Anadolu ikiye ayrılabilir Dikkat çeken çalışma uluslararası dergide yayımlandı

BEUN Geomatik Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, Fırat Üniversitesi’nden Arş. Gör. Elif Akgün ve Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Doç. Dr. Mustafa Softa ile birlikte yazdıkları ve hakem ispatı 3 yıla yakın süren orijinal adıyla ‘Delineating the Central Anatolia Transition Zone (CATZ): Constraints from Integrated Geodetic (GNSS/InSAR) and Seismic Data’ (Orta Anadolu Tektonik Geçiş Bölgesi'nin Saptanması: Entegre Jeodezik (GNSS/InSAR) ve Sismik Verilerden Elde Edilen Kısıtlamalar) isimli makalesi uluslararası bilimsel bir dergide yayımlandı. Radar uydu verilerinden de yararlanarak hazırlanan çalışmada, Anadolu’nun doğusu ile batısı arasında farklı yönlerde bir yer hareketi olduğu, bu nedenle de Karadeniz Ereğli’den başlayıp Ankara’dan Antalya’ya kadar uzanan bir gerinim zonunun bulunduğu ifade edildi. Buna göre, bu farklı yöndeki hareketin devamı halinde milyonlarca yıl sonra Anadolu’nun doğusu ile batısının birbirinden ayrılacağı belirtildi.

‘ANKARA’NIN DOĞUSU KUZEYE, BATISI GÜNEYE DOĞRU HAREKET EDİYOR’

Türkiye’nin batıya doğru bir hareket yaptığının bilinen gerçek olduğunu söyleyen Kutoğlu, “Analizlerimizi derinleştirdiğimizde şunu gördük; Ankara’nın doğusunda kalan kısmı, kuzeye doğru hareket ederken, Ankara’nın batısı güneye doğru hareket ediyor. Bunun neticesinde de 0 hattı dediğimiz, haritada beyazla gösterilen bir geçiş kuşağı oluşuyor. Bu geçiş kuşağı aynı zamanda bir gerinim hattı. Bizim yaptığımız analizlerde bu gerinim hattı üzerinde bazı bölgelerde irili ufaklı geçmişten bugüne depremler olduğu görünüyor. Ama bu jeolojik süreci biraz daha uzattığımızda milyonlarca yıl sonra buradaki gerinim nedeniyle Türkiye’nin doğusuyla batısının bu zıt yönlü hareket nedeniyle ileride ayrışacağı ve birbirinden uzaklaşacağı, birbirinden kopacağı öngörüsü yapmak mümkün bu hareket devam ettiği takdirde. Güneyden Antalya’dan yukarı doğru çıkarken bu gerinim hattının Kuzey Anadolu Fayı’na (KAF) yaklaştığında büküldüğünü görüyoruz. Bunun sebebi de KAF’ın yılda 3 santimetre gibi ortalama bir hızla sağ yanal hareket yapması, bu hattı büküyor. Bu bükülmenin boyutuna baktığımızda, 4,5 milyon yılda meydana gelmiş olabileceğini tahmin ediyoruz” dedi.

‘ANADOLU’NUN İKİYE AYRILMASI SÖZ KONUSU’

Zonguldak Ereğli’ye uzanan gerinim zonunun Kuzey Anadolu Fayı (KAF) ile birleşerek ‘S’ şeklinde hat oluşturduğunu anlatan Kutoğlu, “Kuzey’de geçiş zonunun Karadeniz Ereğli’de son bulduğunu görüyoruz. Buraya baktığımız zaman, Ereğli burnunun aynı KAF’ta oluşan ‘S’ şeklindeki hatla benzer şekilde bu çıkıntının da 4,5 milyon yılda meydana gelmiş olabileceğini ortaya koyduk. Bu hareket devam ettiği takdirde Ereğli burnundaki bu Karadeniz’in içine girme durumu da devam edecek. Milyonlarca yıllık bir jeolojik dönem süresi boyunca Anadolu’nun ikiye ayrılması da söz konusu olabilecek. Bu ilk defa bu çalışmayla ortaya kondu. Biz de bunu Elif Akgün ve Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Mustafa Softa Hocamızla birlikte uluslararası saygın bir dergide yayınladık” diye konuştu.

‘DOĞU ANADOLU İLE KUZEY ANADOLU FAYI BİRLEŞEBİLİR’

Doğu Anadolu Fayı’nın da kuzeyden belli bir açı ile geldiğini ancak dik bir şekilde aşağıya kıvrılmasının da aynı hareketin sonucu gibi durduğunu ifade eden Kutoğlu, “Antalya’nın güneyinde Afrika kıtası yılda 6 milimetre hızla kuzeye doğru hareket ediyor. Buna karşı Arap plakası 1,8 santimetrelik bir hızla hareket ediyor. Dolayısıyla Arap plakası Afrika plakasından 1,2 santimetre daha hızlı. Milyonlarca yılda bu 1,2 santimetre birikerek kilometrelere ulaşıyor. Bunun neticesinde Doğu Anadolu Fayı milyonlarca yıl önce Bingöl’den aşağıya doğru dik bir hat şeklinde bulunmalı ama bu 1,2 santimetrelik hareket farkı milyonlarca yılda onlarca kilometreye ulaşıyor, bunun sonucunda şimdiki görüntüsüne ulaşmış. Bu hareket de devam ettiği sürece Doğu Anadolu Fayı’nın kuzey kısmı giderek kapanacak ve Kuzey Anadolu Fay hattının üzerine yapışması gibi bir durum söz konusu olacak. Bunun neticesinde de Hatay bölgesinden Doğu Anadolu Fayı’nın geri kalan kısmı yukarıya doğru bir dik hat oluşturacak diye düşünüyoruz” ifadelerini kullandı.

‘GERİNİM ZONU YAKIN ZAMANDA TEHLİKE OLUŞTURMUYOR’

Gerinim hattının yakın zamanda büyük tehdit oluşturmayacağını düşündüklerini söyleyen Kutoğlu, şöyle konuştu:

“Bu hat üzerindeki sismik olayları incelediğimizde küçük boyutlarda, 3, 4 büyüklüklerinde depremlerin zaman içerisinde meydana geldiğini görüyoruz. Ama bu enerji birikimi milyonlarca yıl içerisinde birikerek çok daha uzun hatların kırılması gündeme gelebilir. Hatta Anadolu’nun bu gerinim devam ettiği takdirde milyonlarca yıl sonra ortadan ikiye ayrılması da söz konusu olabilir. Yakın zamanda büyük bir deprem tehlikesi yok ama jeolojik süreç içerisinde bunlar meydana gelebilir. Çünkü orta bölgede, beyaz hat üzerinde yılda birkaç milimetrelik hızlarda gerinim birikimleri söz konusu.”