Avrupa ‘B planını’ devreye alıyor: Trump’a karşı kritik savunma hamlesi! Perde arkasında neler konuşuluyor?

ABD’nin NATO’dan ayrılabileceğine yönelik artan siyasi söylemler ve ilişkilerde derinleşen güven krizi, Avrupa’da savunma mimarisinin yeniden şekillendirilmesine yönelik kapsamlı bir planı gündeme taşıdı. 
Uzun yıllar boyunca Avrupa güvenliğinin temel dayanağı olan ABD’nin rolünün zayıflayabileceği ihtimali, başta Almanya olmak üzere birçok Avrupa ülkesini yeni bir savunma stratejisi geliştirmeye itti. Yetkililer tarafından gayri resmî olarak ‘Avrupa NATO’su’ şeklinde tanımlanan bu yaklaşım, mevcut NATO yapısını tamamen ortadan kaldırmayı değil, ABD’nin olası çekilmesi durumunda Avrupa’nın kendi kendine yeterli bir savunma sistemi oluşturmasını hedefliyor. Peki ama bu nasıl olacak?
TRUMP SERT SÖZLERİNİ SÜRDÜRÜYOR: ‘NATO MÜTTEFİKLERİ KORKAK’
Trump, Avrupa’daki bu dönüşüm planının en önemli itici güçlerinden biri olarak görülüyor. ABD’nin NATO’dan çekilme tehdidini yinelemesi ve müttefikleri sert ifadelerle eleştirmesi, Avrupa başkentlerinde alarm zillerinin çalmasına neden oldu. Trump, son açıklamalarından birinde NATO müttefiklerini “korkak” olarak nitelendirirken, ittifakı “kağıttan kaplan” olarak tanımladı. Ayrıca Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e atıfta bulunarak, “Putin de bunu biliyor” ifadelerini kullandı.
Ayrıca Trump’ın Grönland konusundaki açıklamaları da dikkat çekti. NATO’dan ayrılma tehdidine ilişkin konuşan Trump, sürecin Grönland meselesiyle başladığını belirterek, “Grönland’ı istiyoruz. Onlar vermek istemiyor, ben de ‘peki, güle güle’ dedim” ifadelerini kullandı. Bu açıklamaya Polonya Başbakan Yardımcısı Radoslaw Sikorski’nin sosyal medya üzerinden “Not edildi” şeklinde yanıt vermesi, Avrupa’daki siyasi atmosferin ne kadar gergin olduğunu da ortaya koydu.

Fotoğraflar: AP, iStock

PEKİ, GAYRİ RESMÎ GÖRÜŞMELERLE ŞEKİLLENEN YENİ NATO PLANI NE?

Söz konusu planlar iddialara göre NATO içindeki resmî toplantıların yanı sıra, kulis görüşmeleri, gizli toplantılar ve diplomatik temaslar sırasında şekillenmeye başladı. Kulis bilgilerine göre bu süreç, özellikle akşam yemekleri ve kapalı oturumlar gibi daha esnek platformlarda ilerletildi. Bu durum, planın henüz resmî bir NATO politikası olmadığını ancak ciddi bir hazırlık aşamasında olduğunu ortaya koyuyor.

Avrupalı yetkililer, bu girişimin NATO’ya alternatif bir yapı oluşturmayı amaçlamadığını özellikle vurguluyor. Aksine hedef, ABD’nin askeri varlığını azaltması ya da tamamen çekilmesi durumunda bile ittifakın caydırıcılık kapasitesini, operasyonel sürekliliğini ve özellikle Rusya’ya karşı savunma gücünü koruyabilmek. Bu kapsamda Avrupa ülkeleri, NATO’nun komuta ve kontrol mekanizmalarında daha fazla rol üstlenmeyi ve ABD’ye ait askeri kapasitenin boşluğunu kendi kaynaklarıyla doldurmayı planlıyor.

