Amerikan çağı çöküyor! Haritalar yeniden çiziliyor

Uluslararası ilişkiler uzmanlarının son zamanlarda ortaya koyduğu bazı tablolar, dünya siyasetinde kartların bir kez daha dağıtılacağı yönünde. Haberin başında hemen belirtelim, ABD merkezli küresel sistemin hakimiyeti sarsılıyor! Batı'da İsrail'e karşı güven tarihin en düşük seviyesinde.
Siyonist zihniyetin ördüğü küresel ağ artık herkese ulaşamıyor. Avrupa'daki tablo hiç iyi değil. Kendi geleceklerini tartışmaya başladılar: Ya dağılacaklar ya da savaşacaklar görüşü hakim. Rusya askeri kapasitesiyle NATO'ya meydan okuyor. Uyuyan dev Çin, ekonomik ve teknolojik gücünü genişletip duruyor. Petrol zengini Körfez ülkeleri güven arıyor. Türkiye ise yeni dünya düzeni öncesi etkisini artırıyor, alanını genişletiyor.

BEYAZ SARAY'DA KARANLIK GÜNLER KAPIDA
250 yıl önce bağımsızlığını ilan eden ABD, modern dünya düzeninin en önemli aktörlerinden biri oldu. İki buçuk asır boyunca savaşlardan ekonomik krizlere, toplumsal çatışmalardan küresel rekabete kadar sayısız çalkantı yaşadı. Bütün bunların sonunda dünyanın en zengin, en güçlü ve en etkili devletine dönüştü. Ancak bağımsızlığının 250'inci yılında bugün nerede durduğu sorusu önemli bir eşik. Çünkü küresel ağırlığı artık eskisi kadar tartışmasız değil. ABD'nin siyasi, diplomatik ve kültürel etkisi giderek daha fazla sınanıyor. İsrail ile birlikte İran'a açtığı savaş sonrasında ABD'nin küresel üstünlüğü aşınıyor. İsrail'e her türlü desteği veren ABD, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Kuveyt ve Katar dahil hiçbir müttefikini İran füzelerinden koruyamadı.

'BU SON' ÇOK ANİ GELDİ
ABD'nin askeri kapasitesi, mühimmat stokları, ağır hasar alan Ortadoğu'daki üsleri ve müttefiklerle ilişkileri üzerinden 'Amerikan çağı' tartışılmaya başlandı. Başlattığı savaş nedeniyle yaşanan küresel enerji krizinin yarattığı kaos üzerindeki baskıyı artırdı. Çin ve Rusya da Amerika'nın kurduğu sistemi baltalıyor.
Son dönemde dünyanın en prestijli dergi ve yayınlarında ABD'nin zayıflayan etkisine dair analizler öne çıkıyor. Amerika'nın en köklü siyaset dergilerinden The Atlantic, dikkat çeken bir başlık attı: "Amerikan Çağı sona erdi." Phillips Payson O'Brien imzalı makalenin daha ilk girişinde "Küresel hâkimiyet dönemi, gözlerimizin önünde sona erdi" ifadeleri dikkat çekti.

ABD'NİN KUDRETİNİN GERİLEDİĞİ ORTAYA ÇIKTI
Amerikan üstünlüğünün İran savaşıyla birlikte tarihsel bir kırılma noktasına ulaştığı belirtildi. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra gelen Amerikan çağının bir gün sona ereceğini belirten O'Brien, şaşırtıcı olanın bu sonun aniden gelmesi olduğunu vurguladı. Bu gerilemeyi ABD Başkanı Donald Trump'ın tek başına yaratmadığını belirten O'Brien'a göre, İran Savaşı uzun süredir biriken krizleri açığa çıkardı. Makalede, "Başkan Trump, ABD'nin kabiliyetlerini tek başına aşındırmadı. Ancak Trump'ın İran'la savaşı, küresel gücün altında yatan dinamiklerin ne kadar değiştiğini ve Amerikan kudretinin ne ölçüde gerilediğini açığa çıkardı" ifadelerine yer verildi.

