimliği’ne itirazda bulundu. Dilekçesinde, kurumda birçok hükümlü ve tutuklunun yakın zamanda kaldıkları odalarda değişiklik yapıldığını belirten başvurucu, talebinin reddine Kovid-19 salgınının gerekçe gösterilmesinin makul olmadığını ifade etti.

İnfaz Hakimliği, başvurucunun itirazını reddetti. Bu karara karşı yapılan itirazın da Tekirdağ 1. Ağır Ceza Mahkemesi'nce reddedilmesi üzerine tutuklu, 15 Aralık 2021'de Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulundu.

Dosyayı inceleyen Anayasa Mahkemesi, ceza infaz kurumunda sigara içilmeyen odaya geçme talebi reddedilen başvurucunun haklarının ihlal edildiğine karar verdi. Yüksek Mahkeme gerekçesinde şu ifadelere yer verdi:

"Ceza infaz kurumlarının güvenliğini ve disiplinini sağlayacak tedbirlerin alınması konusunda geniş takdir yetkileri bulunsa da alınacak tedbirler tutuklu ve hükümlülerin tutulma halinin gerektirdiğinin ötesinde manevi üzüntüye düşmelerine veya sağlıksız şartlarda bir yaşam sürmelerine yol açmamalıdır."

Gerekçede ayrıca, devletin ceza infaz kurumunda sigara içilmeyen ortam sağlama yükümlülüğü bulunduğu, kapalı alanlarda tütün kullanılmamasının esas olduğu ve mevzuatta tütün ürünleri kullanılmasına mahsus alanlar oluşturulabilecek kurumlar arasında ceza infaz kurumlarının da sayıldığı hatırlatıldı.

AYM’nin kararında, başvurucunun talebinin reddedilmesinden yaklaşık 4 ay sonra kurumda sigara kullanılmayan odaların oluşturulduğu ve başvurucunun bu odalardan birine nakledildiği bilgisi yer aldı. Yüksek Mahkeme, bu durumu şu sözlerle değerlendirdi:

"En başta başvurucunun talebinin reddine karar verilirken, odalar arasındaki geçişlerin Kovid-19 salgını kapsamında alınan tedbirlere aykırı olduğu gerekçesine dayanılmasının makul görünmediği ifade edilen gerekçede, salgın kapsamında alınan tedbirlere rağmen başvurucunun başka bir odaya naklinin gerçekleştirilebildiği, aradan geçen bu süre zarfında artık tedbirlerin uygulanmasına gerek olmadığına dair herhangi bir açıklama yapılmadığı kaydedildi."

AYM'den yıllar sonra gelen 'Gezi Parkı' kararı: Beraat eden polisler yeniden yargılanacak

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun talebinin kategorik olarak reddedilmesini "orantısız bir müdahale" olarak tanımladı. Kararın sonuç kısmında şu tespitler yapıldı:

"İnfaz Hakimliği ve Ağır Ceza Mahkemesinin kararlarında da salgına rağmen tutuklu ve hükümlülere sigara kullanılmayan barınma ortamı sağlanması yönündeki düzenlemelere uygun olarak sigara kullanmayan mahpuslar için alternatif çözümler üretildiğine ve bu kapsamda başvurucunun talebinin karşılanması için makul bir çaba gösterildiğine dair bir tartışmaya yer verilmemiştir. Sonuç olarak eldeki olayda, başvurucunun sigara kullanılmayan odaya geçme talebinin reddedilmesi suretiyle maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına yapılan müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyaca cevap vermediği, bu nedenle orantısız olduğu ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmadığı anlaşılmıştır."