Almanya da doğal gaz depoları boşaldı: Stoklar yetecek mi?

Dirk Kaufmann

Almanya'da 2022 yılından bu yana yeni bir fenomen var: Kış başında ve ortasında ülkenin doğal gaz depolarının doluluk oranı sıklıkla gündeme geliyor. Bu sene de öyle oldu. Haftalık haber dergisi Focus, 1 Şubat'ta "Soğuk hava dalgası rezervlerimizi tüketiyor" başlıklı haberiyle dikkat çekti. Ntv haber kanalı ise, "Alman gaz stokları teorik olarak sadece altı hafta yetecek seviyede" diye alarm zillerinin çalmasına yol açan bir haber yaptı. Kanal, "İlave durumlar yaşanması halinde hareket alanı neredeyse yok" diyerek olası soğuk hava dalgaları için esnekliğin de kalmadığına dikkat çekti.

Son verilere göre Avrupa ve Almanya'da gaz depolarının doluluk oranı geçen yılın aynı dönemine göre düşük. Avrupa Birliği'nde yüzde 44, Almanya'da ise yüzde 35 ve kış sonuna kadar bunun daha da düşecek olması nedeniyle olusacak arz-talp dengesinin yazın yüksek fiyattan ithalata yol açması bekleniyor.

Almanya'daki doğal gaz depolarındaki durumla bu kadar yakından ilgilenilmesi, Rusya'nın Ukrayna'ya savaş açmasıyla Moskova'nın Almanya'ya doğal gaz akışını durdurması sonucu başladı. Berlin, Moskova'an petrol ve doğal gaz almamaya karar verince tedarik için yeni kaynak arayışına girdi. O zaman hakim olan en büyük endişe, "Enerji açlığımızı Rus gazı olmadan giderebilir miyiz?" oldu. Bir yıl sonra ise sorunun cevabı netleşti: Evet, giderebiliriz.

Rusya'dan gelen gazın yerini büyük ölçüde ABD ve Norveç gibi ülkelerden yapılan ithalatlar aldı. Aynı zamanda ithalat güzergâhları da yeni duruma uyarlandı. Böylece deniz yoluyla sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalatı artırıldı. Bunun için gerekli terminaller de Almanya için rekor sayılabilecek kısa bir sürede planlandı, onaylandı ve kurularak işletmeye açıldı.

"Normal koşullar altında"

Almanya'da bu sene kış, uzun yıllardır görülmemiş sertlikte geçiyor. Ancak Federal Ekonomi ve Enerji Bakanlığı (BMWK) mevcut durumda herhangi bir sorun görmüyor. Bakanlık Basın Sözcüsü Susanne Ungrad, DW'ye yaptığı açıklamada, "Gaz arzı güvence altında" dedi ve bu durumun "Almanya ve Avrupa'daki iyi yapılandırılmış LNG altyapısı" ile "ana tedarikin Norveç boru hattı gazıyla sağlanmasıyla" başarıldığını vurguladı.

Doğal gaz dağıtımından sorumlu Federal Ağ Ajansı (Bundesnetzagentur) Basın Sözcüsü Fiete Wulff da endişeye mahal olmadığı görüşünde. DW'ye verdiği demeçte Wulff, "Şu an itibarıyla gaz arzında bir tehlike görmüyoruz" dedi ve "Gaz depolarındaki doluluk oranları önemli bir gösterge, ancak baz alınan tek gösterge de değil" dedi." Arzın, şu an yaşanandan daha sert bir kış için bile güvence altında olduğunu söyleyen Wulff'a göre gerçek anlamda tehlike oluşturabilecek durum, "terör saldırıları veya büyük ithalat hatlarının devre dışı kalması" gibi öngörülenin dışında yaşanabilecek gelişmeler olabilir.

Sorumlu bakanlık ve kurum temsilcileri gibi Arthur D. Little strateji danışmanlık şirketinin Almanya ve İsviçre Enerji Uygulamaları Bölüm Başkanı Olaf Geyer de mevcut durumda paniğe gerek olmadığı görüşünde. Geyer, "Evet. Normal koşullar altında sorun yok. Olur da aşırı soğuk dönemler bir veya iki haftadan uzun sürmezse stoklar yeterli olacaktır" öngörüsünde bulunuyor.