YENİ İTTİFAKLAR KURULUYOR
İngiliz The Guardian gazetesinde yer alan analizde ABD'ye olan bağımlılığı azaltmak için yeni diplomatik, askeri ve ticari ittifakların kurulduğuna dikkat çekildi. Patrick Wintour imzalı makalede, ABD Başkanı Trump'ın öngörülemez dış politikası karşısında orta ölçekli güçlerin ve Washington'un müttefiklerinin yeni güvenlik arayışlarına girdiği vurgulandı. Kendi aralarında "eşik altı yeni bir uluslararası düzen" inşa ettikleri ifade edildi.
Makalede ayrıca ABD'nin yer almadığı BRICS ve Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) gibi yapıların güçlendiğine dikkat çekildi. Ortadoğu'daki güvenlik mimarisinin sarsıldığını vurgulayan Wintour, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki 'Mekke Anlaşması'nın 'ABD askeri şemsiyesi'ne bağımlılığı sona erdirmeyi amaçladığını belirtti.

İSRAİL'İ KORUYAN KÜRESEL SANSÜR KALKANI KIRILDI
Yeni dünya düzenine geçiş aşamasında yaşanan en köklü değişikliklerden biri de İsrail ile ilgili. Gazze'de soykırım yapan ve kirli emelleri için Ortadoğu'yu adeta bir ateş çemberine çeviren siyonist İsrail'in sansür kalkanı yıkıldı. Yerle bir olan imajı için sosyal ağlardan ana akım medyaya kadar karartma planlarını devreye soktu. İnfluencerlara milyonlarca dolar akıttı. Yahudi lobileri siyonist İsrail karşıtlarını ve Filistin destekçilerini hedef aldı. Uluslararası kuruluşlardan medyaya, sanattan siyasete kadar çok sayıda kişiyi susturmaya çalıştılar. Ama olmadı. Dünya, soykırımcı İsrail'in gerçek yüzünü gördü. İngiltere ve Fransa öncülüğündeki 12 Batılı ülke, İsrail işgali altındaki Batı Şeria'da yer alan yasa dışı Yahudi yerleşimlerinde üretilen ürünlerin ticaretine yasak getirdi. Uzmanlara göre, İsrail "sonsuz savaş" stratejisiyle ABD'yle ilişkileri "en sıkıntılı döneme" girdi. ABD'liler arasında İsrail'e öfke ise tarihin en yüksek seviyesine ulaştı. Dünyanın dört bir yanında Yahudiler turist olarak bile istenmeyen kişi oldu.

DENGELERİ DEĞİŞTİREN TEKNOLOJİK DEVRİM YAPAY ZEKA
Yapay zekâ artık yalnızca bir teknoloji devrimi değil. Ekonomik, askeri ve siyasi dengeleri değiştiriyor. Küresel güç dağılımını yeniden şekillendiriyor.
Kimisi geleceğin 'sratejik bir unsuru' diyor kimisi 'fişi çekeriz biter' diyor. Ama hangi bir fişi çekeceğini kimse söylemiyor. Bu alanın en güçlüleri ABD ve Çin ise yapay zekâ kaynaklı güvenlik riskleri için diyalog arayışında. İki ülke yapay zekâ konularında iletişim kurmak üzere "ABD-Çin Yapay Zekâ Diyaloğu" adı verilen bir mekanizma oluşturulmasını ele aldı. ABD ve Çin liderleri Washington'daki zirveye hazırlanırken, yapay zekanın kontrolden çıkma ihtimaline karşı Küba Füze Krizi dönemini andıran bir "kırmızı telefon" hattı kurulması gündeme geldi.
Bu girişim, yapay zekanın beklenmedik bir felakete yol açması durumunda iki süper gücün birbiriyle anında temas kurabilmesini hedefliyor. Bunlar yapılırken bazı haberler ise büyük korku yaratıyor.
ABD ordusunun şubat ayında İran'ın Minab bölgesinde bir ilkokulu vurduğu ve 168 çocuğun öldüğü saldırının arkasında yapay zekanın olduğu tartışması sürüyor. Geçtiğimiz günlerde ise yapay zekâ Ortadoğu'da seyreden bir Çin gemisinin yükünü 'nükleer silah bileşenleri' olarak analiz ediyor. Operasyon hazırlıkları yapılıyor. Ama son anda yapay zekanın yükü yanlış teşhis ettiği belirleniyor. Operasyon son anda iptal ediliyor ve kritik bir krizden dönülüyor. Yapay zekanın kontrolden çıkacağı tartışmaları ise dünya gündemden düşmüyor.

