Alfa kuşağı mercek altında: 6 yaşında yapay zeka kullanıp ekonomi konuşuyorlar

Araştırma sonuçları, KidZania İstanbul Edutainment Summit-2026’da kamuoyuyla paylaşıldı. Dijital dünyanın içine doğan "Alfa Kuşağı"nın profilini çizen çalışma, ebeveynlerin çocuklarını yetiştirirken yaşadığı ikilemleri de gözler önüne serdi. Etkinlikte konuşmacı olarak yer alan Dünya Gazetesi yazarı Ufuk Tarhan, bugünkü köşesinde FutureBright Kurucu Ortağı Akan Abdula ve KidZania İstanbul CEO’su Ebru Timur’dan edindiği bu kritik bulguları kaleme aldı.

İşte Tarhan’ın aktardığı bilgiler ışığında, Alfa kuşağının röntgeni:

Araştırma, Türkiye’deki ekonomik koşulların çocukların geleceğini nasıl etkilediğini sayısal verilerle doğruluyor. Türkiye’de sadece 5 ebeveynden 1’i (%21) çocuğunun geleceği için finansal yatırım yapabiliyor. Ekonomik şartlar, ebeveynlerin iyi niyetini eyleme dönüştürmesini zorlaştırıyor.

Raporda dikkat çeken en büyük paradoks ise finansal okuryazarlık alanında yaşanıyor. Çocukların çevresinde en çok konuşulan konu %36 ile "ekonomi". Ancak ekonomiyi sürekli konuşan ebeveynler, çocuklarına finansı öğretemiyor. Tarhan, çocuklara öğretilmeyen konuların başında finansal okuryazarlığın geldiğini belirterek, "Çocukları finanstan anlamayan nesiller yetiştirdikçe ekonomi de her dönem sorun olmaya devam ediyor" tespitinde bulunuyor.

Teknoloji kullanımı yaşının ne kadar düştüğü, yapay zeka verileriyle netleşti. 6-8 yaş aralığındaki çocuklarda yapay zeka kullanımı Türkiye genelinde %29, KidZania ziyaretçilerinde ise %48 seviyesinde.

Her 5 çocuktan 1’i yapay zeka ile tanışmış durumda ve yaş büyüdükçe bu oran katlanıyor. Ebeveynler teknolojiyi ve yapay zekayı hâlâ bir "tehdit" olarak tartışırken, çocuklar yapay zekayı bir oyuncak gibi keşfetmeye devam ediyor.

İş yaşamında genç kuşakların etkisi artıyor: Yönetici rollerinde yeni dönem başlıyor

Çocukların medya tüketim alışkanlıkları tamamen kısa videolara (Shorts) kaymış durumda. Çocukların %77’si kısa video izliyor. YouTube, tüm çocukların ortak platformu olmayı sürdürürken, TikTok %26 kullanım oranıyla, %32’lik Instagram’ı yakalamak üzere.

Sosyal medya kullanımı, çocukların ilgi alanlarını da şekillendiriyor. Aşırı düzeyde kişisel bakım ve makyaj içeriklerine maruz kalan çocuklar, bu trendlere özeniyor. Ayrıca artık sadece izleyici olmak yetmiyor; her 3 çocuktan 1’i "kutu açma" videosu çekip içerik üreticisi olmaya talip oluyor.

Dijitalleşme ile sosyalleşme ihtiyacı arasındaki tezat, araştırmanın en vurucu noktalarından biri. Çocukların neredeyse yarısı ekran bağımlılığı belirtisi gösteriyor; 4 çocuktan 3’ü düzenli olarak telefon veya tabletten oyun oynuyor.

Ancak sanılanın aksine, boş zamanlarında en çok istedikleri şey %51 oranıyla arkadaşlarıyla dışarıda olmak. Bunu "anneyle vakit geçirmek" takip ediyor; "evde tek başına oyun" ise listenin en sonunda. Aileler dijitalleşmeyi tartışırken, çocukların asıl gündemi sosyalleşmek.

Alfa kuşağının meslek hayalleri de gelenekselden kopuyor. Doktor, avukat veya mühendis olma hayali bir yılda %47’den %38’e geriledi. Bunun yerini sporcu, sanatçı ve içerik üreticisi olma isteği alıyor.

Türkiye’de 5 çocuktan 4’ünün bir rol modeli var. Erkek çocuklar sporcuları, kız çocuklar sanatçıları örnek alıyor. Ekranlarda kendilerine ne yansıtılırsa onu seçiyorlar. KidZania çocuklarında ise durum farklı; yarıdan fazlasının belirli bir rol modeli yok ve kendi yollarını çizmeyi tercih ediyorlar.

Çocukların maruz kaldığı "arka plan sesi" artık çocuksu değil. Şiddet, güvenlik ve siyaset gibi büyüklerin gündemi, çocukların dünyasına sızmış durumda. Zihinleri ve bünyeleri bu yükü taşımaya hazır olmadığı halde, olumsuz haberlere maruz kalan çocuklar erken yaşta yoruluyor ve karamsarlaşıyor.

Tüketim alışkanlıklarında "deneyim" öne çıkıyor. Çocukların %61’i (KidZania’da %77) bir eşya satın almaktansa tatile çıkmayı tercih ediyor.

Reklamlara karşı ise oldukça mesafeliler; çocukların %84’ü reklam çıkınca izlemiyor. Samimi bulmadıkları her şeyi bir tıkla geçiyorlar.

Yazısında araştırmanın genel çerçevesini değerlendiren Ufuk Tarhan, 2010-2025 yılları arasında doğan Alfa Nesli'nin "dijital dünyanın mahsulü" olduğunu vurguluyor. Ancak bu çocukları yetiştiren "hibrit ebeveynlerin" kafasının biraz karışık olduğuna dikkat çekiyor. Tarhan, çocukların büyük ölçüde kopyalayarak öğrendiğini hatırlatarak, hizalanması gerekenin çocuklar değil, ebeveynler olduğunu belirtiyor.