Annesini, eşini, hatta kendi yüzünü bile tanıyamayan insanlar var! Sorun ne gözlerde ne de hafızada! Beynin en ilginç rahatsızlıklarından biri: Prosopagnosia

Markette anneniz yanınızdan geçiyor ama onu tanımıyorsunuz. İş yerinde her gün selamlaştığınız arkadaşınız size gülümsüyor, siz ise yabancı biriyle karşılaştığınızı sanıyorsunuz. Kulağa bir film sahnesi gibi gelse de bu durum, "yüz körlüğü" olarak bilinen prosopagnosia yaşayan kişiler için günlük yaşamın bir parçası. Üstelik sorun gözlerde değil. Beyin, gördüğü yüzü tanıdığı biriyle eşleştirmekte zorlanıyor. Bu yüzden karşısındaki kişi tanıdık olsa bile onun kim olduğunu anlamak her zaman kolay olmuyor.

YÜZLERİ GÖRÜYORLAR AMA KİM OLDUKLARINI ANLAYAMIYORLAR

Yüz körlüğü yaşayan kişiler aslında çevrelerindeki insanları normal şekilde görüyor. Sorun, yüzü görmekte değil; o yüzün kime ait olduğunu ayırt etmekte yaşanıyor. Bu nedenle yıllardır tanıdıkları bir aile üyesini, komşusunu ya da iş arkadaşını yalnızca yüzüne bakarak tanımakta güçlük çekebiliyorlar. Bazı ağır vakalarda ise kişi, aynadaki kendi yansımasını bile ilk anda ayırt edemeyebiliyor.

YÜZLER YETMEYİNCE DEVREYE SAÇ, SES VE YÜRÜYÜŞ GİRİYOR

Yüzler güvenilir bir ipucu olmayınca devreye başka ayrıntılar giriyor. Ses tonu, konuşma biçimi, yürüyüş şekli, saç modeli, gözlük ya da sık kullanılan kıyafetler... Prosopagnosia yaşayan birçok kişi, çevresindekileri bu ipuçlarını bir araya getirerek tanıyor. Ancak biri saçını kestirdiğinde, gözlüğünü çıkardığında ya da tarzını değiştirdiğinde onu ayırt etmek çok daha zor hale gelebiliyor.

SORUN HAFIZADA DEĞİL, BEYNİN YÜZLERİ TANIYAN SİSTEMİNDE

Yüz körlüğü çoğu zaman hafıza kaybıyla karıştırılıyor. Oysa uzmanlara göre durum oldukça farklı. Bu durumu yaşayan kişiler insanların kim olduğunu biliyor. Yalnızca gördükleri yüzü doğru kişiyle eşleştiremiyor. Araştırmalar, beynin yüzleri tanımaktan sorumlu bölgelerindeki işlevsel farklılıkların bu duruma yol açtığını gösteriyor.

DOĞUŞTAN DA GÖRÜLEBİLİYOR, SONRADAN DA ORTAYA ÇIKABİLİYOR

Yüz körlüğü herkeste aynı nedenle ortaya çıkmıyor. Bazı kişiler bu durumla doğarken, bazılarında ise inme, kafa travması veya beynin belirli bölgelerini etkileyen nörolojik hastalıkların ardından ortaya çıkabiliyor. Bu nedenle belirtilerin sonradan başlaması durumunda uzman değerlendirmesi büyük önem taşıyor.

SANDIĞINIZDAN DAHA YAYGIN OLABİLİR

Uzmanlar, gelişimsel prosopagnozinin sanıldığından daha yaygın olabileceğini belirtiyor. Araştırmalar, yaklaşık her 50 kişiden birinin yüz tanımada farklı düzeylerde güçlük yaşayabileceğine işaret ediyor. Ancak birçok kişi bunun bir nörolojik durum olduğunun farkında olmadığı için yaşadıklarını yıllarca "yüzleri akılda tutamıyorum" ya da "isim hafızam kötü" diye açıklamaya çalışıyor.

GÜNLÜK HAYATI DÜŞÜNDÜĞÜNÜZDEN DAHA FAZLA ETKİLİYOR

Yüz körlüğü yalnızca insanları tanıyamamak anlamına gelmiyor. Kalabalık bir ortamda yakınlarını bulamamak, aynı kişiyle defalarca yeniden tanışmak ya da selam vermediği için yanlış anlaşılmak, bu durumun günlük hayata yansıyan zorluklarından sadece bazıları. Bu nedenle bazı kişiler sosyal ortamlarda kendilerini daha gergin hissedebiliyor ve kalabalıklardan uzak durmayı tercih edebiliyor.

TEDAVİSİ VAR MI?

Bugün için prosopagnoziyi tamamen ortadan kaldıran kesin bir tedavi bulunmuyor. Ancak bu durumla yaşayan birçok kişi zamanla kendine özgü yöntemler geliştiriyor. Ses, mimik, yürüyüş, kıyafet gibi ayırt edici özelliklere dikkat etmek günlük yaşamı kolaylaştırabiliyor. Uzmanlar ise özellikle sonradan gelişen vakalarda altta yatan nedenin belirlenmesi için nörolojik değerlendirme yapılmasının önemli olduğuna dikkat çekiyor.

Yüzler çoğumuz için bir insanı tanımanın en kolay yolu. Ancak prosopagnosia yaşayan kişiler için aynı yüz, her karşılaşmada yeniden çözümlenmesi gereken bir bulmaca hâline gelebiliyor. İşte bu yüzden "yüz körlüğü", yalnızca ilginç bir nörolojik durum değil, günlük yaşamı derinden etkileyen görünmez bir mücadele olarak kabul ediliyor.