Afşin Elbistan Termik Santrali ÇED’ine ikinci bilirkişi şoku

Kahramanmaraş’ın Afşin-Elbistan bölgesinde faaliyet gösteren Afşin-Elbistan A Termik Santrali’ne planlanan iki yeni ünite için verilen ÇED Olumlu kararına karşı hazırlanan ek bilirkişi raporu da mevcut ÇED dosyasının yetersizliklerine dikkat çekti.

Ek raporda; çevre mühendisliği, orman mühendisliği, ziraat mühendisliği, maden mühendisliği, jeoloji ve hidrojeoloji mühendisliği ile sosyoloji alanlarında yapılan değerlendirmelerde ÇED olumlu kararının uygun bulunmadığı vurgusu bir kez daha yinelendi.

Afşin Elbistan Hayatı ve Doğayı Koruma Platformu adına konuşan Mehmet Dalkanat, ek bilirkişi raporunun kendilerini memnun ettiğini belirterek, ilave ünitelerin bölgeye herhangi bir fayda sağlamayacağının yeniden ortaya konduğunu belirtti.. Dalkanat, ÇED olumlu kararının ve ek ünite planlarının gecikmeden iptal edilmesi gerektiğini söyledi.

Elbistan Belediye Başkanı Erkan Gürbüz ise özellikle kış aylarında termik santralin yol açtığı risklerin açık biçimde hissedildiğini dile getirdi. Bilirkişi raporunda tekrar edilen tespitlerin dikkate alınmasını isteyen Gürbüz, ÇED olumlu kararının yürütmesinin durdurulması ve iptali yönünde hızlı bir adım atılmasını beklediklerini kaydetti.

Greenpeace Türkiye İklim ve Enerji Kampanyaları Sorumlusu Emel Türker Alpay, “Bilirkişi ek raporunda da termik santralin kamu yararı olmadığını ısrarla vurguluyor. Bundan sonraki aşamada duruşma görülecek. Bu duruşma sonunda bilirkişi raporundaki tespitler doğrultusunda mahkemenin ÇED raporunun yürütmesinin durdurması kararı vermesini bekliyoruz. Termik santralin etkilerini ortadan kaldırmak için mahkeme süreçlerinin tamamlanmasını beklememiz gerekmiyor. Bilim insanlarının ve mahkemelerin yıllardır bu konuda verdiği kararlar belli. Artık kömürden çıkışın bir ulusal politika haline gelmesi gerekiyor. Bu bağlamda COP31’e ev sahipliği yapacak Türkiye’nin kömürden çıkış için net bir tarih vermesi ve bunun ilk adımının yeni ünite planlarının iptali olması gerekiyor” diye konuştu.

Türk Tabipleri Birliği ise "Termik santrallerin hava, su ve toprağa saldığı kirliliğin ciddi halk sağlığı sorunlarına yol açtığı bilimsel olarak tartışmasızdır. Ancak Çelikler Afşin Elbistan (A) Termik Santrali V . ve VI. Ünite İlavesi’ne ilişkin hazırlanan ÇED Raporu, bölgedeki mevcut kirlilik yükünü ve sağlık etkilerini yeterince değerlendirmemektedir. Özellikle solunum yolu hastalıkları ve kanser vakalarındaki artışa dair veriler raporda yer almamaktadır. Dosyaya sunulan bilirkişi raporları da projenin halk sağlığı açısından sakıncalı olduğunu ortaya koymuştur. Türk Tabipleri Birliği olarak halk sağlığını tehdit eden bu projenin iptali için hukuki sürecin takipçisi olacağız” açıklamasını yaptı.

Afşin-Elbistan’daki termik santrallerin çevre ve insan sağlığı üzerindeki etkilerine karşı yürütülen hukuki mücadele devam ediyor. 27 Aralık 2024 tarihli ÇED olumlu kararının iptali ve yürütmesinin durdurulması talebiyle Afşin ve Elbistan’da yaşayan yurttaşlar, Elbistan, Nurhak ve Ekinözü belediyeleri ile birlikte TEMA Vakfı ve Greenpeace Türkiye’nin de aralarında bulunduğu kurumlar Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na dava açtı. Haziran 2025’te yapılan keşif sonrası Eylül 2025’te hazırlanan ilk bilirkişi raporunda, planlanan ünite artışının kamu yararına olmadığı belirtilmişti.

Bunun üzerine Kahramanmaraş 4. İdare Mahkemesi ek rapor talep etti. Dokuz farklı uzmanlık alanından akademisyenlerin hazırladığı 20 sayfalık ek rapor, önceki bulguları güçlendirdi ve ÇED kararının dokuz alandan yedisinde uygun olmadığını yineledi.

Ek raporda dikkat çeken değerlendirmeler şöyle sıralandı:

Hava kirliliği eksik hesaplanmış: Kışlaköy kömür ocağının yıllık üretim kapasitesinin 19,5 milyon tondan 30,5 milyon tona çıkarılması planlanmasına rağmen, bu artışın doğuracağı toz emisyonu ÇED dosyasında yeterince hesaba katılmamış. Bilirkişiler, gerçek toz miktarının raporda belirtilenin yaklaşık iki katı olabileceğini belirtiyor.

Sağlık koruma mesafesi net değil: İl Sağlık Müdürlüğü 500 metrelik bir sağlık koruma bandı önerirken, ÇED raporunda bu mesafenin 25–30 metreye kadar düşürüldüğü görülüyor. Ancak bu değişikliğin hangi bilimsel ölçütlere dayandığı ve imar planına hangi mesafenin işleneceği açık biçimde ortaya konmamış.

Toprak verileri bilimsel dayanağa sahip değil: Bitkisel toprak kalınlığı 70 santimetre olarak belirtilmiş olsa da, bu sonucun herhangi bir saha çalışması ya da ölçümle desteklenmediği ifade ediliyor. Gerçek derinlik belirlenmeden yapılacak sıyırma işleminin tarım alanlarına ciddi ve geri dönüşü zor zararlar verebileceği vurgulanıyor.

Zemin etüdü yetersiz: Yeni ünitelerin kurulacağı alan için özel bir zemin etüdü yapılmadığı, bunun yerine 3,4 kilometre uzaklıktaki ve 25 yıl öncesine ait verilerin kullanıldığı belirtiliyor. Deprem riski bulunan bir bölgede bu yaklaşımın ciddi sakıncalar barındırdığı ifade ediliyor.

Ekosistemin kendini yenileme kapasitesi zayıflamış: Yaklaşık 40 yıldır faaliyet gösteren santralin çevresinde bitki örtüsünün büyük ölçüde tahrip olduğu, yeraltı su seviyesinin 60 metreye kadar düştüğü ve tarım topraklarının asitleştiği belirtiliyor. Bilirkişilere göre ÇED raporunda öngörülen rehabilitasyon çalışmaları, bu ölçüde bozulmuş bir doğal yapıyı yeniden eski haline getirmeye yetmeyebilir; hatta bazı zararların telafisi mümkün olmayabilir.

Yeraltı sularına etkiler değerlendirilmemiş: Linyit üretimi kapsamında yürütülecek susuzlaştırma faaliyetlerinin akiferler, kaynaklar ve kuyular üzerindeki kalıcı etkileri ÇED dosyasında ele alınmamış. Bilirkişi heyeti, bu etkilerin proje başlamadan önce kapsamlı biçimde incelenmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

Ek rapor, ÇED olumlu kararına ilişkin teknik ve bilimsel eksikliklerin sürdüğünü ortaya koyarken, gözler mahkemenin vereceği karara çevrilmiş durumda.