Aşırı sıcaklar tarımı vurdu: Gıda sektöründe yeni zamlar kapıda Sözcü Gazetesi

Avrupa genelinde etkisini artıran aşırı sıcak hava dalgaları ve kapıdaki "Süper El Nino" tehdidi, tarım sektörünü ciddi bir çıkmaza sokuyor. Uzmanlar; hızla azalan toprak nemi, kronik su stresi ve mevsim normallerinin üzerindeki sıcaklıkların mahsul verimini düşürdüğü ve küresel gıda fiyatlarında yeni bir artış dalgasını tetikleyebileceği konusunda uyarıyor.

Copernicus İklim Değişikliği Servisi (C3S) verilerine göre, 2025 yılında küresel sıcaklık artışı 1991-2020 ortalamasına kıyasla 0,59 derece olurken, Avrupa bu oranı neredeyse ikiye katlayarak 1,17 derecelik bir artış kaydetti. Dünyanın en hızlı ısınan kıtası unvanını alan Avrupa'da, kavurucu sıcak dalgaları artık hem daha erken başlıyor hem de çok daha şiddetli geçiyor.

Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi (JRC) tarafından yayımlanan MARS raporları, ilkbahar kuraklığının ardından gelen sıcak hava dalgalarının toprak nemini kritik seviyelerin altına indirdiğini gösteriyor. Aşırı sıcaklar bitkilerin polenleşme süresini kısaltıp kök gelişimini zayıflatırken, en büyük darbeyi temel gıda maddesi olan buğday alıyor.

Tahıl Üretiminde Gerileme: AB verilerine göre, 2026 sezonunda toplam tahıl üretiminin geçen yıla kıyasla yüzde 3,2 ila yüzde 4 arasında azalması bekleniyor. Yumuşak buğdayda ise bu kayıp yüzde 6,2'yi bulabilir.

Mısır Gitti, Ayçiçeği Geldi: Fransa ve Balkanlar'da su kıtlığı nedeniyle mısır ekim alanları daralırken, üreticiler kuraklığa daha dayanıklı olan soya ve ayçiçeğine yöneldi. Bu stratejik değişim, Avrupa'daki ayçiçeği ekim alanlarını yüzde 14,5 artırdı.

Geçtiğimiz dönemde zirai don ve şiddetli kuraklıkla mücadele eden Türkiye'de ise tarımsal üretimde yüzler gülüyor. Son dönemde yurt genelinde etkili olan yağışlar, buğday üretimine ilaç gibi geldi. Gelen son verilere göre, Türkiye'nin buğday üretiminde yüzde 15 ile yüzde 22 arasında ciddi bir verim artışı gerçekleşti.

Kavurucu sıcaklar yalnızca bitkisel üretimi değil, hayvancılık sektörünü de olumsuz etkiliyor. Yüksek sıcaklık ve nem kombinasyonunun hayvanlar üzerinde yarattığı ısı stresi, süt ineklerinin yem tüketimini azaltırken süt veriminin de hızla düşmesine yol açıyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Doğal Kaynaklar Uzmanı Hideki Kanamaru, iklim krizinin tarım üzerindeki acı reçetesini şu sözlerle özetledi:

"Küresel sıcaklıklarda yaşanacak her 1 derecelik yükseliş; mısır, pirinç, soya ve buğday gibi hayati ürünlerde yüzde 6'ya varan verim kayıplarına yol açıyor."

Kanamaru ayrıca, aşırı sıcakların orman yangınlarını tetiklediğini ve deniz sıcak hava dalgalarının küresel balıkçılık alanlarının büyük bölümünü abluka altına aldığını vurguladı.

Uluslararası raporlar, üretimdeki daralmanın yanı sıra artan girdi maliyetlerinin küresel gıda fiyatlarını yeniden tırmandırabileceğine işaret ediyor. Özellikle üre gübresi fiyatlarındaki yükseliş, üretim maliyetlerini doğrudan fırlatmış durumda. Uzmanlar; sıcaklık dalgaları, El Nino kaynaklı mahsul kayıpları ve yüksek maliyetlerin birleşmesiyle bu yükün yakın zamanda tüketici fiyatlarına yansıyabileceği konusunda uyarıyor.

Gıda güvensizliği artarken, bu süreçten en büyük zararı yine kırsal kesimdeki küçük ölçekli üreticiler ile düşük gelirli kesimler görüyor.