ALMANYA’NIN TUTUM DEĞİŞİKLİĞİ BELİRLEYİCİ OLDU
Planların ivme kazanmasında en kritik gelişme, Almanya’nın politika değişikliği oldu. Uzun yıllar boyunca Avrupa savunmasında ABD’nin liderliğini destekleyen ve Fransa’nın öncülük ettiği ‘stratejik özerklik’ çağrılarına mesafeli yaklaşan Berlin yönetimi, artık farklı bir noktaya yöneliyor.
Alman Şansölyesi Friedrich Merz’e yakın kaynaklara göre, Trump döneminde ve sonrasında ABD’nin müttefik olarak güvenilirliğine dair artan şüpheler, Berlin’in yaklaşımını köklü biçimde değiştirdi. Özellikle ABD’nin Ukrayna konusundaki tutumuna ilişkin belirsizlikler ve savaşta taraflar arasında net bir değerler çerçevesi sunmaması, Almanya’da ciddi bir rahatsızlık yarattı.

Buna rağmen Alman yönetimi, NATO’nun kamuoyu önünde sorgulanmasının tehlikeli olabileceği görüşünde. Bu nedenle Berlin, ittifakı zayıflatmak yerine Avrupa’nın ittifak içindeki rolünü güçlendirmeyi hedefliyor. Almanya’nın ideal senaryosuna göre ABD, NATO içinde kalmaya devam edecek ancak savunmanın büyük kısmı Avrupa ülkeleri tarafından üstlenilecek.

Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius da bu yaklaşımı destekleyerek, NATO’nun hem Avrupa hem de ABD için vazgeçilmez olduğunu ancak Avrupalı ülkelerin daha fazla sorumluluk alması gerektiğini vurguladı. Pistorius, mevcut görüşmelerin zaman zaman zorlu geçtiğini ancak sonuç alınması halinde bunun Avrupa için önemli bir fırsat yaratacağını ifade etti.

‘GÖNÜLLÜLER KOALİSYONU’ NEDİR?

Almanya’nın tutum değişikliği, diğer Avrupa ülkeleri arasında da geniş bir mutabakatın oluşmasına zemin hazırladı. İngiltere, Fransa, Polonya, İskandinav ülkeleri ve Kanada gibi ülkeler, söz konusu planı NATO içinde bir ‘gönüllüler koalisyonu’ çerçevesinde değerlendirmeye başladı.
İsveç’in Almanya Büyükelçisi Veronika Wand-Danielsson, benzer görüşleri paylaşan ülkelerle gayri resmî görüşmeler yürüttüklerini ve gerektiğinde NATO içindeki boşlukları doldurmaya hazır olduklarını belirtti. Bu kapsamda planlar, teorik tartışmalardan çıkarak somut askeri ve lojistik başlıklara odaklanmaya başladı.
Özellikle NATO’nun hava ve füze savunma sistemleri, Polonya ve Baltık ülkelerine uzanan askeri takviye koridorları, lojistik ağların yönetimi ve büyük çaplı askeri tatbikatların koordinasyonu gibi kritik konular üzerinde çalışmalar yürütülüyor.
‘TRUMP’IN GÖZDEN KAÇIRDIĞI YA DA GÖRMEZDEN GELDİĞİ TEMEL BİR NOKTA VAR’
Tüm bu yaşanılanları öncelikle ABD açısından İstanbul Aydın Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Hazar Vural’a danıştığımda NATO-ABD ilişkileri ve ittifakın geleceğine dair önemli değerlendirmelerde bulundu. Vural, özellikle ABD’nin NATO içindeki rolü, Donald Trump döneminde öne çıkan baskı politikaları ve Avrupa’nın güvenlik arayışına ilişkin dikkat çekici açıklamalar yaptı:
“NATO’nun en büyük ordusundan, en temel güç unsurlarından biri olan Amerika Birleşik Devletleri’nden bahsediyoruz. Özellikle Trump döneminde NATO’ya yönelik sürekli bir baskı olduğunu gördük. Bu baskı zaman zaman mali yük paylaşımı üzerinden adeta bir şantaj unsuru gibi ilerledi. ABD’nin, taleplerini kabul ettirmek için müttefiklerine karşı sert ve diplomatik sınırları zorlayan söylemler geliştirdiğini biliyoruz.”