AVRUPA SAVAŞ İLE DAĞILMANIN KISKACINDA
Avrupa, ekonomik, siyasi, toplumsal ve güvenlik açısından çok kritik bir döneden geçiyor. Ukrayna'daki savaşın sponsorluğunu yapan Batılı ülkeler, ABD ve Rusya kıskacı arasında sıkışmış durumda. ABD Başkan Donald Trump'ın tehditleri nedeniyle Pentagon'un güvenlik garantisine duyulan güven azalıyor. Rusya'nın artan hibrit tehditleri, siber saldırıları ve sınır bölgelerindeki askeri hareketliliği nedeniyle kıtada alarm zilleri çalıyor.
İstihbarat yetkilileri Rusya'nın "aylar içinde" NATO'yu sınayabileceği uyarısında bulunuyor. Kıta ülkeleri hızla silahlanmaya çalışıyor. Yeni bir ortak güvenlik mekanizması planlanıyor. "Avrupa Güvenlik Konseyi" fikri tartışılıyor. İran savaşı ve Ukrayna'daki çatışmalar nedeniyle yaşanan enerji krizi de derinleşiyor. Öte yandan Avrupa'nın siyasi havası da faklı bir manzaraya evriliyor. Bir zamanlar marjinal sayılan aşırı sağ, bugün pek çok ülkede ya doğrudan iktidarda ya da iktidarın bir adım gerisinde. Göç , güvenlik ve kimlik tartışmalarının gölgesinde yükselen bu dalga, demokrasinin en temel değerlerini tehdit ediyor.

Doç. Dr. Gökmen KANTAR / Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi (Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi)

TÜRKİYE YÜZYILI VİZYONU DEVREDE
İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan, Pax Americana olarak ifade edilen Amerikan merkezli Liberal, demokratik dünya düzeni sistemsel açıdan artık sona doğru yaklaştı... Ukrayna Savaşı'nda Rusya'yı durduramayan ABD, Gazze ve Lübnan krizlerinde İsrail üzerindeki nüfuzunu kaybederek; küresel açıdan ahlaki, siyasi caydırıcı liderliğini yitirdi.
Uluslararası siyasette Devletler, yeni ittifaklara Soğuk Savaş dönemindeki gibi doğu-batı merkezli iki bloğun aksine daha akışkan ortaklıklara pragmatik hedefler doğrultusunda giriyor. Son dönemde Gazze'de yaşanan soykırım ve katliamın ardından ABD'nin şımarık çocuğu İsrail'in, uluslararası hukuk açısından kanun tanımaz tavrı ABD'nin imajına ciddi zarar verdi. Ayrıca bu süreçte, İsrail koşulsuz destekleyen Batı da kendi değerleri ile çelişen ciddi bir meşruiyet krizine girdi.
Bu yeni düzende Türkiye'nin rolü ne olur? sorusuna cevap olarak şunları söyleyebiliriz:
Türkiye, tek kutuplu Amerikan çağının kapanıp çok kutupluluğun başladığı bu yeni dönemde "prototip/ model aktörlerinden" biridir. Türkiye, bu yeni dönemi bir siyasi riskten ziyade jeopolitik açıdan bir alan açma fırsatı olarak gördü. Türkiye'nin yeni düzendeki stratejisi şu temellere dayanmaktadır:
Oyun Kurucu ve Merkez Güç: Türkiye bir NATO üyesi olmaya devam ederken, aynı zamanda BRICS ile ilişkilerini derinleştiren, Rusya ve Çin ile rasyonel bağlar kurabilen bir stratejiyi uyguluyor. Türkiye, artık Batı'nın sınır karakolu değil, Doğu ile Batı arasında bağımsız bir çekim merkezidir.
Bölgesel İstikrar Aktörü ve İnsani Diplomasi: Ortadoğu, Kafkaslar, Karadeniz ve Afrika'da askeri, diplomatik ve insani varlığıyla Türkiye, oyun kurucu veya oyun bozucu bir aktördür. Gazze krizinde üstlendiği garantörlük vizyonu ve adil düzen vurgusu, uluslararası siyasette karşılığını bulmaktadır.
Lojistik ve Enerji Merkezi: Küresel tedarik zincirlerinin kırıldığı ve Batı'nın Rusya'yı dışladığı ekonomik kriz ortamında Türkiye; Orta Koridor, enerji boru hatları ve tahıl koridoru gibi stratejik hamleleri ile küresel ekonominin vazgeçilmez bir "kavşak noktası" haline geldi.
Sonuç olarak yeni dünya düzenine siyasi kaos ve ekonomik kriz ile geçmeye çalışan küresel dünyada Türkiye, devlet politikası olarak benimsediği Türkiye Yüzyılı vizyonuna uygun şekilde; jeopolitik derinliği, askeri kapasitesi ve çok yönlü diplomasi hamleleri ile küresel karar alma masasında daha fazla söz sahibi olmaya doğru ilerlemektedir.

