Adli Tıp Kurumu Kimya İhtisas Dairesi’ne girdik... Uyuşturucunun parmak izi burada

Adli Tıp Kurumu’nda uyuşturucu testlerinin yapıldığı laboratuvarlara girip ‘pozitif-negatif’ sonuçlarını veren cihazları yerinde gördük. Adli Tıp uzmanları bu testlere dair merak edilen soruları cevapladı....

Son dönemdeki uyuşturucu operasyonlarında gözaltına alınanların hepsinin gözü kulağı Adli Tıp Kurumu’ndan çıkacak test sonuçlarındaydı. Kan ve saç örneği veren şüphelilerin hukuki kaderini belirleyecek test sonuçları ise Kimya İhtisas Dairesi’nin özel laboratuvarlarındaki çok özel cihazlardan çıkıyor. İşte Adli Tıp Kurumu’nun en kritik dairesinin en kritik ünitesindeki bu cihazları yerinde görmek için kurumun yolunu tuttum. Kimya İhtisas Dairesi, kurum bünyesindeki 7 daireden biri. Başında bu alanda kariyerinin 35’inci yılına giren çok tecrübeli bir profesör var...

CSI YENİBOSNA

İstanbul, Yenibosna’daki Adli Tıp Kurumu’ndan içeri girer girmez insan biraz ürperiyor. En vahşi cinayetlerin, en vahim ve elim olayların nihai raporlarının hazırlandığı yer burası. Son günlerde biraz daha ‘renkli’ konuklarıyla gündemde olsa da asıl kimliğini hiç unutturmuyor. Bina içinde bir devlet kurumunun resmiyetinin yanında bir hastane veya laboratuvar ortamının da soğuk sessizliği var. Kimya İhtisas Dairesi’ne böyle sessiz bir koridordan geçerek ulaştım.

ŞİFRELİ KAPILAR

Özel şifreli kapılar açıldı ve laboratuvarlara girdim. Bütün uyuşturucu testlerinin yapıldığı üç ayrı cihaz var. Bu cihazlardan ikisi aynı odada yan yana duruyor. Biri 2023, diğeri 2024 model. Son gelen 2025 model cihaz ise bir başka odada tek başına işlem yapıyor. O diğerlerinden biraz daha büyük. Amerikan yapımı. Birimdeki uzmanlar, Avrupa ülkelerinde de bu cihazın kullanıldığını söylüyor. Bir hoca, “En son teknoloji bunlar, henüz bundan ilerisi yok” dedi. Muhtemelen ABD’nin ‘CSI’ birimleri de bu cihazları kullanıyor. Diğer iki cihazdan biri Japon öteki de yine Amerikan menşeli.

İSİM YOK KOD VAR

- Ben oradayken cihazların içindeki testler devam ediyordu. Cihazların içindeki test tüplerini yakından görebildim. Ama üzerindeki numaralar dışında bir şey anlamadım tabii. Zaten kan ve saç numuneleri başka bir birimde alınıyor ve cam tüplere konuluyor. Test bölümüne de bu küçük tüpler içinde isimsiz ve sadece kod numarasıyla geliyor. Test tüplerini cihaza yerleştirenler numunelerin hangi isme ait olduğunu kesinlikle bilmiyor. Makinelerden ortama yayılan ‘vınlama’ benzeri bir ses var. Bu cihazlar teknik tabirle ‘ardışık kütle spektrometresi’ ölçüp tespit ediyor.

NEGATİF YA DA POZİTİF

Dairedeki uzmanların tabiriyle de alınan kan ve saç örneklerinde kullanılan ‘uyuşturucu maddenin parmak izi’ bulunuyor. Cihazlardaki analizler en az üç gün devam ediyor. Saçın veya kanın içindeki uyuşturucu özel kolonlardan geçerek ayrıştırılıyor. Sonra da iyon oranlarına göre maddenin varlığı ve türü tespit ediliyor. Haberlere yansıyan ‘negatif’ veya ‘pozitif’ ibareli sonuçlar özetle böyle tespit ediliyor ve raporlanıyor.

SAÇTA 1 YIL KALABİLİR

- Adli Tıp uzmanları uyuşturucu testlerine dair merak edilenleri 10 soruda şöyle cevapladı.

- Testler nasıl yapılıyor? İki ayrı (LC-MS/MS ve HRMS) yöntem var. Her ikisi de adli toksikoloji alanında kullanılan son teknoloji metotlar. Sonuçları yüksek hassasiyet, seçicilik ve kesinlikte. HRMS metodunun en önemli özelliği molekülün gerçek kütlesini ve kütle spektrumunu, yani maddenin adeta parmak izini tespit edebilmesidir ve bu nedenle sonuçları yüksek kesinliktedir.

35 YILLIK DENEYİM

- Testler tamamen cihaza mı bağlı? Şahsi inisiyatif, yorum, kanaat sonuca tesir ediyor mu?  Her şey uluslararası rehber dokümanlardaki objektif kriterlere göre yapılır. Bu sebeple cihaz sonuçları değerlendirilirken şahsi inisiyatif, yorum veya kanaat ihtimali yoktur. Her bir işlemde görevli tüm personel için yetkinlik kriterleri ve eğitim süreçleri ilgili mevzuatımızda tanımlıdır ve denetlenir.

- Bu dairede çalışanlar ne kadar tecrübeli? Testin yapıldığı Kimya İhtisas Dairesi Başkanı, 35 yıldan fazla bu dairede çalışan bir adli bilimler uzmanı. Vakayı çalışan, testleri yürüten uzmanlar da bu alanda eğitimli ve yetkinlikleri her yıl uluslararası yeterlilik testleri ile denetlenen uzmanlardır. Analizin yapıldığı şubenin müdürü analitik kimya doçenti ve alanında yaklaşık 30 yıllık tecrübesi var.

YANILMA PAYI VAR MI

- Testlerin uluslararası bir standardı var mı? Adli Tıp Kurumu, 2009’dan beri Avrupa Adli Bilim Kuruluşları Ağı’nın (ENFSI) üyesi. Yani uluslararası kalite ve standartlara tabi. Ayrıca laboratuvarlarımız uluslararası bağımsız kuruluşların (LGC, UNODC) yeterlilik testleriyle de düzenli denetleniyor. Adli kimyada herhangi bir metodun geçerli olması için uluslararası kuruluşların rehber dokümanlarına göre validasyonunun yapılması gerekir.

- Test için ne kadar saç veya tırnak gerekir? Analiz için en az 25 mg saç, 25 mg tırnak kullanılır.

- Testin yanılma payı yok mu?  Test sonuçları iç ve dış kalite kontrol testleri ile de kontrol ediliyor. Şimdiye kadar söz konusu testlerle ilgili hatalı sonuç tespit edilmedi.

YILDA EN AZ 100 BİN TEST

- Yılda ne kadar test yapıyorsunuz? Kimya İhtisas Dairesi yılda en az 100 bin test yapıyor.

- Yapılan bir itiraz neticesinde değişen bir sonuç oldu mu?

Şimdiye kadar tekrarı yapılan hiçbir analizin sonucu değişmedi.

- Her uyuşturucunun saç, tırnak veya kanda kalma süresi aynı mı? Uyuşturucunun türüne, içilme miktarı ve sıklığına, saça yapılan işlemlere ve kesilmeye göre değişir.

- Hangisinde ne kadar kalır? Saçtan alınan örnek geriye dönük 12 aya kadar, kan yaklaşık bir gün, idrar 1-7 gün arası, tırnak ise 3 aya kadar tespit imkânı verebiliyor.