Vural, Washington’un NATO üzerinden hem askeri hem ekonomik kazanç sağladığını vurgulayarak şu değerlendirmeyi yaptı:
“ABD NATO’dan çıkacağım diyor ama NATO’dan kazançları var. Trump yönetimi söylemsel olarak Avrupa güvenliğini tehdit edecek açıklamalar yapsa da, Grönland gibi örneklerde Avrupa’yı rahatsız eden çıkışlarda bulunsa da, aslında ABD NATO’yu kendi güç projeksiyonunun bir parçası olarak kullanıyor. Yani NATO üzerinden silah satışını artırıyor, stratejik etkisini genişletiyor ve ittifakı kendi küresel pozisyonunu tahkim eden bir araç haline getiriyor.”
Ancak Vural’a göre bu kullanımın sınırları bulunuyor. Özellikle NATO’nun görev tanımının dışına çıkılmasının mümkün olmadığına dikkat çeken Vural, şu ifadeleri kullandı:
“Trump’ın gözden kaçırdığı ya da görmezden geldiği temel nokta şu: Amerika’nın küresel politikada giriştiği her askeri ya da stratejik hedefte NATO’yu sınırsız biçimde kullanması mümkün değil. Çünkü NATO’nun belli bir görev tanımı var. Örneğin İran örneğinde olduğu gibi NATO’yu doğrudan devreye sokma arzusu, ittifakın doğasına aykırı ve bu nedenle karşılık bulmaz, reddedilir ve bu da oldu. Açıkçası ben ABD’nin NATO’dan çekilmek ya da Avrupa’yı yüzüstü bırakmak gibi bir stratejiyi hayata geçireceğini sanmıyorum. Daha çok Trump, bu tür söylemleri bir baskı unsuru olarak kullanıyor.”

AVRUPA AÇISINDAN EN BÜYÜK ZORLUK ABD’YE BAĞIMLI YAPININ DÖNÜŞTÜRÜLMESİ
Konuya Avrupa açısından bakacak olursak çoğu analiste göre planın önündeki en büyük engel, NATO’nun mevcut yapısının büyük ölçüde ABD liderliği üzerine kurulmuş olması. Birliğin lojistik altyapısından istihbarat sistemlerine, komuta kademesinden stratejik karar alma mekanizmalarına kadar pek çok kritik unsurda ABD belirleyici rol oynuyor.
Bu noktada ne önemli soru şu: ABD’nin olası çekilmesi durumunda Avrupa’nın NATO içindeki boşluğu doldurma planı, özellikle nükleer caydırıcılık, istihbarat ve komuta-kontrol gibi alanlarda ne ölçüde gerçekçi? Bu süreç, NATO’nun dönüşümü mü olur yoksa fiilen iki başlı bir güvenlik mimarisine mi yol açar?
Hazar Vural, kıtanın ABD’siz bir güvenlik yapılanması arayışının anlaşılabilir olduğunu ancak bunun kısa vadede mümkün olmadığını belirtti:
“Artık savaşların dönüşüm geçirdiği, uluslararası ilişkilerin ciddi sınamalardan geçtiği bir dönemde Avrupa’nın ABD’siz kendi güvenliğini inşa etme isteği anlaşılabilir. Ancak burada ciddi eksiklikler var. Bu eksiklikler de kısa vadede, bir günde ya da bir yılda çözülebilecek türden değil. Çünkü mesele doğrudan maliyetle ilgili ve Avrupa ekonomisinin mevcut durumu da ortada.”
“Farz edelim ki NATO’da ABD gibi en büyük ordunun olmadığı bir noktadayız ve Avrupa ülkelerinin kendi askerî gücü ve kurmay kapasitesi artırılıyor” diyen Vural, “Ancak burada temel bir soru var: Bu artış bile ABD’nin bıraktığı boşluğu doldurmaya yeter mi? Çünkü mesele sadece asker sayısı değil, komuta yapısı, lojistik kapasite, istihbarat paylaşımı ve küresel müdahale kabiliyeti” ifadelerini kullandı.
Türkiye’nin bu denklemde kaçınılmaz olarak gündeme geleceğini de vurgulayan uzman isim, şunları söyledi:
“Böyle bir tabloda doğrudan Türkiye akla geliyor. Türkiye elbette NATO için çok güçlü ve kritik bir ülke. Hem askeri kapasitesi hem de jeopolitik konumu itibarıyla Avrupa güvenliği içinde önemli bir aktör. Ancak burada Türkiye-Avrupa ilişkilerine daha derinlemesine bakmak gerekiyor. Genel olarak özetlemek gerekirse, böylesi bir senaryoda hangi orduların ne ölçüde ağırlık alacağı, nasıl bir komuta zinciri kurulacağı ve karar mekanizmalarının nasıl işleyeceği gibi kritik soruların cevapları çok önemli.”

