Afet Bakanlığı kurulmalı Son dakika haberleri

Üç yıl önce 6 Şubat 2023’te Güneydoğu Anadolu fay hattı üzerinde bulunan; merkez üsleri Kahramanmaraş Pazarcık, Gaziantep Islahiye, Kahramanmaraş Elbistan olmak üzere sırasıyla 7.7, 6.5 ve 7.6 olmak üzere aynı gün içinde üç büyük deprem meydana geldi.

AFAD’ın verilerine göre; etki alanı 120 bin kilometrekare olan depremden 14 milyon kişi etkilendi. 53 bin 537 canımızı yitirdiğimiz depremde, 107 bin 213 kişi yaralandı. Kahramanmaraş, Hatay, Adıyaman, Osmaniye, Gaziantep, Şanlıurfa, Malatya, Diyarbakır, Adana, Kilis ve Elazığ olmak üzere 11 ilimiz, 124 ilçe, 6 bin 929 mahalle ve köy bu büyük depremlerden etkilendi.

18 ilimizde genel hayata etki eden tarihin en büyük depremlerinden biri olarak kayda geçen depremde tek kelimeyle devlet-millet seferberliği yaşandı. Asrın felaketi olarak adlandırılan bu depremin üçüncü yıl dönümünde acaba gereken dersleri çıkarabildik mi? Yaralar ne ölçüde sarılabildi?

2026 yılı bütçesi de dâhil olmak üzere hükümet, deprem bölgesinde imar-inşa faaliyetleri ve yaraları sarmak için 3 trilyon 259 milyar TL kaynak ayırdı. Deprem bölgesinin altyapı, sosyal donatı ve konut projeleri için bugüne kadar yapılan toplam miktarı resmi rakamlara göre 75 milyar doları aştı. Yine resmi açıklamalar ve kaynaklara göre depremin yol açtığı ekonomik kayıp 150 milyar dolara ulaştı. Bu rakam hesaplanırken; telafi edilemeyen altyapı zararları, konut ve iş yerlerinin yıkımı, ticari kayıplar, toplumun uğradığı uzun vadeli etkiler dikkate alınıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerine göre, TOKİ koordinesinde Kentsel Dönüşüm Başkanlığı, Emlak Konut GYO ve Yapı işleri Genel Müdürlüğü ile 11 ilde 174 ayrı alanda, 3 bin 481 şantiyede 200 bine yakın kişi çalıştı.

Deprem bölgesindeki 11 ilde bugüne kadar hak sahiplerine teslim edilen bağımsız bölüm; konut-köy evi-iş yeri olmak üzere 455 bin 357 yapı bulunuyor. Bu sayıya 367 bin 995 konut, 65 bin 672 köy evi ve 21 bin 690 işyeri dâhil.

DEPREM ULUSAL GÜVENLİK TEHDİDİ

Deprem gibi doğal afetlerden sonra yapılacaklardan daha önemlisi afet yaşanmadan alınacak tedbirlerdir. Uygun zemine uygun yapılar inşa etmek, etkili yapı denetimi, kayıp kaçağı önleme, insanımızın deprem konusunda bilgilendirilip bilinçlendirilmesi, ulusal afet yönetim sistemi ve milli alarm yönergeleri gibi tedbirler gerekir. Ülkemizin ulusal güvenliğinin anayasası olan Milli Güvenlik Siyaset Belgesi’nde (MGSB) deprem bir ulusal güvenlik tehdidi olarak sayılıyor. Belgede; kitlesel can kayıplarına, büyük ekonomik kayıplara, demografik yapı değişimlerine ve sosyal yapıda çözülmelere ve nesillerde psikolojik travmalara yol açan depremler, doğal ve insan kaynaklı tehditler arasında yer alıyor.

MİLLİ ALARM SİSTEMİ

6 Şubat depremlerinde hasarın boyutu ve büyüklüğünü belirleme konusunda ilk anlarda önemli eksiklikler yaşanmıştı. Depremden sonraki ilk birkaç saat hatta 24 saate yakın sürede, ne olduğuna ve ne yapılması gerektiğine yönelik panik, dağınıklık ve koordinasyonsuzluk söz konusuydu. Deprem çok geniş bir alanı etkilemişti. Ülkemizin Milli Alarm Sistemi’ni gözden geçirmesi ve buna yönelik bazı düzenlemeler yapması gerekiyor.

MGSB’de bu konuyla ilgili bazı tespit, değerlendirme ve öneriler yer alıyor: Afet ve acil durumlarda yapılacak her türlü çalışmanın Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü (CBSGM) koordinasyonunda yürütülmesi ve gerekli mevzuat düzenlemesinin yapılması gerekiyor.

Milli Alarm Sistemi kapsamında coğrafi verilerin aktif kullanımı için gerekli çalışmaların yapılması, özellikle afet ve acil durumlar için coğrafi analizler ile karar destek sistemlerinin güçlendirilmesi öneriliyor. Kritik altyapıların tespiti ve korunması amacıyla kritiklik düzeylerine göre coğrafi veri üretimlerinin de organize edilmesi, eksikliklerin giderilmesi için tedbirlerin alınması gerekiyor.

Türkiye’de ayrı ayrı yönetilen altyapı (ulaşım, elektrik, su, kanalizasyon, kablo, telekomünikasyon, internet, data aktarım) sistemlerin CBSGM koordinasyonunda yapılacak çalışmalarla standartlara uygun hale getirilmesi, merkezi sistemlere entegre edilmesi, ve coğrafi analizlerin bütüncül şekilde yapılması sağlanmalı. Afet öncesi hazırlıklar büyük önem taşıyor.

