Asrın felaketinin yaşandığı illerde iş gücü piyasası desteklerle canlandırıldı

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından "Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu" hazırlandı.

Raporda, depremlerin ardından bölgede istihdam alanında verilen destek ve yürütülen projelere de yer verildi.

Rapora göre, deprem sonrası iş gücü piyasasında önemli değişimler yaşanan bölgedeki 11 ilde, iş gücü açığı ortaya çıktı.

Sanayide çalışan iş gücünün inşaata yönelmesi, bu duruma yol açan temel sebeplerden biri oldu.

İş yerlerinin, makine ve demirbaşların hasar alması ve deprem nedeniyle siparişlerin iptal edilmesi özellikle imalat sektörünü olumsuz etkiledi.

Azalan üretim sonucu finansman sorunları ortaya çıkarken nitelikli iş gücünün başka şehirlerde iş bulma potansiyelinin yüksek olması, deprem bölgesinden göçü artırarak bölgede nitelikli iş gücü ihtiyacını ortaya çıkardı.

Mesleki eğitim kursları ve işbaşı eğitim programları

Depremin etkilediği illerde düzenlenen mesleki eğitim kursları ve işbaşı eğitim programlarının uygulanmasına yönelik özelleştirilmiş politikalar hayata geçirildi.

Bu kapsamda, depremin meydana geldiği 6 Şubat 2023 tarihini kapsayacak şekilde yasaklılık durumu oluşan mesleki eğitim kursları ve işbaşı eğitim programları için yasaklılık hükümleri 2024 ve 2025'te uygulanmadı.

Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş, Malatya ve Gaziantep'in İslahiye ve Nurdağı ilçelerinde 2025 sonuna kadar uygulanan mesleki eğitim kursları ve işbaşı eğitim programlarında istihdam yükümlülük süresi 3 kat yerine bir kat olarak uygulandı. Ayrıca istihdam taahhüt oranı, yüzde 70'ten yüzde 30'a düşürüldü.

Adana, Diyarbakır, Gaziantep (İslahiye ve Nurdağı ilçeleri hariç), Kilis, Osmaniye ve Şanlıurfa için istihdam yükümlülük süresi 3 kat yerine 1,5 kat olarak uygulandı. İstihdam taahhüt oranı ise yüzde 70'ten yüzde 40'a düşürüldü.

Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) tarafından 6 Şubat 2023'ten 2025 yılı sonuna kadar 11 ilde düzenlenen işbaşı eğitim programları ve mesleki eğitim kurslarından 60 bin 582 kişi faydalandı.

Kurs ve programlar kapsamında yapılan harcama tutarı 2025 sonu itibarıyla 2,9 milyar lira oldu.

Kısa çalışma ödeneğinden 111 bin kişi faydalandı

Kısa çalışma ödeneği kapsamında depremlerden etkilenen yaklaşık 111 bin kişi için uzatma ödemeleri dahil 2025 sonu itibarıyla 1 milyar lira ödeme gerçekleştirildi.

Nakdi ücret desteği kapsamında hak sahiplerine günlük 133,4 lira olmak üzere aylık 3 bin 973 lira ödeme yapıldı. Bu kapsamda yaklaşık 82 bin kişiye 700 milyon lira nakdi ücret desteği sağlandı.

Afetin etkilerini azaltma, kamusal altyapı hizmetlerinin devamını sağlama, bölge halkı ve ekonomisine geçici gelir desteği sağlayan TYP'de adres kayıt sistemine göre aynı adreste ikamet eden kişilerden yalnızca birisinin katılabilmesi ve TYP'den en fazla 9 ay yararlanılabilmesi hükümleri uygulanmadı.

Halihazırda düşük ölçekte de olsa uygulanmaya devam edilen TYP'ler kapsamında 92 bin 237 kontenjanlı programlar için 20 milyar liranın üzerinde ödenek ayrıldı, yararlanıcılara yaklaşık 18 milyar lira ödeme yapıldı.

Primlerini kendisi ödemekle yükümlü olan sigortalıların, 31 Temmuz 2026'ya kadar prim borcuna bakılmaksızın sağlık hizmetlerinden kesintisiz olarak yararlandırılması sağlandı.

Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş ve Malatya ile Gaziantep'in Nurdağı ve İslahiye ilçelerinde ikamet eden 5510 sayılı Kanunun ilgili maddesi kapsamındaki sigortalılar ile diğer sigortalılar ve genel sağlık sigortalıların, 31 Temmuz 2026'ya kadar SGK sağlık hizmetlerinden faydalandırılması kararlaştırıldı.

İşçi çalıştıranlar ile primini kendi ödeyenlere sağlanan kolaylıklar

Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş, Malatya ve Gaziantep'in İslahiye ile Nurdağı ilçelerinde Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen kriterlere sahip işverenler ile bahsi geçen yerlerdeki tüm 4/b sigortalılar ile diğer sigortalılar ve genel sağlık sigortalılar için çeşitli kolaylıklar sağlandı.

Bu kapsamda, mücbir sebep hali, 30 Kasım 2025'e uzatıldı.

Bilgi, belge ve beyannameler ile iş yeri kayıt ve belgelerin verilme süresi, 15 Aralık 2025'e, aylık prim ve hizmet belgelerinin/muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin verilme süresi ise 2 Şubat 2026'ya uzatıldı.

Deprem öncesi borçların son ödeme tarihi, 31 Aralık 2025'e, depremden sonra oluşan borçların son ödeme tarihi ise 31 Temmuz 2026'ya uzatıldı.

Genel sağlık sigortalılarının deprem öncesi borçlarının son ödeme vadesi 31 Aralık 2025'e, deprem sonrası (2023 Ocak-2025 Ekim dahil) oluşan prim borçları için son ödeme vadesi ise 31 Temmuz 2026'ya uzatıldı.

SGK'ye kendi adına prim ödeyen sigortalıların, 6 Şubat 2023'ten önce ödeme süresi dolmuş borçları ile 6 Şubat 2023 sonrası erteleme kapsamına alınan borçlarının son ödeme tarihi 31 Temmuz 2026'ya uzatıldı.

6 Şubat 2023'ten önce ödeme süresi dolmuş işveren borçları için 31 Aralık 2025, 6 Şubat 2023 ve sonrası erteleme kapsamına alınan borçlar ile primini kendi ödeyen sigortalılıktan kaynaklanan borçlar için ise 31 Temmuz 2026'ya kadar başvuru yapılması ve ilgili mevzuat kapsamında belirtilen diğer şartların sağlanması kaydıyla azami 24 ay süreyle faiz alınmaksızın tecil edilebilmesi sağlandı.

Erteleme kapsamındaki borçlar nedeniyle 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre afet öncesinde başlatılmış olan takip işlemlerine erteleme süresince devam edilmemesi, bu süre boyunca yeni icra takip dosyalarının açılmaması ve erteleme kapsamındaki borçlar için daha önce haczedilmiş bulunan menkul veya gayrimenkul mallar üzerindeki hacizlerin baki kalması kaydıyla hacizli malların satış işlemlerinin erteleme süresince yapılmaması sağlandı.

7440 sayılı Kanuna göre gerçekleştirilen yapılandırma başvuruları 2 Mart 2026'ya, ilk taksit ödemesi ise 31 Mart 2026'ya uzatıldı.

88 bin 289 yabancıya çalışma izni verildi

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından deprem bölgesinde yer alan illerde 6 Şubat 2023-31 Aralık 2025 döneminde verilen çalışma izni sayısı 88 bin 229, çalışma izni muafiyeti sayısı 1828, mevsimlik tarım ve hayvancılık işlerinde çalışacak yabancılara verilen çalışma izni muafiyeti sayısı 67 bin 101 ve çalışma izni muafiyet bilgi formu 21 bin 44 olarak tespit edildi.

İŞKUR ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) iş birliğinde Sosyal Dayanıklılık Programı kapsamında deprem illerinde düzenlenen uygulamalı eğitim programlarından da 767 kişi faydalandı.

Bu programla geçici koruma sağlanan Suriyeliler, uluslararası koruma statüsüne sahip yabancılar ve Türk vatandaşlarının iş gücü piyasasına erişiminin desteklenmesi amaçlandı.