Bu iyimser öngörüler ve açıklamalar kamuoyunu sakinleştirecek mi bilinmiyor; zira ülkede bu yıl yaşanan çetin kış koşulları uçuşlardan nakillere kadar hayatı büyük ölçüde felce uğrattı. Son olarak kuzey bölgelerindeki sert koşullar nedeniyle başkent Berlin'in havalimanı tüm çabalara rağmen Cuma günü uçuşlara açılamadı; zira pistlerin "ayna gibi kaygan" olmasının engellenemediği belirtildi.

Depolama sistemleri nasıl çalışıyor?

Yüzde 90'ı Alman doğal gaz ve hidrojen depolama şirketlerinden oluşan ve Avrupa Birliği'ndeki kapasitenin dörtte birini elinde tutan şirketlerin yer aldığı Enerji Depolama Girişimi (INES) Genel Müdürü Sebastian Heinermann; DW'ye gaz depolama sisteminin mevsimlerden bağımsız, yaz-kış sürekli ithalatla çalıştığını, depolamanın bu şekilde süreklilik arz ettiğini belirtiyor.

Uzman, ithalat süreklilik arz ederken depolama tesislerinin doluluğunun mevsimsel dalgalanmalara tabi olduğunu belirtiyor ve yaz aylarında kış mevsimine göre çok daha az doğal gaz tüketildiğinin altını çiziyor. "Normal bir yaz gününde 3,1 terawatt saat (TWh) ithal edip örneğin sadece 1,3'ünü tüketiyorsak geri kalan miktar kalıyor" diye aktarıyor ve bu miktarın bir kısmını ihraç ettiklerini ancak büyük bir kısmını depoladıklarını da ifade ediyor. Terawatt saat (TWh), 1 trilyon watt-saatlik devasa enerji miktarını ifade ediyor ve büyük ölçekli veriler için kullanılıyor.

Artan yaz fiyatları

Sebastian Heinermann, fiyatlandırmanın burada bir sorun teşkil ettiğini de belirtiyor: "Geçtiğimiz yaz gaz fiyatlarının olağanüstü yüksek olduğu konusunda sektörde fikir birliği var. Fiyat o kadar yüksekti ki yazın gaza, kışın satılabileceğinden daha fazla ödeme yapmak gerekti. Buna 'negatif yaz/kış farkı' (negative summer/winter spread) deniyor."

Bunun bir doğa kanunu değil, arz ve talebin bir sonucu olduğu belirtilirken gaz tedarikçilerinin muhtemel devlet yardımlarına ise ancak sınırlı ölçüde güvenebildiği ifade ediliyor.

Federal Ekonomi ve Enerji Bakanlığı ise "depo dolumunun piyasa koşullarına göre yapılması gerektiği" görüşünü savunuyor. Sözcü Susanne Ungrad, "Devlet müdahalesi, ancak arz güvenliğini kalıcı olarak artıracaksa ve piyasa aktörlerinin sorumluluktan kaçmasına yol açmayacaksa gerçekleşmeli" tutumunu sergiliyor.

Peki ya gelecek yıl?

Alman depolama sisteminin direnci, bir başka deyimle "resilyansı" sorulduğunda ise Arthur D. Little analisti Olaf Geyer, durumun geçen yıllara göre daha iyi olduğu cevabını veriyor: "Enerji sistemi bugün üç veya dört yıl öncesine göre çok daha istikrarlı."

Ancak Olaf Geyer, gelecekte sorunlar yaşanabileceğini de düşünüyor: "Kıştan düşük doluluk oranıyla çıkacağız ve asıl soru şu: Bu depolar nasıl doldurulacak?" Burada cazip toptan satış fiyatlarının büyük rol oynadığını belirten Geyer, bunun için de "yazınki alış ile kişinki satış fiyatı arasında ciddi bir fark olması gerektiğini" hatırlatıyor.