Dr. Durdu Mehmet ÖZDEMİR / Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi

TÜRKİYE'NİN ETKİ ALANI GENİŞLİYOR
İkinci Dünya savaşı sonrasında kurulan düzenin ciddi bir dönüşüm sürecinden geçtiğine ilişkin güçlü işaretlerle karşı karşıyayız. Özellikle, ABD'nin küresel ekonomi içindeki göreli üstünlüğü Çin gibi başka merkezlerin yükselişiyle birlikte daralmaya başladı. Öte yandan, ABD'nin doğrudan askeri müdahalelerde bulunduğu Vietnam, Irak, Afganistan ve son olarak İran savaşı örnekleri ABD'nin askeri kapasitesine rağmen istediği siyasi sonuçlara ulaşamadığını gösteren ve ABD'nin küresel imajını zedeleyen önemli örnekler oldu.
ABD'nin müttefiklerine verdiği güven de sorgulanıyor. Rusya'nın Ukrayna işgali karşısında ABD'nin verdiği destekler, Ukrayna'nın işgal edilmesine engel olamadı. Avrupa, güvenliğini sağlama noktasında yeni arayışlara ve kendi askeri kapasitelerini artırma politikalara yöneldi. Körfez ülkelerinin İran saldırıları karşısında korunamaması da bu ülkeleri yeni bölgesel güvenlik arayışlarına itecektir. Çin'in yükselişi, Asya-Pasifik'in ekonomik ağırlığının artması, Avrupa'nın savunma kapasitesini güçlendirme arayışları, Rusya'nın batı merkezli düzene meydan okuması, başta BM olmak üzere küresel kurumların reform ihtiyacı ve bölgesel aktörlerin daha bağımsız politikalara yönelmeye başlaması uluslararası sistemin yeni bir denge arayışında olduğunu göstermekte diyebiliriz. Yani uluslararası sistem, tek kutuplu sistemden çok kutuplu bir sisteme doğru dönüşümüne başlamış görünüyor.
Bu süreçte teknoloji, yapay zeka, enerji güvenliği, savunma sanayi, finansal kapasite, kritik madenler, üretim altyapısı, deniz yolları ve ittifaklar, yeni uluslararası sistemi belirleyen temel unsurlar olacak. Yani güç artık sadece ekonomik ve askeri kapasite ile ölçülmeyecektir. Türkiye, yeni dünya düzeni arayışlarının ortaya çıkmaya başladığı bu dönemde savunma sanayisine ve askeri kapasitesine yaptığı yatırımlarla, farklı bölgesel aktörlerle ilişkilerini çeşitlendirmesiyle, proaktif, barış odaklı ve insani dış politikalarıyla, stratejik özerklik kapasitesini ve bölgesel/küresel etkisini artırmaya yönelik politikalar yürütmektedir.

#TÜRKİYE #ÇİN #AVRUPA #İRAN

Sabah.com.tr Uygulamamızı İndirin