Avrupa Birliği yeşil pasaporta vize mi getirecek?

Son dönemde Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasındaki ilişkilerde önemli konulardan birisi de yeşil pasaport.

AB’nin, Türkiye Cumhuriyeti pasaportuna yıllardan beri uyguladığı vize rejimini son yıllarda daha da sertleştirdiği bir gerçek. Her ne kadar Schengen vizesinde resmiyette geçen Temmuz'dan beri “Cascade” (kademeli) sistem uygulansa da, bunun pratiğe istenilen ölçüde yansıdığı pek söylenemez.

Hal böyle olunca AB’nin vize engelini aşmak amacıyla Türkiye’de neredeyse her meslek grubu temsilcileri yeşil pasaporta sahip olmak için girişimde bulunuyor.

Bu kervana geçen ay da mimar ve mühendisler katıldı. TBMM'ye sunulan kanun teklifinde, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’ne (TMMOB) bağlı odalara üye olan, mesleğini fiilen icra eden ve en az 15 yıl kıdeme sahip mimar ve mühendislere yeşil pasaport verilmesi öngörülüyor.

Plan Bütçe Komisyonu’nda bekleyen bu teklif üzerine gazeteciler de yeniden kafa gösterip, “Biz de isteriz” demeye başladılar.

Açıkcası, yeşil pasaport işinin suyu çıkmaya başladı. Bu şekilde devam ederse, yeşil pasaportu gerçekten hak edenlerin de vizesiz seyahati tehlikeye girecek. Bu tehlike sadece yeşil pasaport için değil, hizmet damgalı gri pasaport için de geçerli.

Türk vatandaşlarına vize muafiyeti ve yeşil pasaport konusu bugün akşam Türkiye’ye gelecek ve yarın temaslarda bulunacak olan AB Komisyonu’nun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos’un Ankara ziyaretinde önemli konu başlıklarından birisi olacak.

Türkiye-AB ilişkilerinde vatandaşın en merak ettiği şey vize meselesi olduğu için, Kos’un ziyareti öncesi vize ve yeşil pasaport konularında Brüksel’deki atmosferi yansıtmak amacıyla birkaç telefon görüşmesi yaptım.

Söyleyeyim, hava hiç olumlu değil, özellikle yeşil pasaport meselesi AB’nin radarına iyice takılmış durumda.

Bazı çevrelerce ortaya atılan, “Türkiye ile AB arasında sessiz mutabakat var. AB, Türkiye’nin yeşil pasaport kapsamını genişletmesine ses çıkarmayacak. Böylece AB ülkelerine, Türkiye’ye geri dönüş garantisi olan çevrelerden insanlar gelecek” iddiasını doğrulayan yok.

Mimar ve mühendislerle ilgili yeşil pasaport kanun teklifi AB’de şaşkınlıkla karşılanmış. AB’nin özellikle gri (hizmet) ve yeşil (hususi) pasaport sayısıyla ilgili Türkiye’den sayı talep etmeyi düşündüğü bile konuşuluyor. Türkiye’nin sayı verme zorunluluğu yok ancak AB’nin bu düşünceye gelmesi dikkat çekici.

Mimar ve mühendislerin yeşil pasaport kapsamına alınması halinde, AB’nin yeşil pasaportlar için de vizeyi gündemine alacağı Brüksel kulislerinde ciddi şekilde konuşulmaya başlanmış. Bundan dolayı Dışişleri Bakanlığı ilgili birimlerinin iktidarı uyardığını da duydum.

Bir diğer önemli gelişme, umuma mahsus yani bordo renkli normal pasaportlarla ilgili.

Hep söylenir ya, “Türkiye, AB’den vize muafiyeti için istenen 72 kriterden 66’sını yerine getirdi, geriye 6 kriter kaldı” diye.

İşte bu konuda da sıkıntı olduğunu duydum. 10’dan fazla AB ülkesi, Türkiye’nin yerine getirmediği kriter sayısının 6’dan fazla olduğunu öne sürüp, yerine getirildiği söylenen kriterlerle de ilgili “Yeniden tarama” süreci istiyormuş.

Vize muafiyeti zaten öyle bir çırpıda sonuçlandıralacak bir şey değil. Muafiyet için, Komisyon teklif hazırlayacak, Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi birlikte karar verecek ve karar AB Resmi Gazetesi’nde yayınlanacak.

Anlayacağınız bu iktidarla, normal pasaport sahibi vatandaşın vize muafiyeti işi zor.

Bari uyarıları dikkate alsalar da, yeşil pasaportu gerçekten hak etmiş olanlar sıkıntı yaşamasa.