Milli Konum uydusunun acilen faaliyete geçirilmesi ve kullanıma açılması gerekiyor. Coğrafi Analitik Merkezi'nin (CAM), Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi (TUCBS) altyapısına dayalı olarak oluşturulması önem taşıyor. Kısa vadede mekânsal istihbarat yapısının geliştirilmesi de hayati bir konu. TUCBS altyapısının güçlendirilmesi ve servis çalışma yapısının çevrimiçi ve çevrimdışı etkin hale getirilerek, çevrim dışı durum için Ulusal Mekânsal Veri tabanı yapısının oluşturulması gerekiyor.

“AFET BAKANLIĞI KURULMALI”

Afetlerde bütün devlet kurumlarını ve sivil toplumu organize şekilde hareket ettirecek; ne yapacağını bilen, eylem planları ve afet senaryoları hazırlanıp çalışılmış; güçlü bir afet bakanlığı ya da benzeri bir yapının kurulmasına dikkat çekiliyor. Son depremde gördük ki, 7 bin AFAD görevlisi yetersiz kaldı. Belki bunun 100 katı arama-kurtarma-müdahale ekibine ihtiyaç vardı. Yedek acil müdahale ve sivil savunma ekiplerinin kurulması, TSK’nın acil müdahale taburlarının yeniden yapılandırılması gibi çalışmalar başlatıldı ancak son bilanço bilinmiyor. Afetle ilgili çalışan bütün birimlerin kurulacak Afet Bakanlığı’na entegre edilmesi yerinde bir adım olacaktır.

BÜYÜK FELAKET VE YIKIMIN BİLANÇOSU

- Merkezi Kahramanmaraş olarak kayda geçen 7.7 ve 7.6 büyüklüğünde iki deprem 9 saat arayla meydana geldi.

- Bu depremlerin arasında Gaziantep merkezli 6.5 ve 6.4’lük iki deprem daha yaşandı. Bunlara aynı gün içinde Hatay’da 5.8 büyüklüğünde bir deprem eşlik etti.

- Kahramanmaraş Pazarcık 7.7, Gaziantep Islahiye 6.5, Kahramanmaraş Elbistan depremi 7.6 büyüklüğündeydi.

- Depremden 45 dakika sonra, afet seviyesi 4 olarak ilan edildi. Etki alanı 120 bin kilometrekare olan afetten 14 milyon kişi etkilendi.

- 53 bin 537 kişi öldü; kayda geçen yaralı sayısı 107 bin 213.

- 18 il, 124 ilçe, 7 bine yakın mahalle depremden etkilendi.

- 6 Şubat depremleri, dünyanın en yıkıcı ve en ölümcül 5’inci depremi olarak kayda geçti. Yüzlerce atom bombasının tahrip gücünden daha fazla yıkıcı enerjiyi açığa çıkardı. Hiroşima’ya atılan atom bombasından 2 bin kat fazla yıkıcı etki oluşturduğu ifade edildi.

- Dünyada Tsunamiler dışında karada meydana gelen en büyük depremlerden biri olarak sayılırken; farklı fay zonlarında toplam 400 kilometreye yakın fay hattını kırdı. 38 bin 901 bina yıkılırken, 200 bin 250 bina ağır hasar aldı. 11 il ve 124 ilçede 39 bin enkazda arama, 26 bin 32 enkazda arama-kurtarma çalışması yapıldı.

- Birçok ülkenin yüzölçümünden daha büyük bir alanı vurdu. Avrupa’daki 33 ülkenin yüzölçümünden daha geniş bir alanda yıkıma yol açtı.

- Mısır’dan İran’a, Irak’tan Lübnan’a kadar 1.2 milyon kilometrekarelik alanda hissedilen deprem, komşu ülke Suriye’de de can kayıplarına yol açtı. Türkiye dışında 5 ülkede daha hissedildi.

- Depremden sonraki altı ayda 46 bin 100 tespit edilen artçı şok meydana geldi.

- Her türlü olumsuzluğa rağmen, devlet-millet kaynaşmasının, toplumdaki yardım ve dayanışma duygusunun en yüce, en çarpıcı örnekleri sergilendi.

- Enkaz bölgelerinde büyük bir seferberlik başlatıldı. 11 bin 488’i uluslararası olmak üzere 35 bin 250 arama-kurtarma personeli ve 142 bin güvenlik personeli görev yaptı.

- AFAD’ın öncülüğünde Türk Kızılayı, STK’lar ve kamu kurumları tarafından günlük ortalama 4 milyon kişiye yemek verildi. Bölgede kurumlar ve hayırsever vatandaşlar eliyle 20 milyon gıda kolisi dağıtıldı. 150 bin yardım TIR'ı bölgeye ulaştırıldı. Depremin ilk anından itibaren geçici barınma çalışmaları kapsamında 1 milyon çadır AFAD tarafından bölgeye sevk edildi. 2.5 milyon afetzede geçici olarak çadırlarda barındırıldı. Daha sonra bütün vatandaşlarımız konteyner kentlere alındı.

- Geçici barınma hizmeti verilen öğrenci yurtlarında, belediye tesislerinde ve kamu misafirhanelerinde 1 milyon 200 bine yakın vatandaş misafir edildi.

Fotoğraf: AA