Avrupa’nın kaderini etkileyecek seçim... Orban gidiyor mu

Macaristan’da halk yaın sandığa giderken, 2010 yılından bu yana koltuğunu koruyan Başbakan Viktor Orban son 16 yılın “en zorlu” yarışına hazırlanıyor. Anketler, iki yıl önce kurduğu Tisza Partisi ile siyaset sahnesine çıkan ve geçmişte Orban destekçisi olduğu bilinen Peter Magyar’ın Orban’ı geride bırakarak ülkenin yeni lideri olacağını gösteriyor. Avrupa Birliği, Ukrayna konusunda Rus işgaline karşı ‘çatlak ses’ olarak gördüğü Orban’ın kaybetmesini, ABD ve Rusya ise Orban’ın koltuğunu korumasını istiyor.10 milyon Macarın tercihinin yeni başbakanı seçmenin ötesinde Avrupa’nın Washington ve Moskova ile ilişkilerinde de belirleyici olması bekleniyor. Avrupa’nın geleceği açısından kritik seçimin arefesinde Magyar’ın yüzde 57 civarında oy alacağını gösteriyor. Aynı ankete göre Orban’ın alması beklenen oy oranı ise yüzde 40 seviyelerinde. Anket sonuçlarının sandık tarafından da doğrulanması halinde, Macaristan’ın 199 sandalyeli parlamentosunda muhalefet yaklaşık 140, Orban’ın partisi ise 50 sandalye kazanmış olacak.

ABD VE RUSYA ORBAN’IN SAFINDA

Macaristan seçimi sadece ülke halkını değil, dünyaya yön vermek isteyen devletleri de harekete geçirmiş durumda. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, hafta içi Budapeşte’ye giderek Orban’ın düzenlediği “Macar-Amerikan Dostluk Günü” mitingine katılmış, ABD olarak Orban’ın kazanması için ellerinden geleni yapacaklarını söylemişti. Orban’ın kazanmasını isteyen ikinci önemli güç ise Rusya. Kremlin yönetimi, Orban’ın kazanması halinde Macaristan’ı Avrupa’nın enerji dağıtım merkezi yapacaklarının ve Ukrayna üzerinden geçecek petrol boru hatlarının açılmasıyla ucuz enerji sağlayacaklarının sözünü vermiş durumda.

ORBAN’IN RAKİBİ PETER MAGYAR KİMDİR

ÇOCUKLUĞUNDA odasının duvarında Orban’ın posteri olan 45 yaşındaki Magyar, 2002 yılında Orban’ın Fidesz Partisi’ne üye olarak siyasete ilk adımı attı. 2006 yılında ise Fidesz’in yükselen isimlerinden Judit Varga ile evlendi. Çift 2023 yılında boşanırken Magyar, 2024 yılında Orban hükümetinin, bir cinsel istismar skandalını örtbas etmeye yardım etmekten suçlu bulunan bir adamı affettiğinin ortaya çıkmasının ardından ilgi odağı haline geldi. Adalet Bakanı olarak görev yapan eski eşi Varga, Macaristan Cumhurbaşkanı Katalin Novak ile birlikte istifa etti. Magyar ise Fidesz yetkililerini iki kadını günah keçisi ilan etmekle suçladı.

BİR GECEDE LİDER OLDU

O dönemde verdiği röportaj ülkede yaklaşık 2 milyon kez izlenerek bir gecede ulusal bir siyasi figüre dönüşmesini sağladı. Mart 2024’te önderlik ettiği bir protesto gösterisine yaklaşık 35 bin kişinin katılması üzerine hükümet karşıtı bir hareket başlattı. Haziran 2024’teki seçimlerde ise oyların yüzde 30’unu alarak Orban’ın partisi Fidesz’in ardından ikinci oldu.  Muhafazakar değerleri sahiplenen Magyar, seçimi kazanmaları halinde ekonomik sorunlara ve yolsuzluklara odaklanacağının sözünü veriyor. Dış politikada ise Orban’a kıyasla daha dengeli bir çizgi izleyen Magyar, AB’yle ilişkileri normalleştirmeyi ve dondurulan fonların serbest bırakılmasını hedefliyor.

BRÜKSEL’DE GERGİN BEKLEYİŞ

MACARİSTAN’daki seçimlerin sonuçlarını sabırsızlıkla bekleyen bir diğer aktör de Avrupa Birliği.  Zira yıllardır AB sistemini sarsan bir yaklaşım içinde olan Orban’ın bazı politika ve uygulamaları, son dönemde Avrupa karşıtı hükümet ve liderlere “alışık olan” Brüksel’i içinden çıkılmaz durumlarla karşı karşıya bıraktı. Orban yönetimindeki Macaristan, AB’nin orta çaplı bir ülke tarafından nasıl kilitlenebileceğini defalarca gösterdi.

ORBAN’A SABIR TAŞTI

AB’de veto hakkını en çok kullanan lider olan Orban bugünkü çizgisine kademeli olarak geldi. Orban, başlangıçta insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü alanlarında bir üye ülkeden beklenmeyen adımlar attı. AB’nin yaptırım sistemini devreye sokması da Orban’ı yavaşlatmadı. Ukrayna savaşıyla birlikte Orban’ın hamleleri daha agresif hale gelmeye başladı. Rusya’ya yönelik yaptırım paketleri Orban tarafından frenlendi. Ukrayna’ya yönelik 90 milyar euroluk mali desteğe ülkesinin katılmaması şartıyla başta onay veren sonrasında ise karar değiştiren Orban yönetiminin Moskova’ya bilgi aktardığının ortaya çıkması Brüksel açısından bardağı taşıran son damla oldu.

ARTIK İSTENMİYOR

Brüksel, hem Orban ile süren gerginliğin devam etmesine hem de muhalefet lideri Magyar yönetiminde temkinli bir yeniden başlangıca dayalı senaryolara hazırlanmaya başladı. Zira Orban’ın zafer kazanması halinde AB’nin işinin şimdikinden daha zor olacağına kesin gözüyle bakılıyor. Bu durumda, elinde sihirli bir değnek olmayan ve mevcut sistemde mucize yaratması imkânsız olan AB’nin, Orban’ı bir şekilde devre dışı bırakacak yaratıcı formüller üretmesi gerekecek.