Amazon alarmda: Soya yasağının kaldırılması felaket getirebilir

2008’den sonra ormansızlaştırılmış alanlarda yetiştirilen soyanın satışını yasaklayan uygulama, Amazon’daki ağaç kesimini belirgin şekilde düşürmesi nedeniyle küresel bir çevre başarısı olarak gösteriliyordu. Ancak COP30 İklim Zirvesi’nin ikinci haftasına girilirken, Brezilya’daki güçlü tarım lobileri ve bazı siyasetçiler, kısıtlamaların sonlandırılması için baskı yapıyor.

Yasağın kaldırılmasına karşı çıkan çevreci örgütler, bunun “felaket” olacağını, yeni bir arazi gaspı ve orman yok oluşu dalgasının önünü açacağını vurguluyor. Bilim insanları ise mevcut ormansızlaşma hızının ve iklim değişikliğinin, Amazon’u geri dönüşü olmayan bir eşik noktasına sürüklediğini belirtiyor.

Soya üretimi ve küresel etkileri

Brezilya, dünyanın en büyük soya üreticisi konumunda. Soya, yüksek proteinli bir tarım ürünü olarak başta hayvancılık olmak üzere birçok sektörde temel girdi. İngiltere’de tüketilen et ürünlerinin önemli bir bölümü Brezilya’dan ithal edilen soya ile beslenen hayvanlardan elde ediliyor. İngiltere’nin soya ihtiyacının yaklaşık yüzde 10’u Brezilya Amazon’undan geliyor.

Tesco, Sainsbury’s, M&S, Aldi, Lidl, McDonald’s, Greggs ve KFC gibi büyük gıda şirketlerinin de aralarında bulunduğu “UK Soy Manifesto” koalisyonu, tedarik zincirlerinin ormansızlaşmadan arındırılmasını sağladığı için moratoryumu destekliyor. Dünya Doğayı Koruma Vakfı tarafından bu yıl yapılan bir ankette, İngilizlerin yüzde 70’inin hükümetin yasa dışı ormansızlaşmayı engellemesini istediği ortaya kondu.

Brezilya’da siyasi ayrışma

Geçtiğimiz hafta Brezilya’da yasağın iptal edilmesi talebiyle Yüksek Mahkeme’nin sürece yeniden bakması istendi. Brezilya’nın önemli soya üretim merkezlerinden Pará eyaleti Çiftçiler Birliği Başkanı Vanderlei Ataídes, BBC’ye yaptığı açıklamada, moratoryumun gelişimin önünü kestiğini savunarak “Mısır, pirinç, pamuk ekebiliyorum ama soya ekemiyorum. Bunun çevreye nasıl bir faydası var anlamıyorum.” dedi.

Konunun ülke yönetiminde de ayrışmaya yol açtığı belirtiliyor. Adalet Bakanlığı rekabet ihlali şüphesine işaret ederken, Çevre Bakanlığı ve Federal Savcılık kurumu moratoryumun devamından yana.

Ormansızlaşma verileri ve uzman uyarıları

Moratoryum 2000’li yılların başında Greenpeace’in yürüttüğü kampanya sonrası büyük gıda şirketleri ve çevre kuruluşlarıyla imzalanmıştı. Anlaşmayla birlikte ormansızlaşma hızla gerilemiş, 2012’de tarihin en düşük seviyesine inmişti. Jair Bolsonaro döneminde yeniden artış gösteren kesim oranları, Lula hükümetiyle birlikte tekrar düşüşe geçti.

Dünya Doğayı Koruma Vakfı Latin Amerika Başdanışmanı Bel Lyon, yasağın kaldırılmasının “Portekiz büyüklüğünde bir alanın ormansızlaşmaya açılması” anlamına geleceğini belirterek bunun Amazon için yıkıcı olacağını söyledi.

Bilim insanları geri dönüşü olmayan eşik konusunda uyarıyor

Amazon’daki değişimleri yarım yüzyıldır inceleyen uzman Bruce Fosberg, ormansızlaşma, yangınlar ve ısınmayla birlikte ormanın su buharı üretme kapasitesinin hızla çöktüğünü, bunun yağışları azalttığını ve geri dönüşü olmayan bir döngü başlattığını belirtiyor. Fosberg’e göre bu süreç devam ederse Amazon’un geniş alanları savanaya dönüşebilir.

Bu çöküşün küresel sonuçları arasında büyük karbon salımı, kıtalar arası hava akışlarının bozulması ve milyonlarca insanın geçim kaynaklarının yok olması sayılıyor.