Geyer, gaz arzını daha güvenli hale getirmek için daha kapsamlı taleplerde de bulunuyor. Sistemde "daha fazla esneklik" gerektiğini de söyleyen uzman; bunun daha iyi kullanılabilen depolama tesisleri ve her şeyden önce "alternatif enerji kaynakları" sayesinde olacağını belirtiyor.

Merz yeni enerji kaynağı arayışında

Rusya'nın Ukrayna'ya savaş açmasıyla kesilen ucuz doğal gazın ardından Almanya, ABD'den sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalatını hızla ve rekor seviyede artırdı. Ancak bu durum, son yıllarda sıvı gazda ABD'ye bağımlılığın yüzde 96'ya yükselmesini beraberinde getirdi ve eleştirileri de artırdı. Nitekim çevre örgütleri; tartışmalı ve doğaya zarar veren yöntemlerle kazanılan kaya gazının, Almanya'nın iklim planlarının aksine fosil enerjilere bağımlılığı artırdığını belirtirken, ekonomi çevreleri hem bağımlılığın hem de fiyatların yükselmesinden endişeli.

ABD Başkanı Donald Trump'ın tehditkar politikasının da etkisiyle Almanya yeni kaynak arayışına girdi. Başbakan Friedrich Merz, bu hafta ekonomi çevreleri ve iş insanlarından oluşan kalabalık bir delegasyonla Körfez ülkelerine önemli bir ziyaret gerçekleştirdi. Delegasyonda yer alan Alman enerji tedarikçisi Uniper'in CEO'su Michael Lewis, Körfez ülkelerinde Almanya'nın enerji ithalatı için büyük bir potansiyel gördüğünü vurgulayarak; Uniper'in Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerle iş birliklerini derinleştirmeye büyük ilgi duyduklarını kaydetti. Lewis, "Ek kaynaklar, Avrupa'nın enerji arzını çeşitlendirmeye ve 2030'dan itibaren hidrojen uyumlu gaz santrallerini güvenilir bir şekilde işletmeye yardımcı olabilir" diyerek bu alanda uzun vadeli sözleşmeler imzalanarak uygun fiyatların sağlanmasını talep etti.

ABD ile yapılan anlaşmalardan duyulan rahatsızlık ortadayken, Almanya Körfez ülkeleriyle de benzer uzun vadeli taahhütlere girmeye pek sıcak bakmıyor; ancak Körfez ülkeleri bu konuda ısrarcı. 2045 yılına kadar iklim nötr olma hedefinden dolayı Almanya bu nedenle yeni konseptleri tartışıyor. Burada cevap bulunması gereken temel soru ise şirketlerin satın aldıkları gazı, Almanya'da fosil enerji tüketimi azaldığında üçüncü ülkelere satıp satamayacağı. Bu noktada AB'nin karbon salımına dair düzenlemelerinin, tedarik sözleşmelerini "imzalanabilir" kılıp kılmayacağı endişe konusu. Dünyanın en büyük LNG üreticilerinden biri olan Katar, kuralların değiştirilmemesi halinde Avrupa'ya sevkiyatı durdurma tehdidinde bulunmuştu.

ABD'den gelen LNG'nin önemi artıyor

Federal Ağ Ajansı verilerine göre Almanya, 2025 yılında yaklaşık 1031 terawatt saat (TWh) gaz ithal etti. Bunun yaklaşık yüzde 10'u LNG terminalleri üzerinden sağlandı. Bu LNG miktarının yüzde 96'sı ise ABD kaynaklıydı. Boru hattı üzerinden aktarılan gazın en büyük tedarikçileri ise yüzde 44 ile Norveç, yüzde 24 ile Hollanda ve yüzde 21 ile Belçika oldu.

Enerji grubu SEFE CEO'su Egbert Laege, Doha'daki konferansta yaptığı uyarıda, Avrupa'nın geçmişteki hataları tekrarlamaması ve tek bir tedarikçiye veya bölgeye aşırı bağımlı hale gelmemesi gerektiğini hatırlattı. Laege, 2022'den sonra Avrupa'nın ilk tepkisinin ABD'ye yönelmek olduğunu ancak sadece tek bir bölgeye sırtını dayamanın çok büyük bir hata olacağını tekrarladı.