PLANIN BAŞARIYA ULAŞMASI İÇİN ZORUNLU ASKERLİK UYGULAMASI GEREKLİ

Yetkililere göre planın başarıya ulaşması için zorunlu askerlik uygulamasının yeniden gündeme gelmesi de kritik bir unsur olarak öne çıkıyor. Soğuk Savaş sonrası dönemde birçok Avrupa ülkesi bu uygulamayı terk etmişti. Ancak artan güvenlik tehditleri, bu politikanın yeniden değerlendirilmesine yol açıyor.
Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb, zorunlu askerlik hizmetinin sadece askeri değil, aynı zamanda toplumsal açıdan da önemli katkılar sağladığını belirtti. Stubb, bunun ulusal kimlik ve birlik açısından güçlü bir araç olduğunu ifade etti.

“Yıllarca liberal rüzgarların estiği bir Avrupa’dan bahsediyoruz. Ancak bugün savaşların bu kadar yakına geldiği, etkilerinin doğrudan hissedildiği ve güvenlik tehditlerinin somut biçimde ortaya çıktığı bir ortamda Avrupa kendi içinde ciddi değişimlere gitmek zorunda kalıyor” diyen Hazar Vural, şöyle devam etti:
-- Parayı ve teknolojiyi belirli ölçüde bulup savunma kapasitesi inşa edebilirsiniz; her ne kadar bu da Avrupa için kolay olmasa da asıl mesele burada bitmiyor. Esas zorluk, toplumu bu yeni güvenlik anlayışına adapte etmekte ortaya çıkıyor. İnsanları devlet için, vatan için hizmet etmeye ve gerektiğinde fedakârlık yapmaya ikna etmek Avrupa açısından oldukça zor bir süreç olabilir.
-- Avrupa’nın nüfus yapısı da bu noktada önemli bir dezavantaj yaratıyor. Bir başka deyişle Avrupa’da demografi sorunu var. Yaşlanan bir nüfus söz konusu ve genç nüfus oranı sınırlı. Bu durum hem askeri kapasitenin sürdürülebilirliği hem de toplumsal mobilizasyon açısından Avrupa’yı daha kırılgan hale getiriyor. Dolayısıyla Avrupa, yalnızca ekonomik ve teknolojik değil, aynı zamanda sosyolojik bir sınamayla da karşı karşıya.

Avrupa ülkeleri, ABD’nin gerisinde kaldıkları askeri teknolojilerde üretimi artırmayı hedefliyor. Denizaltı savunma sistemleri, uzay ve keşif teknolojileri, havada yakıt ikmali ve stratejik hava taşımacılığı gibi alanlar öncelikli yatırım başlıkları arasında yer alıyor. Almanya ve İngiltere’nin kısa süre önce hipersonik silahlar ve gelişmiş seyir füzeleri geliştirmek üzere başlattığı ortak proje, bu çabanın somut örneklerinden biri olarak gösteriliyor.

EN HASSAS NOKTA: NÜKLEER CAYDIRICILIK TARTIŞMASI
Avrupa savunmasının en kritik ve tartışmalı boyutunu ise nükleer caydırıcılık oluşturuyor. NATO’nun mevcut yapısında ABD’nin sağladığı nükleer şemsiye, ittifakın temel güvenlik garantisi olarak kabul ediliyor. Avrupa ülkeleri arasında bu kapasitenin nasıl telafi edileceği konusunda henüz net bir uzlaşı bulunmuyor.
Bu çerçevede Almanya ile Fransa arasında dikkat çekici bir diyalog başladı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Fransa’nın nükleer caydırıcılığının diğer Avrupa ülkelerini kapsayacak şekilde genişletilip genişletilemeyeceğini görüşüyor. Bu adım, Avrupa’nın savunma bağımsızlığı açısından tarihi bir dönüşüm anlamına gelebilir. Ancak uzmanlar, bu tür bir sistemin kurulmasının hem siyasi hem de teknik açıdan son derece karmaşık olduğunu vurguluyor.