ABD’nin İran’da ‘zorla ikna’ çıkmazı

Son günlerde ABD’nin müzakere masasına bir türlü çekemediği İran’a yönelik saldırılarını yakın zamanda yeniden başlatabileceğine yönelik iddialar gözle görülür şekilde arttı. 8 Nisan’da varılan ateşkese rağmen Washington ile Tahran arasındaki diplomasi trafiğinde somut ilerleme sağlanamazken, dün İran basınına yansıyan ABD’nin şartları ve İran’ın pozisyonuna dair ayrıntılar tarafların uzlaşı zeminine hâlâ çok uzak olduğuna işaret ediyor. Beyaz Saray Tahran yönetimini “zorla ikna” için yeni bir saldırıyı seçenekleri arasına alsa da Trump yönetimi kendi içinde de karara varabilmiş değil.

TAHRAN’I YİNE TEHDİT ETTİ

ABD ve İsrail’den hafta sonu boyunca gelen sinyaller ile Trump’ın son açıklamaları Washington’un Tahran’a yönelik yeni bir saldırı dalgasını değerlendirdiği yorumlarına neden olmuştu. Çin ziyareti öncesinde “Elimizde birçok koz var” diyen Trump, önceki gün Fransız haber kanalı BFM’ye verdiği röportajda “Onların da bir anlaşmaya varmaları kendi çıkarlarına. Bu gerçekleşmezse, çok zor zamanlar geçirecekler” diye konuştu. Dün Truth Social’dan yaptığı paylaşımda ise “İran için saat işliyor, derhal ve hızlıca harekete geçseler iyi olur. Aksi takdirde kendilerinden geriye hiçbir şey kalmayacak. Zaman kritik önem taşıyor” ifadelerini kullandı. İran basınına yansıyan Washington’un yeni şartları ile Tahran’ı taleplerine ilişkin ayrıntılar ise tarafların bir anlaşmaya hâlâ uzak olduğunu gösteriyor. 

ABD’DEN İRAN’A 5 ŞART

İran’ın yarı resmi Fars Haber Ajansı’na göre ABD’nin ilettiği şartlar, “İran’a herhangi bir tazminat ödenmemesi, İran’ın bloke edilen varlıklarının serbest bırakılmaması, İran’da yalnızca bir nükleer tesisin faaliyette kalması, 400 kilogram zenginleştirilmiş uranyumun ABD’ye teslim edilmesi ve tüm cephelerde savaşın sona ermesinin ise müzakere şartına bağlanması” olarak sıralandı. İran cephesinin Lübnan başta olmak üzere tüm cephelerde savaşın sona ermesini, İran karşıtı yaptırımların kaldırılmasını, bloke edilen İran varlıklarının serbest bırakılmasını, savaş nedeniyle oluşan zararların tazmin edilmesini ve İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik hakkının kabul edilmesini istediği kaydedildi.

TRUMP’IN TAVRI ETKİLİ

Analistler, 8 Nisan’dan bu yana ilerleme sağlanamayan ve tarafların yine birbirine “kırmızı çizgilerin” belirgin olduğu teklifler sunduğu müzakerelerde Trump’ın tavrının etkili olduğunu belirtiyor. Reuters’ın analizine göre krizden ABD için mutlak bir zafer anlatısıyla çıkmak isteyen Trump, ikinci başkanlık döneminin ilk yılında tarifelerden silahlı çatışmalara kadar birçok başlıkta sert müzakere tarzıyla tavizler elde etti. Ancak İran konusunda aynı baskıcı diplomasi yöntemi bir türlü sonuç vermedi. Analize göre Tahran’ın haftalardır koruduğu direncini bir “kazanım” olarak gördüğünü göz ardı eden Trump, savaş oyununu İran’ın elini güçlendirecek şekilde oynadığını da fark edemiyor. 

TRUMP YÖNETİMİ KARARSIZ 

Öte yandan gelinen noktada Washington, Tahran’ın “direncine” son darbenin yeni bir saldırı dalgasıyla indirilebileceğini düşünüyor. Ancak analistlere göre Trump yönetimi içinde uzlaşı sağlanabilmiş değil. Al Jazeera’ye göre bazı yetkililer müzakerelerdeki çıkmazı aşmak için sınırlı sayıda saldırı düzenlenmesi yönünde baskı yaparken; bazı yetkililer ise böyle bir adımın ABD için savaşın maliyetini daha da artıracağını düşünüyor. Nitekim istihbarat raporları da yeni bir saldırının İran’ı yıkıp yıkamayacağından emin değil. NATO istihbaratı, İran’ın füze kapasitesinin en az yüzde 60’ını koruduğunu düşünüyor. İranlı yetkililerden gelen “Trump’ın tehditlerinin stratejik bir tuzak olduğuna” ilişkin açıklamalar da Tahran’ın olası bir mücadeleye hazırlıklı olduğunu gösteriyor.

TAHRAN’IN YENİ HEDEFİ DENİZALTI KABLOLARI

Dünyanın en stratejik su yollarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda uyguladığı abluka stratejisinden güç alan İran, bu kez dünyanın “dijital altyapısını” hedef alan bir adım atmaya hazırlanıyor. Amerikan CNN’e göre Tahran yönetimi, Avrupa, Asya ile Körfez ülkeleri arasındaki internet ve finans trafiğini taşıyan denizaltı kabloları üzerinden küresel teknoloji şirketlerinden ücret talep etmeyi planlıyor. Habere göre denizaltı kablo şirketlerinden lisans ücreti alınması, bakım ve onarım çalışmalarının ise yalnızca İranlı şirketler tarafından yapılması planlanıyor. Öte yandan uzmanlar, bu stratejinin Tahran’ı da vurabilecek “iki ucu keskin bir silah” olduğunu belirtiyor. İran’ın da “GBI” kablo sistemi üzerinden aynı dijital ağa bağlı olduğunu belirten uzmanlar, olası bir sabotaj ya da kesintinin İran’ın kendi iletişim ve ekonomik altyapısını da olumsuz etkileyebileceği ifade ediliyor.